II CSK 515/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 515/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 marca 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący)

SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)

SSN Henryk Pietrzkowski

w sprawie z powództwa "P." - Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

przeciwko "M." - Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 15 marca 2007 r.,

skarg kasacyjnych obu stron

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 25 maja 2006 r., sygn. akt [...],

I. odrzuca skargę kasacyjną powódki,

II. uchyla zaskarżony wyrok w punktach I, III i IV i w tym zakresie

przekazuje

rozpoznania

kasacyjnego.

sprawę

i

Sądowi

Apelacyjnemu

rozstrzygnięcia

o

do

kosztach

ponownego

postępowania

Uzasadnienie

Powódka „P.” Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością domagała się

zasądzenia

na

swoją

odpowiedzialnością

rzecz

kwoty

od

pozwanej

252.781,16

zł.

W

„M.”

Spółki

uzasadnieniu

z

ograniczoną

wskazała,

że

dochodzona należność stanowi wierzytelność, którą nabyła w drodze cesji od H.

Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

Pozwana wniosła o oddalenie powództwa podnosząc, że dochodzona

należność nie istnieje.

Sąd Okręgowy w S. wyrokiem z dnia 14 czerwca 2005 r. zasądził od

pozwanej na rzecz powódki 229.179,29 zł z ustawowymi odsetkami od kwoty

46.719,10 zł od dnia 3 listopada 2001 r. oraz od kwoty 182.460,19 zł od dnia 25

stycznia 2002 r. (pkt I); oddalił powództwo w pozostałej części (pkt 2) i zasadził od

pozwanej na rzecz powódki 18.776,41 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt III).

Według ustaleń tego Sądu, pozwana jako wykonawca robót na budowie

Centrum Handlowego, powierzyła podwykonawcy – H. Spółce z ograniczoną

odpowiedzialnością wykonanie kanalizacji sanitarnej z przykanalikami, kanalizacji

deszczowej z przykanalikami oraz sieci wodociągowej z przyłączami i włączenie

ich do istniejących sieci. W zawartej w dniu 18 maja 2001 r. umowie nr [...]01

strony uzgodniły, że podwykonawca otrzyma wynagrodzenie ryczałtowe w kwocie

550.000 zł netto, a rozliczenie nastąpi na podstawie faktur częściowych oraz faktury

końcowej.

Wykonawca miał potrącić

kaucję gwarancyjną w wysokości 5 %

należności objętej każdą fakturą częściową, podlegającą zwrotowi po odbiorze

pogwarancyjnym,

bądź

też

po

przedstawieniu

gwarancji

bankowej

lub

ubezpieczeniowej. Podwykonawca zobowiązał się do utrzymania w należytym

porządku przekazanego mu terenu budowy, uporządkowania tego terenu po

zakończeniu robót, a także zapłaty kary umownej w wysokości 1 % wynagrodzenia

ryczałtowego brutto za każdy dzień opóźnienia się z wykonaniem powierzonych

mu robót.

W dniu 18 maja 2001 r. umowa powyższa została zmodyfikowana.

W

miejsce podwykonawcy wpisano Konsorcjum obejmujące M.M. prowadzącego

działalność gospodarczą pod nazwą „K.” oraz H. Spółkę z ograniczoną

odpowiedzialnością (lidera Konsorcjum). Strony postanowiły, że należność za

wykonane roboty wykonawca będzie wypłacał H., a ono w dalszej kolejności

rozliczy je z M.M.

Z

uwagi

na

przeprowadzone

zmiany

projektowe

wykonawca

i podwykonawca zawarli w dniu 25 września 2001 r. umowę nr [...]001

o wykonanie dodatkowych robót, których zakres został poszerzony aneksem nr 1

sporządzonym 1 października 2001 r. Wynagrodzenie za wykonanie tych robót

określone zostało na sumę 63. 200 zł netto, a pozostałe kwestie odnoszące się do

obowiązków stron uregulowano tak jak w umowie nr [...]01.

Współpraca stron przebiegała prawidłowo do czasu podpisania umowy nr

[...]001. Później pozwana, wskazując na usterki wykonanych robót, zaprzestała

regulowania należności podwykonawcy. Końcowy odbiór robót wykonanych przez

Konsorcjum na podstawie umów nr 1[...]01 i nr [...]001 nastąpił 20 grudnia 2001 r.

