II CSK 506/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 506/12

POSTANOWIENIE

Dnia 26 kwietnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący)

SSN Dariusz Dończyk

SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca)

w sprawie z wniosków Miasta P.

oraz Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta P.

przy uczestnictwie B. N. i W. K.

o wpis,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 26 kwietnia 2013 r.,

skarg kasacyjnych wnioskodawców: M. P.

oraz Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta P.

od postanowienia Sądu Okręgowego w P.

z dnia 10 stycznia 2012 r.,

oddala

obie

z wnioskodawców

skargi

kasacyjne

ponosi

koszty

i

orzeka,

postępowania

że

każdy

związane

ze swym udziałem w sprawie w postępowaniu kasacyjnym.

Uzasadnienie

Sąd pierwszej instancji postanowieniem z dnia 5 stycznia 2009 r. oddalił

wniosek Skarbu Państwa – Prezydenta m. P. z dnia 15 maja 2000 r. o odłączenie z

księgi wieczystej oznaczonych działek, założenie dla nich nowej księgi wieczystej i

ujawnienie w dziale II jako nowego właściciela Skarbu Państwa.

Z kolei postanowieniem z dnia 17 lutego 2009 r. Sąd ten oddalił wniosek

Miasta P. z dnia 13 kwietnia 2000 r. o wpis na jego rzecz w tej samej księdze

wieczystej własności innych oznaczonych działek.

Oddalenie obu wniosków uzasadniono ich przedwczesnością w sytuacji, gdy

wnioskodawcy żądali wpisania ich w miejsce B. N., a wpisanym właścicielem w

dacie rozpoznania wniosków był W. K.

Apelacje obu wnioskodawców od powyższych postanowień oddalił Sąd

Okręgowy postanowieniem z dnia 9 października 2009 r.

Skargi kasacyjne wnioskodawców od ostatnio wymienionego postanowienia

Sądu Okręgowego uwzględnił Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 1 czerwca

2011 r. w ten sposób, że uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę

Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

W

następstwie

ponownego

rozpoznania

sprawy

Sąd

Okręgowy

postanowieniem z dnia 10 stycznia 2012 r. ponownie oddalił apelacje obu

wnioskodawców.

Odwołując się do wykładni prawa dokonanej w wydanym w tej sprawie

postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 1 czerwca 2011 r., Sąd odwoławczy

wskazał na konieczność rozpoznania wniosków i zbadanie dołączonych do nich

dokumentów oraz treści księgi wieczystej według stanu rzeczy w chwili ich złożenia,

a nie według stanu rzeczy istniejącego w chwili orzekania.

Uzasadniając zasadność oddalenia wniosku m. P., Sąd II instancji wskazał

m.in. na wadliwość jego sformułowania, polegającą na dążeniu do ujawnienia

różnych właścicieli gruntów opisanych w tej samej księdze wieczystej.

W ocenie Sądu odwoławczego, wpis jako właściciela W. K., dokonany w dniu

14 marca 2005 r., uzyskał na podstawie art. 29 u.k.w.h. moc wsteczną już w dniu 6

stycznia 2000 r., tj. w dacie wpłynięcia tego wniosku, co oznaczało, przy ocenie

wniosku o wpis m. P., konieczność uwzględnienia stanu księgi wieczystej

wynikającego z wpisania w niej jako właściciela W. K.. Skutkowało to, zdaniem

Sądu, bezzasadnością wniosku z dwóch przyczyn: żądaniem wykreślenia prawa

własności innej osoby (B. N.), w sytuacji gdy właścicielem wpisanym w księdze

wieczystej jest W. K., co do którego nie ma we wniosku żadnego odniesienia. Po

wtóre, wnioskodawca powołał się na podstawy wykreślenia z działu II B. N.,

podważając dokumenty będące podstawą jej wpisania, w sytuacji, gdy na moment

złożenia przezeń wniosku nie była ona już wpisanym właścicielem. Brak zarazem

jednoznacznego skutecznego zakwestionowania podstaw wpisania w jej miejsce

W. K. nie mógł odnieść oczekiwanego skutku, stwierdził Sąd odwoławczy.

Ponadto Sąd drugiej instancji uznał, że nie mógł uwzględnić kilkakrotnych

modyfikacji w toku postępowania pierwotnego kształtu wniosku Miasta P.,

w szczególności zgłoszonych w apelacji, stwierdzając, że w postępowaniu

wieczystoksięgowym późniejsza zmiana wniosku jest nieskuteczna w świetle art.

