II CSK 53/06 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 30 sierpnia 2006 r., II CSK 53/06

Dopuszczalne jest stwierdzenie nabycia przez zasiedzenie własności

przygranicznego pasa gruntu stanowiącego część nieruchomości

sąsiadującej z nieruchomością będącą własnością zasiadującego, gdy

rozgraniczenia obu nieruchomości dokonano ostateczną decyzją

administracyjną nieuwzględniającą zasiedzenia, którego termin upłynął przed

rozgraniczeniem.

Sędzia SN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Maria Grzelka

Sędzia SN Grzegorz Misiurek

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Bogumiły R. przy uczestnictwie

Jolanty C., Marka R., Radosława R., Rafała R., Ryszarda R., Alicji W., Teresy K. i

Marka K. o zasiedzenie, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 30 sierpnia 2006 r. skargi kasacyjnej uczestniczki postępowania Teresy K.

od postanowienia Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 6

października 2005 r.

oddalił skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 6 października 2005 r. Sąd Okręgowy w Piotrkowie

Trybunalskim oddalił apelację uczestników Teresy i Marka małżonków K. od

postanowienia Sądu Rejonowego w Opocznie z dnia 13 lipca 2005 r.

stwierdzającego, że wnioskodawczyni Bogumiła R. i jej mąż Zdzisław R. nabyli

przez zasiedzenie z dniem 31 grudnia 1987 r. na prawach wspólności ustawowej

małżeńskiej własność działki położonej w J., oznaczonej nr (...)18/2, o powierzchni

0,0030 ha, będącej częścią nieruchomości, dla której w Sądzie Rejonowym w

Opocznie prowadzona jest księga wieczysta nr (...). Wymieniona działka stanowi

wąski pas gruntu ciągnący się wzdłuż granicy między nieruchomością oznaczoną nr

(...)18, która jest własnością uczestników, a nieruchomością oznaczoną nr (...)13,

będącą własnością wnioskodawczyni i jej dzieci. Granica między tymi

nieruchomościami została ustalona ostateczną decyzją z dnia 19 czerwca 2001 r.

Naczelnika Wydziału Rolnictwa i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w O.,

działającego z upoważnienia Burmistrza O., wydaną na podstawie danych z

ewidencji gruntów, uwzględniających stan prawny obu nieruchomości, wynikający z

aktów własności ziemi wydanych na podstawie ustawy z dnia 26 października

1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 27, poz. 250 ze

zm.). Według ustaleń stanowiących podstawę wydania postanowienia, małżonkowie

R. byli samoistnymi posiadaczami w złej wierze działki nr (...)18/2 przynajmniej od

1967 r. Zdaniem Sądu Okręgowego, przeprowadzenie postępowania

rozgraniczeniowego nie stanowi przeszkody do stwierdzenia zasiedzenia przez

wnioskodawczynię i jej męża części jednej z nieruchomości objętej tym

postępowaniem. Nie spowodowało ono przerwy biegu zasiedzenia, gdyż zostało

wszczęte po upływie terminu zasiedzenia.

W skardze kasacyjnej uczestnicy zarzucili naruszenie prawa materialnego –

art. 172 k.c. przez błędną jego wykładnię, polegającą na przyjęciu, że

wnioskodawczyni i jej mąż byli samoistnymi posiadaczami działki nr (...)18/2,

podczas gdy na skutek wyrażenia zgody na rozgraniczenie nieruchomości według

stanu prawnego wynikającego z aktów własności ich posiadanie straciło charakter

posiadania samoistnego. Skarżący wnieśli o zmianę postanowień Sądów obu

instancji i oddalenie wniosku, ewentualnie o uchylenie tych postanowień i

przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Opocznie do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W związku z rozpoznawaną skargą kasacyjną nasuwa się pytanie, czy

dopuszczalne jest stwierdzenie nabycia przez zasiedzenie własności

przygranicznego pasa gruntu stanowiącego część nieruchomości sąsiadującej z

nieruchomością będącą własnością zasiadującego, gdy rozgraniczenia obu

nieruchomości dokonano ostateczną decyzją administracyjną nieuwzględniającą

zasiedzenia, którego termin upłynął przed rozgraniczeniem. Udzielając odpowiedzi

na to pytanie należy przede wszystkim przypomnieć, że celem postępowania

rozgraniczeniowego jest ustalenie przebiegu spornej granicy między

nieruchomościami (art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne

i kartograficzne, jedn. tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 240, poz. 2027 – dalej: „Pr.g.k.”).

Rozgraniczenie wywiera także skutek w zakresie stanu własności nieruchomości,

wyznacza bowiem granicę, do której rozciąga się prawo własności właściciela

każdej z nich (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 1 czerwca 1964 r., III CR

27/64, OSNCP 1965, nr 3, poz. 45). Zgodnie z art. 153 k.c., jednym z kryteriów

rozgraniczenia gruntów jest ich stan prawny, przez który rozumie się także

zasiedzenie przygranicznych pasów gruntu (postanowienie Sądu Najwyższego z

dnia 26 kwietnia 1967 r., III CR 424/66, OSNCP 1967, nr 11, poz. 206). Z tych

przyczyn zarzut zasiedzenia w sprawie o rozgraniczenie prowadzonej przez sąd –

jeżeli jest zasadny – decyduje o ustaleniu przebiegu granicy.