Pozwana odmówiła zapłaty należności za te roboty objętych fakturami numerami

6, 9 i 10 podnosząc, że zostały one w całości umorzone wskutek potrącenia

wzajemnych

wierzytelności

z

tytułu

kaucji

gwarancyjnej,

kosztów

prac

obciążających podwykonawcę, wykonanych przez pozwaną, a także z tytułu kar

umownych za opóźnienie się z wykonaniem robót. Pozwana zrealizowała jedynie

częściowo fakturę nr 6, wypłacając 21 grudnia 2001 r. kwotę

zgodnie z uzgodnieniem, jakiego dokonał on z H.

80.199 zł M.M.,

Spółką z ograniczoną

odpowiedzialnością. Spółka ta w dniu 14 stycznia 2002 r. zawarła z powódką

umowę cesji wierzytelności w kwocie 252.781,16 zł wynikających z faktur: nr 6

(54.200 zł), nr 9 (64.381,16 zł) i nr 10 (134.200 zł).

Sąd Okręgowy uznał, iż H. mogło skutecznie przelać na powódkę

wierzytelności objęte wymienionymi fakturami jedynie w kwocie 229.179,29 zł. W

fakturach tych wyszczególnione w nich należności nie zostały pomniejszone o

kaucję gwarancyjną (16.639,06 zł). W umowie przelewu nie uwzględniono faktu, że

wykonawca

dokonał

potrącenia

z

wierzytelności

podwykonawcy

własne

wierzytelności wynikające z wzajemnych rozliczeń umów nr [...]01 i nr [...]001 w

łącznej kwocie 6.763,81 zł. Zbywca zawyżył też o 199 zł wysokość objętej cesją

wierzytelności wynikającej z faktury nr 6, pozostałą po częściowym jej opłaceniu do

rąk M.M. W konsekwencji Sąd Okręgowy uwzględnił

żądanie zapłaty w takim

zakresie, w jakim umowę przelewu wierzytelności uznał za skuteczną, zasądzając

odsetki ustawowe

od poszczególnych należności z uwzględnieniem daty ich

wymagalności.

Sąd Apelacyjny po rozpoznaniu apelacji obu stron wyrokiem z dnia 25

maja 2006 r. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że obniżył zasądzoną od

pozwanej na rzecz powódki w pkt I należność główną do kwoty 168.017,20 zł,

płatnej z ustawowymi odsetkami w części obejmującej kwotę 46.719,10 zł - od dnia

3 listopada 2001 r., a w pozostałym zakresie (121.298,10 zł) – od dnia 25 stycznia

2002 r., zmniejszył zasądzone w pkt III na rzecz powódki koszty procesu do kwoty

11.994 zł, oddalił w pozostałej części apelację pozwanej oraz w całości apelację

powódki i orzekł o kosztach postępowania za druga instancję.

Odnosząc się do apelacji pozwanej, Sąd Apelacyjny uznał za

usprawiedliwiony podniesiony w niej zarzut kwestionujący skuteczność umowy

przelewu wierzytelności jedynie w zakresie, w jakim odnosiła się ona do

wierzytelności wynikającej z umowy nr [...]001. Jakkolwiek podniesione przez

argumenty uznał za spóźnione (art. 479 14 § 2

skarżącą przeciwko tej umowie

k.p.c.), stwierdził

aby H.

jednak, że z załączonych do pozwu dokumentów nie wynika,

było upoważnione do dokonania przelewu wierzytelności przysługującej

Konsorcjum. W rezultacie przyjął, że umowa cesji w tej części nie może

być

uznana za ważną.

Sąd Apelacyjny nie podzielił zarzutów podważających dokonaną przez

Sąd

pierwszej

instancji

ocenę

skuteczności,

a

ściślej

rzecz

ujmując

-

bezskuteczności potrącenia przez pozwana wierzytelności z tytułu kar umownych

oraz kosztów wykonania niektórych robót i czynności za podwykonawcę.

