II CSK 533/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 533/10

POSTANOWIENIE

Dnia 25 maja 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący)

SSN Jan Górowski

SSN Iwona Koper (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku "W." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Ł.

przy uczestnictwie M. O. i J. O.

o wpis hipoteki przymusowej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 25 maja 2011 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 31 maja 2010 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w K. postanowieniem z dnia 31 maja 2010 r. oddalił apelację

wnioskodawcy W. Sp. z o.o. siedzibą w Ł. od postanowienia Sądu Rejonowego w

K. oddalającego wniosek o wpis hipoteki przymusowej.

W sprawie tej małżonkowie M. i J. O. aktem notarialnym z dnia 22 lutego

2001 r. wyłączyli wspólność majątkową małżeńską. Na podstawie umowy o

ustanowieniu odrębnej własności lokalu i umowy sprzedaży z dnia 17 stycznia 2006

r. małżonkowie O. nabyli od Wojskowej Agenci Mieszkaniowej (dalej WAM) w W.

lokal mieszkalny nr 7 przy ul. K. w K. wraz z udziałem w częściach i urządzeniach

wspólnych w budynkach położonych na działce nr 5/27 oraz udziałem we

współwłasności działki. Lokal wraz z prawami przynależnymi nabyli do majątków

osobistych w udziałach wynoszących: M. O. 1/10 część, a J. O. 9/10 części. Na

podstawie tego aktu Sąd Rejonowy w K. założył księgę wieczystą Kw nr […] dla

przedmiotowego lokalu i dokonał w niej wpisu prawa własności. Umową darowizny

z dnia 1 lutego 2006 r. M. O. przeniósł na żonę przysługujący mu udział w prawie

własności lokalu i w dniu 8 lutego 2006 r. Sąd Rejonowy wykreślił go z działu

drugiego

KW nr […]. W dniu 24 września 2009 r. do Sądu Rejonowego w K.

wpłynął wniosek Spółki W. o wpis w KW nr […] hipoteki przymusowej w kwocie

23.104,02 z należnościami ubocznymi na udziale dłużniczki J. O. wynoszącym 9/10

części. Do wniosku dołączono tytuł wykonawczy w postaci nakazu zapłaty z dnia

11 lipca 2003 r., któremu nadana została klauzula wykonalności na rzecz

wnioskodawcy postanowieniem z 17 marca 2005 r. Postanowieniem z dnia

2 listopada 2005 r. nakazowi zapłaty nadana została klauzula wykonalności

przeciwko małżonce dłużnika J. O. z ograniczeniem jej odpowiedzialności do

majątku objętego wspólnością ustawową.

W uzasadnieniu postanowienia oddalającego wniosek o wpis hipoteki Sąd

Rejonowy stwierdził, z powołaniem się na art. 65 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca

1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, (t. jedn. Dz.U. z 2001 r., Nr 124, poz.

1361 ze zm. – dalej jako u.k.w.h., w oznaczeniu sprzed zmiany ustawą z dnia

26 czerwca 2009 r., Dz.U. Nr 131, poz. 1075, która weszła w życie

20 lutego 2011 r.), że dopuszczalne jest obciążenie hipoteką części ułamkowej

nieruchomości,

jeżeli

stanowi

udział

właściciela.

Hipoteka

obciążą

całą

nieruchomość, albo cały udział właściciela. Nie jest natomiast dopuszczalne

obciążenie hipoteką udziału, jeżeli właścicielowi przysługuje prawo własności do

całej nieruchomości. Wskazał, że nie ma podstaw, by udział wynoszący 9/10 części

traktować tak, jakby był objęty wspólnością ustawową małżeńską małżonków O.

W apelacji od postanowienia Sądu Rejonowego wnioskodawca podnosił,

że J. O. przysługują dwa udziały wynoszące 9/10 części i 1/10 część, z których

pierwszy wszedł do majątku wspólnego, a to wobec bezskuteczności

umowy

majątkowej małżeńskiej, o czym świadczy nadanie klauzuli wykonalności przeciwko

uczestniczce do majątku wspólnego małżonków. Do tej części może być więc

wpisana hipoteka.