Postępowanie w sprawie o rozgraniczenie jest jednakże postępowaniem

swoistym, gdyż jego wszczęcie może nastąpić wyłącznie w drodze postępowania

administracyjnego (art. 29 ust. 3 Pr.g.k.). W postępowaniu tym może dojść do

ugody zawartej przed geodetą, mającej moc ugody sądowej (art. 31 ust. 4 Pr.g.k.),

natomiast kompetencja organu administracji do wydania decyzji o rozgraniczeniu

jest ograniczona tylko do przypadku, gdy ustalenie przebiegu granicy może

nastąpić – jeżeli nie wchodzi w grę zgodne oświadczenie stron – na podstawie

zebranych dowodów (art. 33 ust. 1 Pr.g.k.). Z rozporządzenia Ministrów Spraw

Wewnętrznych i Administracji oraz Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 14

kwietnia 1999 r. w sprawie rozgraniczania nieruchomości (Dz.U. Nr 45, poz. 453)

wynika, że dowodami stanowiącymi podstawę ustalenia przebiegu granicy decyzją

(art. 33 ust. 1 Pr.g.k.) mogą być jedynie dokumenty wymienione w § 3-7 tego

rozporządzenia, a zatem dokumenty, których treść nie pozwala na ustalenie

stwierdzenia zasiedzenia przygranicznego pasa gruntu. Jedynie wówczas, gdy

strona jest niezadowolona z przebiegu granicy ustalonej decyzją o rozgraniczeniu i

gdy nie dojdzie do zawarcia ugody lub nie ma podstaw do wydania decyzji o

rozgraniczeniu, sprawa podlega przekazaniu do rozpoznania przez sąd (art. 33 ust.

3 i art. 34 ust. 2 Pr.g.k.). Dopiero w tym postępowaniu możliwe jest dokonanie

rozgraniczenia stosownie do kryteriów przewidzianych w art. 153 k.c., na podstawie

wszelkich dowodów, które są dopuszczalne w postępowaniu sądowym. W razie

zatem wydania decyzji o rozgraniczeniu, strona domagająca się rozgraniczenia

według stanu prawnego uwzględniającego zasiedzenie przygranicznego pasa

gruntu mogłaby cel ten osiągnąć wnosząc o przekazanie sprawy sądowi.

Nie można jednak uznać, że nieskorzystanie z tego uprawnienia i

dopuszczenie do tego, iż decyzja o rozgraniczeniu stała się ostateczna, zamyka

stronie drogę do żądania przed sądem stwierdzenia nabycia przez zasiedzenie

własności przygranicznego pasa gruntu z datą wcześniejszą niż dzień wydania

decyzji. Postępowanie sądowe uregulowane w art. 609-610 k.p.c. jest

postępowaniem właściwym w sprawach o stwierdzenie nabycia przez zasiedzenie

własności każdej rzeczy, bez względu na jej rodzaj i charakter oraz termin, w

którym doszło do zasiedzenia. Wyłączenie możliwości skorzystania z tej drogi

zachodzi tylko wówczas, gdy sprawa o zasiedzenie tej samej rzeczy przez tę samą

osobę na podstawie tych samych okoliczności faktycznych jest w toku lub została

już prawomocnie osądzona (art. 199 § 1 pkt 2 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.). Poza

tym wyłączenie możliwości uwzględnienia wniosku o stwierdzenie zasiedzenia

mogłoby wynikać z unormowania szczególnego (por. art. 618 § 3 k.p.c.), jednakże

nie ma przepisu, według którego niedopuszczalne jest stwierdzenie nabycia przez

zasiedzenie własności przygranicznego pasa gruntu, gdy – bez względu na termin

zasiedzenia – rozgraniczenie nieruchomości dokonane zostało ostateczną decyzją

administracyjną.

Z przytoczonych względów na pytanie postawione na wstępie należy

odpowiedzieć pozytywnie. Wbrew zapatrywaniu skarżących, rozgraniczenie

nieruchomości ostateczną decyzją administracyjną nie wpływa na ocenę, czy

władanie przez właściciela jednej z rozgraniczanych nieruchomości przygranicznym

pasem gruntu stanowiącym własność właściciela drugiej z rozgraniczanych

nieruchomości było posiadaniem samoistnym, pozwalającym na nabycie tego pasa

gruntu w drodze zasiedzenia jeszcze przed rozgraniczeniem (art. 172 k.c.). Z tego

względu tak sformułowana podstawa skargi kasacyjnej nie jest uzasadniona, co

sprawiło, że skarga została oddalona (art. 39814 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.).