6268 § 2 k.p.c., a ponadto była niedopuszczalna z mocy art. 383 k.p.c. Nadto Sąd

ten uznał, że wnioskodawca Miasto P. nie złożył wraz z wnioskiem wyrysu z mapy

ewidencyjnej i wypisu z rejestru gruntów, a Sąd może uwzględnić jako podstawę

wpisu tylko dokumenty złożone równocześnie z wnioskiem, a złożone później nie

mogą być brane pod uwagę.

Uzasadniając oddalenie wniosku Skarbu Państwa o odłączenie z księgi

wieczystej oznaczonych działek, założenie dla nich nowej księgi wieczystej oraz

wpisanie w niej wnioskodawcy jako właściciela, Sąd odwoławczy odwołał się do

analogicznej

argumentacji

uzasadniającej

oddalenie

wniosku

poprzedniego

wnioskodawcy. Podkreślił, że i ten wniosek zmierza do ujawnienia wnioskodawcy

– Skarbu Państwa w miejsce B. N., w sytuacji, w której w chwili jego złożenia

ujawnionym w księdze wieczystej właścicielem był W. K. z uwagi na moc wsteczną

dotyczącego go wpisu. Również w tym wniosku powołano się wyłącznie na

podstawy do wykreślenia B. N., bez wykazania takich podstaw w stosunku do W.

K., a ponadto nie można było uwzględnić stanu prawnego wynikającego z wyroku z

dnia 23 grudnia 2005 r., gdyż nie został on do wniosku dołączony, stwierdził Sąd

Okręgowy.

Wreszcie Sąd ten zakwestionował stanowisko wnioskodawcy – Miasta P. co

do

możliwości

jednoczesnego

rozpoznania

obu

wniosków,

przesądzając

samodzielność tych wniosków złożonych przez odrębne osoby prawne i

konieczność dokonania ich oceny w kolejności wpływu.

Postanowienie

Sądu

drugiej

Miasto

P. instancji

zaskarżyli

w

całości

obaj

wnioskodawcy.

Wnioskodawca

oparł

skargę

kasacyjną

na

zarzutach

mieszczących się w ramach drugiej podstawy kasacyjnej. Skarżący ten zarzucił

naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy,

a mianowicie:

- art. 39820 k.p.c. poprzez niezastosowanie się do wskazań zawartych

w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 1 czerwca 2011 r., sygn.. akt II CSK

481/10 i uznanie, że ocena wniosku o wpis wg stanu rzeczy z chwili złożenia

wniosku oznacza brak możliwości w postępowaniu wieczystoksięgowym

modyfikowania wniosku po jego wpłynięciu i brak możliwości załączania

dokumentów stanowiących podstawę wpisu;

- art. 383 k.p.c. przez jego zastosowanie wskutek przyjęcia zmodyfikowania

wniosku o wpis dopiero w postępowaniu apelacyjnym;

- art. 6266 § 1 i § 2 k.p.c. w związku z art. 321 § 1 k.p.c. w zw. z art. 193 k.p.c. i art.

13 § 2 k.p.c. oraz art. 6269 k.p.c. poprzez przyjęcie, że w postępowaniu

wieczystoksięgowym

nie

można

modyfikować

wniosku

oraz

uzupełniać

dokumentów po złożeniu wniosku, a w konsekwencji, że przeszkodą do

dokonania wpisu są oświadczenia i dokumenty złożone po dniu wpływu wniosku

(13 kwietnia 2000 r.) jako nie dające podstaw do dokonania wpisu wnioskodawcy

w miejsce wpisanego jako właściciel W. K., skoro we wniosku żądano ujawnienia

wnioskodawcy w miejsce B. N.

Z kolei skarga kasacyjna drugiego z wnioskodawców – Skarbu Państwa

również oparta została na zarzutach naruszenia przepisów procesowych,

a mianowicie:

- art. 6268 § 1 k.p.c. w zw. z art. 321 § 1 k.p.c. i art. 391 § 1 k.p.c. przez błędną

wykładnię pojęcia granic wniosku o wpis i niewłaściwego zastosowania art. 6268

§ 2 k.p.c. wskutek przyjęcia, że następczo złożone oświadczenia procesowe

i dokumenty nie dawały podstaw do uwzględnienia wniosku o dokonanie wpisu

w miejsce aktualnie wpisanego właściciela, którym w dacie złożenia wniosku

była B. N., a w dacie orzekania W. K.;

- art. 6268 § 1 i 2 k.p.c., art. 6266 § 1 k.p.c. w związku z art. 29 u.k.w.h. przez

niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie niedopuszczalności doprecyzowania treści

wniosku o wpis przez żądanie dokonania wpisu wnioskodawcy w miejsce

następcy prawnego właściciela wpisanego w dacie złożenia wniosku oraz

uzupełnienia wniosku o późniejsze oświadczenia i dokumenty mające wykazać

następcę prawnego wpisanego właściciela;

