II CSK 529/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 529/06

POSTANOWIENIE

Dnia 15 marca 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący)

SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)

SSN Henryk Pietrzkowski

w sprawie z wniosku T. Spółki Akcyjnej

o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 15 marca 2007 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Okręgowego w Ł.

z dnia 26 maja 2006 r., sygn. akt [...],

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Wnioskodawczyni T. Spółka Akcyjna złożyła wniosek o przerejestrowania z

dotychczasowego rejestru handlowego prowadzonego przed wojną przez Sąd

Okręgowy w Ł. do Krajowego Rejestru Sądowego oraz dokonanie tam wpisów

dotyczących:

-

ujawnienia informacji o jednolitym tekście statutu;

-

podwyższenia kapitału zakładowego do 251.200 zł ( poprzez podwyższenie

wartości dotychczasowych akcji, oznaczonych jako seria A, do kwoty 0,01 zł

oraz emisję akcji serii B );

-

nowo powołanych władz Spółki, tj. zarządu i rady nadzorczej.

Sąd Rejonowy w Ł. postanowieniem z dnia 29 grudnia 2005 r. odmówił

dokonania wpisów objętych wymienionym wnioskiem, przyjmując za podstawę tego

rozstrzygnięcia następujące ustalenia faktyczne.

T. Spółka Akcyjna wpisana została do rejestru handlowego 29 października

1925 r. Kapitał zakładowy Spółki, po kilkakrotnym podwyższeniu, określony został

na sumę 60.000.000,00 zł i podzielony na 120.000 akcji na okaziciela o wartości

nominalnej 500 zł każda, wyemitowanych w czterech seriach. Miasto Ł. posiadało

26.142 akcje. Pozostałymi akcjonariuszami, oprócz podmiotów polskich, były liczne

osoby zagraniczne, w tym banki oraz spółki z branży elektrycznej i energetycznej.

Według statutu zatwierdzonego w dniu 5 czerwca 1931 r. przez Walne

Zgromadzenie Akcjonariuszy, zarząd Spółki składał się z co najmniej z dziesięciu

członków, w tym przynamniej trzech wybranych spośród kandydatów wskazanych

przez Magistrat Miasta Ł., niezależnie od ilości akcji posiadanych przez miasto

Łódź (§ 37). Rada Nadzorcza liczyła co najmniej sześć osób, w tym dwie

wyznaczone przez Magistrat Miasta Ł. (§ 49), a Komisja Rewizyjna – siedmiu

członków, w tym dwóch wyznaczonych przez ten Magistrat (§ 57). W statucie

przewidziano, że zmiana postanowień zawartych w §§ 5, 16, 17, 18, 24, 37, 40, 42,

49, 57, 58, 69, 74 i 75 wymaga zgody miasta Ł.

Po wejściu w życie kodeksu handlowego z 1934 r. Spółka została ponownie

wpisana do rejestru Handlowego pod numerem 1655. Po wojnie majątek Spółki

został znacjonalizowany, jednak nie została ona wykreślona z rejestru. Wskutek

dwukrotnej denominacji złotego wartość jednej akcji wynosi obecnie 0,0005 zł.

Nowo wybrany zarząd Spółki zwołał na dzień 6 października 2005 r. Walne

Zgromadzenie Akcjonariuszy, ogłaszając porządek obrad obejmujący podjęcie

uchwał w sprawie wyłączenia prawa poboru i podwyższenia kapitału zakładowego,

zmian §§ 2 i 4 statutu oraz zmian w organach Spółki.

W dniu 6 października 2005 r. Walne Zgromadzenie, w którym uczestniczyło

dwóch akcjonariuszy reprezentujących łącznie 196 akcji, tj. 0,163 % kapitału

zakładowego, podjęło następujące uchwały:

-

Nr 1/2005 – o pozbawieniu w całości dotychczasowych akcjonariuszy prawa

pierwszeństwa objęcia nowych akcji;

-

Nr 2/2005 – o podwyższeniu kapitału zakładowego Spółki o 250.000 zł

w drodze emisji 250.000 akcji na okaziciela serii B o wartości nominalnej

1 grosz każda, oferowanych w drodze subskrypcji prywatnej miastu Ł., T.G. i

R.J.;

-

Nr 3/2005 – o podwyższeniu kapitału zakładowego o 1.140 zł w drodze

podwyższenia wartości nominalnej dotychczasowych akcji

na okaziciela

(serii A) do wartości nominalnej 1 grosz każda akcja;

-

Nr 4/2005 – 61/2005 – w sprawie zmian §§ 1 – 4, 13 – 15, 43, 46, 50, 51,

54, 72, 73 i 76 statutu oraz wykreślenia z niego §§ 6, 8 -12, 19 – 23, 25 – 36,

39, 44, 45, 47, 48, 52, 53, 56 – 63, 65 – 68, 70, 71;

-

Nr 62/2005 – o przyjęciu tekstu jednolitego statutu.

