Supreme Court dismisses appeal; municipal acquisition via waiver does not extinguish easements.

Sygn. akt II CSK 527/09

POSTANOWIENIE

Dnia 15 kwietnia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Bogumiła Ustjanicz

SSN Kazimierz Zawada

w sprawie z wniosku Gminy K.

przy uczestnictwie Żanety K., Jerzego K., Beaty B.,

Grzegorza Ł. i Mariusza K.

o wykreślenie służebności gruntowej obciążającej nieruchomość

opisaną w księdze wieczystej Kw [...],

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 15 kwietnia 2010 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Okręgowego w K.

z dnia 4 czerwca 2009 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w K. postanowieniem z dnia 19 listopada 2008 r. oddalił

wniosek Gminy K. o wykreślenie z księgi wieczystej Kw [...], prowadzonej dla

nieruchomości położonej w D., służebności przechodu i przejazdu obciążających tę

nieruchomość na rzecz nieruchomości sąsiednich. Sąd ten ustalił, że właścicielem

tej

nieruchomości,

która

pełniła

funkcję

drogi

dla

sąsiadujących

z

nią

nieruchomości, był Marek G., który w dniu 14 lipca 2006 r. zrzekł się prawa

własności tego gruntu. W konsekwencji własność nieruchomości nabyła Gmina K.

W ocenie Sądu pierwszej instancji pierwotny charakter nabycia nieruchomości

przez wnioskodawcę nie spowodował wygaśnięcia służebności gruntowych

obciążających

nieruchomość.

Gmina

nabyła

nieruchomość

obciążoną

służebnościami gruntowymi na podstawie art. 179 k.c., który w wyniku orzeczenia

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 marca 2005 r. (K 9/04) utracił moc dzień po

złożeniu przez Marka G. oświadczenia o zrzeczeniu się własności nieruchomości.

Apelacja

wnioskodawcy

została

oddalona

postanowieniem

Sądu

Okręgowego w K., który podzielił ustalenia faktyczne i ocenę prawną Sądu

pierwszej instancji.

Skarga kasacyjna wnioskodawcy została oparta o podstawę naruszenia

prawa materialnego (art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.). Zarzucono w niej naruszenie art.

179 § 2 k.c. przez jego błędną wykładnię oraz art. 190 ust 4 Konstytucji przez jego

niezastosowanie. W oparciu o te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Okręgowemu w K., ewentualnie jego uchylenie oraz uchylenie orzeczenia Sądu

pierwszej instancji i uwzględnienie wniosku o wykreślenie służebności gruntowych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W rozstrzyganej sprawie bezsporne były ustalenia faktyczne stanowiące

podstawę rozstrzygnięcia oraz ocena prawna odnosząca się do pierwotnego

charakteru nabycia własności nieruchomości w wyniku złożenia oświadczenia

o zrzeczeniu się prawa własności przez poprzedniego właściciela.

Sąd

Okręgowy

przyjął

zasadnie,

że

Gmina

K. nabyła

własność

nieruchomości na podstawie art. 179 § 1 k.c., skoro oświadczenie o zrzeczeniu się

prawa własności nieruchomości nastąpiło przed utratą mocy tego przepisu,

spowodowaną wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 marca 2005 r.

(K 9/04). Nabycie własności nieruchomości przez wnioskodawcę w tym trybie

uzasadniało wpisanie go jako właściciela w księdze wieczystej (Kw [...]).

Nie sprzeciwiała się temu okoliczność, że w momencie dokonywania wpisu art. 179

k.c., który stanowił podstawę nabycia własności, już nie obowiązywał. Bezzasadne

było zaś twierdzenie skarżącego, że treść art. 190 ust. 4 Konstytucji stanowiła

w okolicznościach rozpoznawanej sprawy podstawę do zmiany stanu prawnego

ukształtowanego na podstawie przepisu uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za

przepis niekonstytucyjny. Art. 190 ust 4 Konstytucji stanowi istotnie, że orzeczenie

Trybunału

Konstytucyjnego

stwierdzające

niezgodność

przepisu

prawa

z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą, stanowi podstawę do

wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na

zasadach

i

w trybie

określonym

w przepisach

właściwych

dla

danego

postępowania. Nie dotyczy to jednak wypadków, gdy Trybunał Konstytucyjny

odroczył moc obowiązującą swojego orzeczenia i stan prawny został ukształtowany

przez przepis uznany za niekonstytucyjny w okresie jego obowiązywania. Z tego

względu ocena Sądu Okręgowego, że Gmina K. nabyła własność nieruchomości i

istniała podstawa do wpisania jej do księgi wieczystej jako właściciela była

usprawiedliwiona , a zarzut naruszenia art. 190 ust. 4 Konstytucji w wyniku jego

niezastosowania nie znajdował podstaw.

Nieusprawiedliwiony był także zarzut naruszenia art. 179 § 2 k.c. Przepis ten

stanowił, że gmina ponosi odpowiedzialność z nieruchomości za jej obciążenia

według stanu z chwili nabycia i według cen w chwili zaspokojenia wierzyciela.

Skarżący zasadnie podniósł, że przepis ten nie odnosił się do służebności

gruntowych. Nie oznacza to jednak, że przesądzało to jednocześnie o wygaśnięciu

służebności w wyniku nabycia nieruchomości przez gminę na podstawie art. 179

§ 1 k.c. i odmienna ocena Sądu Okręgowego wskazuje na błędną wykładnię tego

przepisu. Regulacja z art. 179 § 2 k.c. nie oznaczała bowiem, że po zrzeczeniu się

własności nieruchomości pozostawały w mocy jedynie obciążenia o charakterze

pieniężnym, takie jak hipoteka, do której art. 179 § 2 k.c. miał zastosowanie.

Sąd Okręgowy wskazał, że za stanowiskiem, iż nabycie własności

nieruchomości przez gminę w wyniku zrzeczenia się własności nie prowadziło do

wygaśnięcia służebności gruntowych przemawia charakter tych obciążeń, mimo

braku regulacji stanowiącej wprost, że pierwotny charakter nabycia własności nie

prowadzi do wygaśnięcia tego ograniczonego prawa rzeczowego, podobnie jak ma

to miejsce w np. przypadku hipoteki. Ocena ta była uzasadniona. Sąd drugiej

instancji powołał trafnie zbliżone stanowisko prezentowane w judykaturze odnośnie

skutków zasiedzenia nieruchomości, które ma również charakter pierwotnego

nabycia własności (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 1975 r., III CZP

51/75, OSNC 1976, nr 5, poz. 91 i wyrok Sądu Najwyższego z 29 grudnia 1967 r.,

III CR 59/67, OSNC 1968, nr 7, poz. 128).

Z przyczyn

wyżej

wskazanych

skarga

kasacyjna

była

pozbawiona

uzasadnionych podstaw i podlegała oddaleniu na podstawie art. 398 14 k.p.c