- art. 39820 k.p.c. przez niewłaściwe zastosowanie wykładni prawa dokonanej przez

Sąd Najwyższy w wyniku przyjęcia, że stan rzeczy z daty złożenia wniosku

obejmuje tylko treść wniosku i dołączonych do niego dokumentów oraz treść

księgi wieczystej, bez możliwości uwzględnienia później przedstawionych

dokumentów;

- art. 6269 § 1 k.p.c. w zw. z art. 365 § 1 k.p.c. i art. 391 § 1 k.p.c. przez przyjęcie

istnienia

przeszkody

do

wpisania

wnioskodawcy

pomimo

późniejszego

wykazania dokumentami przez wnioskodawcę swego następstwa prawnego po

poprzednio wpisanych właścicielach, tj. po B. N. oraz po W. K.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skargi kasacyjne obu Wnioskodawców nie zasługiwały na uwzględnienie,

wobec braku w nich uzasadnionych podstaw.

Tożsame zarzuty skarg kasacyjnych obu Wnioskodawców sprowadzają się

do forsowania takiej wykładni przepisów objętych zarzutami ich naruszenia, która

opiera się na tezie skarżących o dopuszczalności późniejszego modyfikowania

wniosku o wpis już po jego wpłynięciu oraz do możliwości załączania, już po

wpływie wniosku, dokumentów mających stanowić podstawę wnioskowanego

wpisu.

Z tezą taką nie można się zgodzić, a nie wyraził jej również orzekający już

w tej sprawie Sąd Najwyższy w uzasadnieniu swego postanowienia z dnia 1

czerwca 2011 r. (II CSK 481/10), co błędnie zasugerowano w uzasadnieniu

sformułowanych zarzutów.

Tożsamość zarzutów obu skarg kasacyjnych uzasadnia łączne odniesienie

się do nich przez Sąd Najwyższy.

Wbrew stanowisku skarżących, Sąd odwoławczy nie naruszył art. 398 20

k.p.c., ponieważ będąc związany zastosował się do wykładni art. 626 8 § 1 i § 2

k.p.c. dokonanej w tej sprawie przez Sąd Najwyższy w cyt. wyżej postanowieniu

z dnia 1 czerwca 2011 r. Sąd drugiej instancji wyraźnie stwierdził w uzasadnieniu

zaskarżonego skargami kasacyjnymi postanowienia, czyniąc tak w pełnej

zgodności z wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Sąd Najwyższy,

że zbadanie dołączonych do wniosku o wpis dokumentów oraz treści księgi

wieczystej następuje według stanu rzeczy istniejącego w chwili, w której zostały

one złożone. Wyłącza to zatem, wbrew stanowisku skarżących, możliwość badania

przez Sąd wieczystoksięgowy, rozpoznający wniosek o wpis, później załączonych

dokumentów, tj. już po wpływie wniosku o wpis (v. postanowienie SN z dnia

16 listopada 2011 r., II CSK 538/10, niepubl.).

Stanowisko takie nie może nasuwać żadnych wątpliwości ponieważ zawarte

jest również w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 16 grudnia

2009 r., III CZP 80/90 (OSNC 2010/6/84), której Sąd Najwyższy nadał moc zasady

prawnej. Stwierdzono jednoznacznie w uzasadnieniu powołanej uchwały, że wpis

może nastąpić jako łączny rezultat złożenia i zbadania wniosku, dokumentów do

niego załączonych i treści księgi wieczystej. Sąd wieczystoksięgowy zobowiązany

więc jest do badania dokumentów przedłożonych przez wnioskodawcę wraz

z wnioskiem o wpis, co zarazem oznacza, że dokonanie wpisu na podstawie

innych dokumentów, a więc także nie dołączonych do wniosku o wpis w chwili jego

wpływu, bo złożonych dopiero później, stanowiłoby przekroczenie granic kognicji

sądu wieczystoksięgowego i byłoby dokonaniem wpisu sprzecznie z art. 626 8 § 1

i 2 k.p.c., bo z przekroczeniem granic wniosku z chwili jego wpływu (postanowienie

SN z dnia 10 lutego 2012 r., II CSK 204/11, niepubl.). Wobec powyższego zarzut

naruszenia art. 6268 § 1 i 2 k.p.c. okazał się nieuzasadniony.

Trafnie zatem uznał Sąd odwoławczy, że podważanie we wnioskach o wpis

podstaw wpisania B. N., która na moment złożenia obu wniosków nie była już

wpisanym właścicielem, bez jednoczesnego skutecznego zakwestionowania

dołączonymi do wniosku dokumentami podstaw wpisu W. K., nie mogło odnieść

zamierzonego przez Wnioskodawców skutku. Zauważyć bowiem należy, że do

ujawnienia Wnioskodawców jako właścicieli wymagane było z mocy art. 34 u.k.w.h.,

aby ich następstwo prawne po wpisanym jako właściciel W. K. zostało wykazane

odpowiednimi dokumentami, ale takimi, które Wnioskodawcy dołączyliby już do

wniesionych wniosków.