Oddalając apelację powódki, Sąd Apelacyjny wskazał, że ocena

zgromadzonego

w

wierzytelności,

które

sprawie

materiału

dowodowego

odnoszącego

uznane

zostały

za

potrącone

skutecznie

się

–

do

wbrew

twierdzeniom skarżącej – przeprowadzona została przez Sąd pierwszej instancji

w sposób zgodny z dyrektywami płynącymi z art. 233 § 1 k.p.c.

Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżyły skargami kasacyjnymi obie strony.

Powódka, powołując się na podstawy kasacyjne określone w art. 398 3 § 1

pkt 1 i 2 k.p.c., kwestionowała wyrok w części uwzględniającej apelację pozwanej

i orzekającej o kosztach procesu za pierwszą instancję (pkt I) oraz zasadzającej

od niej na rzecz pozwanej koszty postępowania apelacyjnego (pkt IV). Podniosła

zarzuty naruszenia art. 47914 § 1 i art. 229 k.p.c. oraz art. 65 § 1 k.c. w zw. z art.

3531 k.c., domagając się uchylenia zaskarżonej części

wyroku i przekazania

sprawy w tym zakresie Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Pozwana swoją skargę - opartą także na obu podstawach kasacyjnych skierowała przeciwko rozstrzygnięciu uwzględniającemu jej apelację jedynie

w części (pkt I) i oddalającemu ją w pozostałym zakresie (pkt III), podnosząc

zarzuty naruszenia art. 47914 § 2 k.p.c. oraz art. 509 k.c. W konkluzji wniosła

o uchylenie wyroku Sądu drugiej instancji w zaskarżonej części i oddalenie

powództwa oraz zasądzenie na jej rzecz od pozwanej kosztów procesu za obie

instancji oraz kosztów postępowania kasacyjnego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwanej powódka wniosła

o odmowę przyjęcia jej do rozpoznania, bądź też oddalenie. Takie same wnioski

zgłosiła pozwana w swojej odpowiedzi na skargę powódki, poprzedzając je jednak

żądaniem odrzucenia tego środka odwoławczego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 3982 § 1 k.p.c., skarga kasacyjna jest

niedopuszczalna w sprawach gospodarczych o prawa majątkowe, w których

wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż siedemdziesiąt pięć tysięcy złotych.

W rozpoznawanej sprawie, mającej bezsprzecznie charakter sprawy gospodarczej,

Sąd Apelacyjny uwzględnił apelację pozwanej obniżając dochodzoną pozwem

należność główną o kwotę 61.162,09 zł. Rozstrzygnięcie to niewątpliwie wpłynęło

na zmniejszenie dochodzonych przez powódkę odsetek ustawowych. Odsetki te

nie zostały jednak skapitalizowane. Powódka domagała się zasądzenia ich obok

roszczenia głównego i Sąd drugiej instancji orzekł o nich w takiej właśnie postaci.

Suma tych odsetek – wbrew odmiennemu zapatrywaniu powódki wyrażonemu

w skardze kasacyjnej – nie podlega wliczeniu do wartości przedmiotu zaskarżenia

(por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 28 czerwca 1999 r., III CZP

12/99, OSNC 2000, nr 1, poz. 1). Określenie przez skarżącą tej wartości

kwotę 99.751 zł,

na

a więc z uwzględnieniem odsetek od należności głównej

wyliczonych na dzień sporządzenia skargi kasacyjnej (w kwocie 35.588,91 zł),

dokonane zostało w sposób wadliwy, naruszający wskazaną wyżej zasadę. Skargę

kasacyjną powódki trzeba było zatem uznać za niedopuszczalną i podlegającą –

stosownie do dyspozycji art. 3986 § 3 k.p.c. w zw. z art. 3982 § 1 – odrzuceniu przez

Sąd Najwyższy.

Przechodząc

do

oceny

zasadności

skargi

kasacyjnej

pozwanej,

stwierdzić należy, że podniesionym w niej zarzutom nie można odmówić

słuszności.