Oddalając apelację Sąd Okręgowy nie podzielił tego stanowiska wywodząc,

że nadanie klauzuli wykonalności przeciwko J. O. samo przez się nie świadczy o

tym że sąd orzekający w tej kwestii badał skuteczność zawartej przez strony

umowy małżeńskiej i że w ogóle wiedział o takiej umowie. Pismo małżonki dłużnika

informujące o umowie wpłynęło bowiem do sądu klauzulowego już po nadaniu

klauzuli. Nadto przedmiotowa nieruchomość nigdy nie była objęta wspólnością

majątkową małżonków. Wierzytelność wnioskodawcy stała się wykonalna od 25

maja 2003 r., a więc po zawarciu umowy wyłączającej wspólność. Samo więc

nadanie klauzuli wykonalności nie jest wystarczające do dokonania wpisu hipoteki.

W skardze kasacyjnej wnioskodawca zarzucił:

1)

na podstawie naruszenia przepisów postępowania naruszenie:

a)

art. 787 § 1 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 marca 1976 r. do

dnia 19 stycznia 2005 r. przez niewłaściwe zastosowanie i błędną wykładnię

przez przyjęcie, że sąd nadając klauzulę przeciwko małżonkowi dłużnika nie

badał, czy zawarta między małżonkami umowa majątkowa małżeńska jest

skuteczna, bezskuteczność takiej umowy zależy od jej zbadania przez sąd,

zawarta pomiędzy małżonkami O. umowa skutecznie zniosła wspólność

ustawową i po jej zawarciu wierzyciel nie może skierować egzekucji do

majtku wspólnego,

b)

art. 365 § 1 k.p.c. przez jego niezastosowanie,

c)

art. 6268 § 2 k.p.c. przez niewłaściwe zastosowanie i błędną wykładnię

polegającą na przekroczeniu kognicji;

2)

na podstawie naruszenia prawa materialnego naruszenie:

a)

art. 41 § 1 k.r.o. w brzmieniu od dnia 1 marca 1976 r. do 19 stycznia 2005 r.

przez niewłaściwe

zastosowanie

i nieuwzględnienie

wniosku,

przez

zastosowanie i przyjęcie, że umowa majątkową małżeńska była skuteczna,

b)

art. 47 § 2 przez przyjęcie, że umowa majątkowa małżeńska wywołuje

jakiekolwiek skutki,

c)

art. 65 ust. 1 i 2 i art. 109 ust. 1 u.k.w.h. przez odmowę wpisu hipoteki

zwykłej na udziale,

d)

art. 31 § 1 i § 2 k.r.o. przez przyjęcie, że udział w 9/10 cz. stanowi majątek

odrębny uczestniczki.

Wnosił o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi Okręgowemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Trafnie wskazał Sąd Okręgowy w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia

na istnienie dwóch przeszkód do wpisu hipoteki. Zgodnie z art. 65 u.k.w.h. hipoteką

może być obciążona nieruchomość, albo (ust. 1) część ułamkowa nieruchomości,

jeżeli stanowi udział współwłaściciela (ust. 2). Uczestniczka nie jest jednak

współwłaścicielką przedmiotowej nieruchomości lecz jej wyłączną właścicielką.

Wbrew twierdzeniom skarżącego struktura własnościowa składających się na

całość udziałów w nieruchomości (nabytego od WAM i nabytego w drodze

darowizny od męża) jest jednorodna i zgodnie z treścią wpisu w księdze wieczystej

stanowi majątek osobisty uczestniczki.

Zgodnie z art. 626 § 2 rozpoznając wniosek o wpis sąd bada jedynie treść

i formę wniosku, dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść księgi wieczystej.

Wpis w księdze wieczystej jest orzeczeniem, wiążącym sąd który go dokonał oraz

inne sądy na podstawie art. 365 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., w tym także sąd

wieczystoksięgowy w innym postępowaniu o wpis. Domniemywa się, że prawo

jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym

(art. 3 ust. 1 u.k.w.h.).

Z treści księgi wieczystej wynika, że przedmiotowa nieruchomość stanowi

majątek

osobisty

uczestniczki.

Wnioskodawca

twierdzi,

że

stan

prawny

nieruchomości ujawniony w księdze wieczystej jest niezgodny z jej rzeczywistym

stanem prawnym, bowiem co najmniej w 9/10 cz. stanowi ona majątek wspólny

uczestników. Niezgodność taka nie może być jednak usunięta w postępowaniu

o wpis, lecz jedynie drodze odrębnego powództwa (art. 10 ust. 1 u.k.w.h.).