Również zarzut naruszenia art. 6266 § 1 k.p.c. nie dowodzi wystąpienia

drugiej podstawy kasacyjnej. Z przepisu art. 6266 § 1 k.p.c. i art. 31 u.k.w.h. można

wyprowadzić zasadę rozpoznawania wniosków o wpis według daty ich wpływu

(postanowienie SN z dnia 29 maja 2008 r., II CSK 59/08, niepubl.). Kolejność ta

została zachowana, o tyle, że wcześniejszy wniosek W. K. o wpis, który wpłynął do

Sądu dnia 6 stycznia 2000 r., został uwzględniony postanowieniem Sądu z dnia 14

marca 2005 r. (k. 518 akt), a więc wydanym niemal cztery lata przed rozpoznaniem

w 2009 r. późniejszych wniosków obu Wnioskodawców, a złożonych w dniach 13

kwietnia 2000 r. i 15 maja 2000 r.

Wynikająca z art. 29 u.k.w.h. moc wsteczna wpisu oznacza tylko tyle,

że chwila powstania skutków prawnych wpisu jest wcześniejsza niż chwila

orzekania. Dotyczy to jednak dokonanego już wpisu, a więc takiego, którego

zasadność została już poddana ocenie Sądu. Dopiero dokonany wpis wywołuje

skutki wsteczne w zakresie, o którym mowa w art. 29 u.k.w.h. (v. uzasadnienie

uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 16 grudnia 2009 r., III CZP 80/09, OSNC

2010/6/84).

W okolicznościach niniejszej sprawy oznacza to, że uwzględnienie w dniu

14 marca 2005 r. wniosku W. K. o wpis wywołało skutek wsteczny ujawnienia W.

K. jako właściciela już z dniem 6 stycznia 2000 r., a więc w dacie wpływu jego

wniosku do właściwego Sądu.

W konsekwencji, Sąd I instancji rozpoznający w dniach 5 stycznia 2009 r.

oraz 17 lutego 2009 r. wnioski o wpis Wnioskodawców z niniejszej sprawy

związany był stanem rzeczy istniejącym w chwili złożenia tych wniosków, a więc

stanem rzeczy na dni 13 kwietnia 2000 r. i 15 maja 2000 r.

Oznacza to, że od dnia 6 stycznia 2000 r. właścicielem ujawnionym

w księdze wieczystej był W. K., a nie B. N., jak to trafnie przesądził Sąd drugiej

instancji.

W tej sytuacji zasadnie uznał Sąd odwoławczy, że zawarte we wnioskach

żądania obu Wnioskodawców wpisania ich w miejsce B. N. nie mogły zostać

uwzględnione z dwóch powodów: wobec błędnego wskazania osoby wpisanej jako

dotychczasowy właściciel oraz ograniczenia się obu Wnioskodawców wyłącznie do

podstaw wykreślenia B. N., bez wskazania i wykazania takich podstaw w stosunku

do W. K.

Zauważyć należy, że wymóg właściwego wskazania we wniosku o wpis

osoby dotychczas wpisanej jako właściciel wynika pośrednio z art. 34 zd. drugie

u.k.w.h., który to przepis pozwala na uwzględnienie wniosku o wpis po wykazaniu

przez wnioskodawcę odpowiednimi dokumentami swego następstwa prawnego po

osobie wpisanej. Tymczasem obaj Wnioskodawcy nie wykazali odpowiednimi

dokumentami załączonymi do wniosków o wpis swego następstwa prawnego po W.

K., czego nie mogło zastąpić wskazywanie na istnienie podstaw do wykreślenia B.

N., co trafnie przesądził Sąd odwoławczy. Odwoływanie się skarżących do

dokumentów powstałych już po dacie złożenia przez nich wniosków o wpis, a

mających dowodzić późniejszych zmian w stanie prawnym nieruchomości, mogłoby

uzasadniać ewentualną potrzebę dokonania oceny takich dokumentów w

postępowaniu o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości

ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym (art. 10

u.k.w.h.). Zarzuty takie nie mogą natomiast odnieść zamierzonego przez

skarżących skutku w postępowaniu wieczystoksięgowym o wpis, w którym kognicja

sądu jest przez ustawodawcę jednoznacznie ograniczona w sposób wynikający

z art. 6268 § 1 i 2 k.p.c.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie

art. 39814 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 520 § 1

k.p.c.