W dniu 18 października 2005 r. zarząd Spółki złożył oświadczenia

stwierdzające dokonanie wpłat pieniężnych na akcje dotychczasowe (w całości)

oraz serii B (w ¼ ich wartości nominalnej) przez dwóch akcjonariuszy (T.G. i R.J.).

Oceniając

powyższe

ustalenia,

Sąd

Rejonowy

uznał,

że

wniosek

o przerejestrowanie Spółki i dokonanie objętych nim wpisów nie może być

uwzględniony

z

dwóch

zasadniczych

powodów.

Po

pierwsze,

uchwały

w przedmiocie zmian statutu podjęte zostały w zakresie znacznie wykraczającym

poza zapowiedziany w ogłoszonym porządku obrad, a więc z naruszeniem

przepisów art. 402 § 2 i art. 404 § 1 k.s.h. Po drugie, nieprawidłowo dokonane

zostało podwyższenie kapitału zakładowego Spółki. Zgodnie z art. 302 k.s.h., akcje

nowej emisji muszą mieć taką samą wartość nominalną, jak akcje dotychczasowe.

Uchwała Nr 2/2005, przewidująca emisję akcji serii B, podjęta została przed

uchwałą Nr 3/2005, podwyższającą wartość nominalna akcji dotychczasowych,

naruszając powyższą zasadę.

Sąd Rejonowy zwrócił też uwagę na nieprawidłowe dokonanie wpłat na akcje

dotychczasowe z tytułu podwyższenia ich wartości nominalnej przez dwóch

akcjonariuszy za wszystkich pozostałych, a także wadliwe oznaczenie tych akcji wyemitowanych w czterech seriach - jako akcje serii A.

Sąd Okręgowy w Ł. zaskarżonym skargą kasacyjną postanowieniem oddalił

apelację wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Rejonowego. Podzielił przy tym

zarówno przyjęte za podstawę zaskarżonego orzeczenia ustalenia faktyczne, jak i

ich ocenę prawną.

W skardze kasacyjnej, opartej na podstawie określonej w art. 398 3 § 1 pkt 1

k.p.c., wnioskodawczyni podniosła zarzuty naruszenia – przez błędną wykładnię –

art. 402 § 2 w zw. z art. 404 § 1, art. 302 § 1 w zw. z art. 430 § 1 i art. 330 w zw.

z art. 431 § 7 k.s.h. oraz art. 36 ust. 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy

wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i art. 32 ust. 2 ustawy z dnia

20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej. W konkluzji

wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy

Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie także

postanowienia Sądu Rejonowego i przekazania sprawy temu Sądowi do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosek zgłoszony przez T. Spółkę Akcyjnej obejmował żądanie dokonanie

wpisu w rejestrze nie tylko zmian statutu oraz podwyższenia kapitału zakładowego.

Skarżąca

powołując się na podstawę kasacyjną z art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c.

podniosła jednak wyłącznie zarzuty kwestionujące przesłanki rozstrzygnięcia Sądu

drugiej instancji odnoszące się do oceny prawidłowości powzięcia uchwał

zmieniających statut oraz sposobu przeprowadzenia podwyższenia kapitału

zakładowego Spółki. Tak ujęta podstawa zawęża pole kontroli kasacyjnej jedynie

do tych kwestii.

Zgodnie bowiem z treścią art. 39813 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy

rozpoznaje skargę kasacyjną

w granicach jej podstaw oraz w granicach

zaskarżenia.

Z przyjętych za podstawę zaskarżonego postanowienia wiążących

ustaleń faktycznych wynika, że w porządku obrad podanym w ogłoszeniu

o zwołaniu Walnego Zgromadzenia na dzień 6 października 2005 r. wskazano tylko

zamierzone zmiany §§ 2 i 4 statutu. Na zgromadzeniu tym podjęto jednak uchwały

zmieniające 60 - spośród wszystkich 75 - paragrafów statutu. Nie była to przy tym

ingerencja kosmetyczna, dostosowująca jedynie poszczególne postanowienia do

obowiązujących przepisów, ale zasadniczo zmieniająca treść całego statutu.