Pozwana

uzasadniła

zgłoszenie zarzutu

nieskuteczności umowy

przelewu wierzytelności dopiero w piśmie procesowym z dnia 11 marca 2005 r.

twierdzeniem, że o braku umocowania H. do dokonania cesji wierzytelności

przysługujących Konsorcjum dowiedziała się z pisma M.M. z dnia 23 września 2004

r., wzywającego ją do zapłaty należności za wykonane roboty. Sąd Apelacyjny

uznał ten zarzut – na podstawie art. 47914 § 2 k.p.c. - za spóźniony. Wskazał, że

już z dokumentów załączonych do pozwu wynika, iż wymienione Przedsiębiorstwo

mogło scedować jedynie wierzytelności, które mu przysługiwały. Nie miało zaś ono

umocowania do zawarcia umowy przelewu w imieniu Konsorcjum, w związku

z czym wierzytelność wynikająca z umowy nr [...]001, objęta fakturą nr 9,

wystawioną za wykonane roboty dodatkowe, nie

była - wbrew odmiennemu

ustaleniu Sądu pierwszej instancji - przedmiotem przelewu dokonanego umową z

dnia 14 stycznia 2002 r.

Trudno odmówić racji skarżącej kwestionującej przytoczone wyżej

stanowisko Sądu Apelacyjnego. Dopuszczalność skutecznego przeniesienia przez

wierzyciela na osobę trzecią – w drodze przelewu - jedynie jemu przysługującej

wierzytelności wynika z art. 509 k.c., a nie z ze zgromadzonego w sprawie

materiału dowodowego. Wyprowadzanie tej zasady z jakichkolwiek dokumentów

nie znajduje żadnego usprawiedliwienia. Niewiele znaczące jest też ogólnikowe

stwierdzenie, że „dokumenty załączone do pozwu” wskazują na brak umocowania

H. do dokonania cesji wierzytelności przysługujących Konsorcjum. Argumentacja

Sądu Apelacyjnego nie odnosi się wcale, bądź nawiązuje jedynie powierzchownie

do wskazanych przez pozwaną – z odwołaniem się do treści art. 47914 § 2 k.p.c. przyczyn zgłoszenia zarzutu braku legitymacji czynnej

odpowiedzi na pozew. Nie pozwala ona zatem

powódki po złożeniu

uznać zarzutu naruszenia

wymienionego przepisu za chybiony.

Sąd

Apelacyjny,

uwzględniając

częściowo

apelację

pozwanej,

zakwestionował ustalenia przyjęte za podstawę zaskarżonego wyroku jedynie

w zakresie odnoszącym się do przelewu wierzytelności wynikającej z umowy nr

[...]001. Zaaprobował natomiast te ustalenia w pozostałej części, podzielając ich

ocenę prawną. W świetle tego stanowiska nie jest jasne, jakie ostatecznie

ustalenia faktyczne zadecydowały o treści zaskarżonego wyroku. Sąd pierwszej

instancji z jednej strony przyjął, że obie umowy,

a więc także umowa z dnia

18 maja 2001 r. nr [...]01, zawarte zostały przez pozwaną z Konsorcjum

utworzonym przez H. i M.M. Stwierdził także, że roboty przewidziane zarówno

w umowie podstawowej, jak i późniejszej, wykonane zostały przez to Konsorcjum,

a pozwana robót tych nie rozliczyła. Okoliczności te wskazywały na to, że

wierzytelności z obu umów przysługiwały Konsorcjum. Tymczasem Sąd pierwszej

instancji wywiódł na ich podstawie wniosek odmienny podkreślając, że pozwana we

właściwym

czasie

nie

zakwestionowała

skuteczności

umowy

przelewu

wierzytelności zawartej w dniu 14 stycznia 2002 r.

Brak

jednoznacznych

Apelacyjnego wskazujących

i

stanowczych

ustaleń

faktycznych

Sądu

na to, z jakim konkretnie podmiotem – jako

podwykonawcą - pozwana zawarła umowę nr [...]01, a w konsekwencji komu

przysługiwała wierzytelność z tytułu wynagrodzenia za roboty wykonane na

podstawie tej umowy, nie pozwala odeprzeć zarzutu niewłaściwego zastosowania

art. 509 k.c.

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy, uznając skargę kasacyjną

pozwanej za usprawiedliwioną, na podstawie art. 39815 § 1 orzekł, jak w sentencji.