Sąd wieczystoksięgowy, który ze względu na brak uprawnienia do ustalania, wbrew

treści istniejącego wpisu przynależności nieruchomości (udziału w nieruchomości)

do majątku wspólnego, czy osobistego małżonków kwestii tych nie badał, nie mógł

tym samym przez błędne ich ustalenie naruszyć przepisów art. 31 § 1 i 2, art. 33.

47 § 2 k.r.o. w brzmieniu obowiązującym do dnia 1stycznia 2005 r.

Wbrew stanowisku skarżącego twierdzenie o przynależności przedmiotowej

nieruchomości do majątku wspólnego małżonków (w całości albo 9/10 częściach)

nie daje się wywieść wprost z postanowienia o nadaniu klauzuli wykonalności

tytułowi wykonawczemu wystawionemu przeciwko uczestnikowi także przeciwko

uczestniczce jako małżonce dłużnika. Do nadanie klauzuli wykonalności przeciwko

uczestniczce, obejmującej zobowiązanie dłużnika powstałe przed wejściem w życie

ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy

oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 162, poz. 1691) tj. przed 20 stycznia

2005 r.) miały zastosowanie przepisy sprzed tej nowelizacji (uchwała SN z

17 września 2008 r., III CZP 77/08, OSNC 2009, nr 7-8, p.114). W postępowaniu

o nadanie klauzuli wykonalności toczącym się na podstawie art. 787 k.p.c.

w brzmieniu sprzed nowelizacji szeroko ujęty przedmiot badania sądu obejmował

m.in. skuteczność umowy majątkowej małżeńskiej wobec wierzyciela (w sytuacji

zniesienia wspólności po postaniu wierzytelności) oraz zarzut nieistnienia

wspólności majątkowej. Ponieważ warunkiem nadania klauzuli wykonalności

przeciwko małżonkowi dłużnika jest istnienie wspólności majątkowej małżeńskiej

w dacie wniosku i w dacie nadania klauzuli, to można twierdzić, jak czyni

to skarżący (wzorując się na tezie i uzasadnieniu postanowienia SN z dnia 2 lipca

2009 r., V CSK 471/08, lex nr 627257), że jeżeli sąd nadał klauzulę wykonalności

w stosunku do uczestniczki, to musiał przestankowo ustalić, że między małżonkami

istnieje wspólność majątkowa małżeńska. Jednak wnioskowanie takie zawodzi,

gdy zważy się, że w powołanej sprawie – odmiennie niż w niniejszej – istniały

przesłanki do uznania bezskuteczności umowy majątkowej małżeńskiej stosunku

do wierzyciela na podstawie art. 47 § 2 k.r.o., gdyż umowne wyłączenie wspólności

majątkowej małżeńskiej niewątpliwie nastąpiło po powstaniu wierzytelności

podlegającej zabezpieczeniu przez wpis hipoteki przymusowej.

Uznając z powyższych względów odmowę wpisu hipoteki w niniejszej

sprawie za uzasadnioną Sąd Najwyższy w składzie obecnie orzekającym nie

podziela równocześnie poglądu wyrażonego powołanym uprzednio postanowieniu

Sądu Najwyższego z dnia 2 lipca 2009 r., V CSK 471/08, iż rozstrzygnięciu takiemu

sprzeciwia się zasada związania sądu wieczystoksięgowego prawomocnym

orzeczeniem o nadaniu tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przeciwko osobie

pozostającej w związku małżeńskim klauzuli wykonalności także przeciwko jej

małżonkowi (tu uczestniczce) z ograniczeniem jego odpowiedzialności do majątku

objętego wspólnością majątkową (art. 365 § 1 k.p.c.). Związanie

oznacza, że w opisanej sytuacji

dokonania

to bowiem

sąd wieczystoksięgowy nie może odmówić

wpisu hipoteki przymusowej, zabezpieczającej wierzytelność objętą

tytułem egzekucyjnym opatrzonym klauzulą wykonalności przeciwko małżonkowi

dłużnika, na nieruchomości (udziale na nieruchomości) stanowiącej majątek

wspólny małżonków.

Zaskarżone postanowienie nie narusza więc art. 365 k.p.c.

Mając to na uwadze Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną, której

podstawy, z przyczyn wyżej wskazanych okazały się nieuzasadnione (art. 398 14

w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).