Zgodzić się zatem trzeba z oceną Sądu Okręgowego, że zmiany te - w zakresie,

w jakim nie były zapowiedziane - przeprowadzone zostały z naruszeniem ar. 402

§ 2 i art. 404 § 1 k.s.h., jako że bezspornie na Walnym Zgromadzeniu nie był

reprezentowany cały kapitał zakładowy. Przeciwny pogląd skarżącej, opowiadający

się za dopuszczalnością dokonania wszelkich zmian w statucie, w razie ich

zaanonsowania w proponowanym porządku obrad przy użyciu ogólnej formuły:

„zmiany w statucie”, pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią art. 402 § 2

k.s.h. Przewidziano tam wszakże wyraźnie nakaz powołania w ogłoszeniu

dotychczas obowiązujących postanowień statutu oraz brzmienia projektowanych

zmian (zdanie drugie), bądź też – w razie znacznego zakresu tych zmian –

zamieszczenia projektu nowego tekstu jednolitego statutu wraz wyliczeniem

nowych lub zmienionych jego postanowień (zdanie trzecie).

W rozpoznawanej sprawie problem nie polegał na tym, że wystąpiła

rozbieżność pomiędzy treścią przewidywanych zmian statutu, a zmianami

rzeczywiście dokonanymi. Nie ma więc potrzeby – jak sugeruje to skarżąca –

analizowania go w tym aspekcie. Walne Zgromadzenie podjęło uchwały

zmieniające

cały

akcjonariuszom.

niemal

statut

bez

zakomunikowania

Działanie

takie

narusza

wskazane

takiego

wyżej,

zamiaru

bezwzględnie

obowiązujące przepisy.

Wbrew odmiennemu zapatrywaniu skarżącej, dokonana przez Sąd drugiej

instancji wykładnia art. 402 § 2 k.s.h. nie jest wyrazem eksponowania

pozycji

zarządu w systemie organów spółki akcyjnej, zwłaszcza w odniesieniu do walnego

zgromadzenia

akcjonariuszy,

lecz

dostrzegania

celu,

jakim

kierował

się

ustawodawca wprowadzając to unormowanie.

Walne zgromadzenie akcjonariuszy może zostać zwołane także przez radę

nadzorczą (art. 399 § 2 k.s.h.) oraz upoważnionych przez sąd rejestrowy

akcjonariuszy reprezentujących co najmniej jedną dziesiątą, a nawet - jeżeli statut

tak przewiduje – mniejszą część kapitału zakładowego (art. art. 401 § 1 w zw. z art.

400 k.s.h.). W tych przypadkach inicjator zwołania walnego zgromadzenia (a nie

zarząd) określa porządek jego obrad. Walne zgromadzenie może oczywiście

obradować w każdej sprawie, a więc i takiej, która nie była zapowiedziana

w ogłoszeniu, jednak nie może podejmować uchwał niejako z zaskoczenia. Przed

takim działaniem chroni akcjonariuszy regulacja przewidziana w art. 402 k.s.h.

Zarzut naruszenia tego przepisu w zw. z art. 404 § 1 k.s.h. nie może być zatem

uznany za uzasadniony.

Zgodnie z art. 431 § 1 k.s.h., podwyższenie kapitału zakładowego może

nastąpić w drodze emisji nowych akcji lub podwyższenia wartości nominalnej akcji

dotychczasowych. Użyty w tym przepisie spójnik „lub” nie oznacza alternatywy

rozłącznej. Możliwe jest zastosowanie obu wskazanych sposobów podwyższenia

kapitału zakładowego równolegle, nawet w drodze uchwały podjętej na tym samym

walnym zgromadzeniu. Uchwała taka wymaga zmiany statutu, a ta następuje

z chwilą wpisu do rejestru (art. 430 § 1 k.s.h.). Konstytutywny charakter tego wpisu

sprawia, że podjęcie uchwały o podwyższeniu kapitału zakładowego przez emisję

nowych

akcji

i

-

jednocześnie

–

przez

podwyższenie

wartości

akcji

dotychczasowych do wysokości ustalonej dla akcji nowo emitowanych, nie łamie

bezwzględnie obowiązującej zasady równej wartości nominalnej akcji, wyrażonej

w art. 302 k.s.h. Zasady tej nie narusza też wpis takiej uchwały do rejestru. Uwagi

powyższe

w pełni odnieść należy do sytuacji, w której – jak to miało miejsce

w rozpoznawanej sprawie – przewidziane w art. 431 § 1 k.s.h. sposoby

podwyższenia kapitału zakładowego wdrożono w drodze odrębnych uchwał,

podjętych na tym samym walnym zgromadzeniu. Nie można więc odmówić racji

zarzutowi skarżącej, wskazującemu na wadliwość, naruszającej art. 302 w zw.

