II CSK 520/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 520/12

POSTANOWIENIE

Dnia 18 kwietnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Iwona Koper (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Krzysztof Pietrzykowski

SSN Agnieszka Piotrowska

w sprawie z wniosku Skarbu Państwa - Naczelnika Urzędu Skarbowego

w G.

przy uczestnictwie G. Z.

o wpis hipoteki przymusowej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 18 kwietnia 2013 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Okręgowego w P.

z dnia 8 maja 2012 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu

w

P. do

ponownego

rozpoznania

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

oraz

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 12 marca 2012 r. Sąd Rejonowy w P. uchylił

dokonany przez referendarza sądowego na wniosek Skarbu Państwa - Naczelnika

Urzędu Skarbowego w G. wpis hipoteki przymusowej do kwoty 1.511 zł na

nieruchomości dłużnika G. Z. i oddalił wniosek o jej wpis. Wnioskodawca Skarb

Państwa – Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. domagał się we wniosku wpisania

w księdze wieczystej nr […] prowadzonej dla nieruchomości dłużnika G. Z. hipoteki

przymusowej na rzecz wnioskodawcy na podstawie załączonej do wniosku decyzji

Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z dnia 7 grudnia 2011 r. określającej

wysokość zobowiązania podatkowego G. Z., do której dołączył kserokopie dowodu

jej odbioru przez dłużnika i pełnomocnictwa udzielonego w postępowaniu

podatkowym przez dłużnika dla osoby, która potwierdziła odbiór decyzji,

potwierdzone za zgodność z oryginałem przez Naczelnika Urzędu Skarbowego.

W ocenie tego Sądu istniała przeszkoda do dokonania wpisu w postaci

niedołączenia do decyzji oryginałów dokumentów warunkujących przyjęcie,

że została ona doręczona zgodnie z art. 35 § § 2 ust. 1 lit. b Ordynacji podatkowej

- ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., Nr 749 ze zm.)

i może stanowić podstawę wpisu hipoteki przymusowej. W świetle art. 250 § 1

k.p.c. przedłożona kopia dowodu doręczania nie potwierdza doręczenia decyzji

podatkowej dłużnikowi.

Postanowieniem z dnia 8 maja 2012 r. Sąd Okręgowy w P. oddalił apelację

wnioskodawcy od powyższego postanowienia podzielając jego motywy prawne

oraz wskazał, że wnioskodawca był uprawniony na podstawie art. 250 § 1 k.p.c.

do potwierdzenia za zgodność z oryginałem odpisu decyzji określającej wysokość

zobowiązania podatkowego pochodzącej od niego, nie miał natomiast

takiego

uprawienia w odniesieniu do dokumentów nie pochodzących od niego, a więc

dowodu doręczania tej decyzji uczestnikowi i

pełnomocnictwa.

sporządzonego przez niego

W skardze kasacyjnej od postanowienia Sądu Okręgowego wniesionej

imieniem wnioskodawcy przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa skarżący

przytoczył obie ustawowe podstawy zarzucając naruszenie:

1)

art. 6262 § 3 k.p.c. w zw. z art. 110 ustawy o księgach wieczystych i hipotece

z dnia 6 lipca 1982 r. (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r., Nr 124, poz. 1361 ze zm. dalej jako u.k.w.h) w zw. z art. 35 § 2 pkt 1 lit. b Ordynacji podatkowej przez

uznanie, że urzędowo uwierzytelnione odpisy decyzji określającej wysokość

zobowiązania podatkowego i dowodu jej doręczenia nie są wystarczającą

podstawą

wpisu

hipoteki

przymusowej

ustanowionej

na

podstawie

doręczonej decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego.

2)

art. 31 ust. 1 u.k.w.h w zw. z art. 250 § 1 zdanie pierwsze k.p.c. przez

uznanie, że organ władzy publicznej może urzędowo poświadczyć tylko te

dokumenty znajdujące się w aktach tego organu, które pochodzą od niego,

3)

art. 110 u.k.w.h w zw. z art. 35 § 2 pkt 1 lit. b Ordynacji podatkowej przez ich

niezastosowanie, mimo zaistnienia przesłanek do ustanowienia hipoteki

przymusowej na podstawie doręczonej decyzji.