z art. 430 § 1 k.s.h., odmiennej oceny Sądu Okręgowego,

Przepisy kodeksu spółek handlowych nie określają wprost, w jaki sposób

powinny być wnoszone pieniężne wkłady uzupełniające na akcje w związku

z podwyższeniem ich wartości nominalnej. Istnieją natomiast unormowania

regulujące tę materię w odniesieniu do wkładów wnoszonych przy tworzeniu spółki

akcyjnej (art. 229, art. 230 k.s.h.). Na gruncie tych przepisów w piśmiennictwie

prezentowany jest pogląd, wskazujący na dopuszczalność – w razie braku

odmiennego zastrzeżenia w statucie - wniesienia wkładu pieniężnego na akcje

przez osobę trzecią na rachunek akcjonariusza. Pogląd ten, odwołujący się do

regulacji zawartej w art. 356 k.c., w odniesieniu do wkładów niepieniężnych

zasługuje na aprobatę, gdyż nie ma ważkich argumentów wykluczających

możliwość sięgnięcia w analizowanym przypadku do konstrukcji spełnienia

świadczenia pieniężnego przez osobę trzecią. Wyłania się jednak kwestia, czy

przepis ten – wobec brzmienia art. 431 § 7 k.s.h. - może być odpowiednio

stosowany do podwyższenia kapitału zakładowego. Na pytanie to trzeba

odpowiedzieć twierdząco. Nie można uznać, że przepisy wymienione w art. 431 § 7

k.s.h. stanowią katalog zamknięty. Przemawia za tym choćby wskazana wyżej

konieczność respektowania przy podwyższaniu kapitału zakładowego zasady

wynikającej z art. 302 k.s.h.

Skarżąca podnosząc zarzut naruszenia art. 330 w zw. z art. 431 § 7 k.s.h.

wyszła jednak z odmiennych założeń. Wskazała bowiem, że Sąd Okręgowy

wadliwie zinterpretował te przepisy jako właściwe do oceny wykonania obowiązku

wniesienia uzupełniających wkładów na akcje. Tak skonstruowany zarzut nie mógł

być uwzględniony.

Zasadność zarzutu naruszenia art. 302 w zw. z art. 430 § 1 k.s.h. nie

pozwala uznać skargi kasacyjnej za usprawiedliwioną. Z motywów zaskarżonego

postanowienia wynika jednoznacznie, że Sąd Okręgowy istotnej wadliwości uchwał

w przedmiocie podwyższenia kapitału zakładowego Spółki będącej wnioskodawcą

upatrywał także w nieprawidłowym określeniu dotychczasowych akcji - faktycznie

wyemitowanych w czterech seriach (I, II, III i IV) - zbiorczym oznaczeniem „akcje

serii A”. Skarżąca nie podniosła zarzutu kwestionującego powyższa ocenę. Podjęła

z nią polemikę w uzasadnieniu zarzutu naruszenia art. 302 w zw. z art. 430 § 1

k.s.h., a więc w sposób nie odpowiadający zasadom przytaczania podstaw

kasacyjnych

i

w

nawiązaniu

do

przepisów

zupełnie

nieprzydatnych

do

przeprowadzenia kontroli zasadności stanowiska Sądu drugiej instancji.

Zamierzonego skutku nie mogły też odnieść zarzuty naruszenia art. 36 ust.

2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie

terytorialnym (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) oraz art. 32 ust. 2 ustawy z dnia

20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz.U. Nr

14, poz. 130 ze zm.). Sąd Okręgowy przepisów tych nie stosował. Uznał bowiem,

że kwestia następstwa prawnego obecnej jednostki samorządu terytorialnego

miasta Ł. po noszącej tę sama nazwę przedwojennej jednostce samorządowej

i wyprowadzane z niej przez skarżącą wnioski w zakresie zgodności z prawem

zmienionych §§ 57 i 58 statutu, nie mają w sprawie istotnego znaczenia.

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 14 orzekł,

jak w sentencji.