Wnosił o uchylenie postanowienia Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy

temu Sądowi do ponownego rozpoznania i zasądzenie na rzecz Skarbu Państwa

Prokuratorii

Generalnej

kosztów

zastępstwa

procesowego

przed

Sądem

Najwyższym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 250 § 1 k.p.c. zdanie pierwsze, jeżeli dokument znajduje się

w aktach organu, o którym mowa w art. 244 § 1 k.p.c. (według tego przepisu

organu władzy publicznej), wystarczy przedstawić urzędowo poświadczony przez

ten organ odpis lub wyciąg dokumentu. Przepis art. 250 § 1 k.p.c. ustanawiając

wyjątek od zasady, że przeprowadzenie w postępowaniu cywilnym dowodu

z dokumentu dotyczy dokumentu oryginalnego, pozwala zastąpić dokument

oryginalny jego poświadczonym przez organ odpisem, nie różnicując przy tym

dokumentów na urzędowe i prywatne. Z brzmienia art. 250 § 1 k.p.c. nie wynika, by

możliwość

jego

stosowania

była

ograniczona

jedynie

do

dokumentów

pochodzących od organu sporządzającego poświadczony odpis. Odesłanie w treści

tego przepisu do art. 244 k.p.c. dotyczy jedynie wymienionego w nim organu,

określając tym samym zakres

podmiotowy stosowania art. 250 § 1 k.p.c., nie

odnosi się natomiast do dalszej treści art. 244 k.p.c. i charakteru wymienionych

w nim dokumentów.

Jak trafnie wskazuje się w piśmiennictwie, przepis art. 250 § 1 k.p.c. będący

wyrazem podwyższonego zaufania do organów władzy publicznej

zapewnienie

ciągłości

funkcjonowania

tych

funkcjonowania czasowym przekazywaniem

organów,

bez

ma na celu

zakłócania

ich

do sądu posiadanych w aktach

organu dokumentów.

Zgodnie z § 2 pkt 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów w sprawie

instrukcji kancelaryjnej, jednolitych rzeczowych wykazów akt oraz instrukcji

w sprawie organizacji i zakresu działania archiwów zakładowych z dnia 18 stycznia

2011 r. (Dz. U. nr 14, poz. 67 ze zm.) definiującego pojęcie „akt sprawy” oznacza

ono dokumentację zawierającą informacje potrzebne przy rozpatrywaniu danej

sprawy oraz odzwierciedlającą przebieg jej załatwiania i rozstrzygania. W tak

określonym pojęciu, użytym w art. 250 § 1 zdanie pierwsze k.p.c. mieszczą się - na

gruncie niniejszej sprawy - dokumenty dotyczące uczestnika w postaci decyzji

określającej wysokość zobowiązania podatkowego, dowodu jej doręczania

podatnikowi oraz pełnomocnictwa do jego reprezentowania w postępowaniu

podatkowym.

Odpowiednikiem art. 250 § 1 k.p.c. jest w postępowaniu administracyjnym

przepis art. 76a k.p.a wprowadzony ustawą z dnia 23 października 2009 r.

o zmianie ustaw o uwierzytelnianiu dokumentów (Dz. U. Nr 216, poz. 296 ze zm.).

Tą samą ustawą wprowadzone zostały także w innych ustawach zmiany

poszerzające możliwość uwierzytelnia odpisów dokumentów, których celem tak

jak w przypadku art. 250 § 1 k.p.c., w jego przyjętej wykładni, jest zmniejszenie

uciążliwości

polegającej

na

konieczności

wyzbywania

się

przez

stronę

postępowania często na długi czas oryginalnych dokumentów albo ponoszenia

kosztów ich notarialnego uwierzytelnienia.

Z powyższych względów uzasadnione jest prezentowane przez skarżącego

stanowisko, że organ władzy publicznej jest uprawniony na podstawie art. 250 § 1

k.p.c.

do

urzędowego

poświadczenia

odpisu

lub

wyciągu

z

dokumentu

znajdującego się w jego aktach, niezależnie od tego czy został on przez ten organ

wytworzony. Podstawą wpisu do księgi wieczystej hipoteki przymusowej są

urzędowo poświadczone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego odpisy decyzji

o określeniu wysokości zobowiązania podatkowego i dowodu doręczenia tej decyzji

(art. 6262 § 3 k.p.c. w zw. z art. 110 u.k.w.h. i art. 35 § 2 lit b. Ordynacji

podatkowej).

W tym stanie rzeczy, Sąd Najwyższy w uwzględnieniu skargi kasacyjnej,

której podstawy okazały się uzasadnione, uchylił zaskarżone postanowienie

i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w P. do ponownego rozpoznania oraz

orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego stosownie do art. 398 15 zdanie

pierwsze k.p.c.