II CSK 503/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 503/12

POSTANOWIENIE

Dnia 18 kwietnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Iwona Koper (przewodniczący)

SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca)

SSN Agnieszka Piotrowska

w sprawie z wniosku "P." Spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością w S.

przy uczestnictwie P. P. i P. K.

o wpis hipoteki przymusowej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 18 kwietnia 2013 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Okręgowego w S.

z dnia 14 czerwca 2012 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu w S. do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

„P.” sp. z o.o. z siedzibą w S. wniosła o wpisanie na podstawie art. 47919a

k.p.c. w dziale IV księgi wieczystej nr […] - prowadzonej dla nieruchomości

gruntowej w miejscowości M. przy ul. W. 38, stanowiącej działki 277/2 i 277/18 hipoteki przymusowej w kwocie 200 000 zł jako zabezpieczenie należności objętej

wyrokiem Sądu Okręgowego w S. z dnia 6 września 2011 r.

Referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym postanowieniem z dnia 1 lutego

2012 r. oddalił wniosek, a Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 14 marca 2012 r.,

po rozpoznaniu skargi na czynność referendarza sądowego, oddalił wniosek.

Sąd Rejonowy uznał, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Z uwagi

na kognicję sądu wieczystoksięgowego przeszkodą do dokonania wpisu jest treść

działu II księgi wieczystej nr […], bowiem P. P. jest jedynie współwłaścicielem w

udziale 92 244/100 000 części tej nieruchomości, a w pozostałym udziale do

7 756/100 000 części jest nim właściciel lokalu nr 4 wyodrębnionego w księdze

wieczystej. Tymczasem „P.” sp. z o.o. w S. wnosiła o wpisanie hipoteki

przymusowej na całej nieruchomości. Sąd Rejonowy wskazał, że według art. 65

ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (jedn. tekst:

Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.; dalej „u.k.w.h.”), hipoteką może być

obciążona część ułamkowa nieruchomości, jeżeli stanowi udział współwłaściciela

oraz przysługujący współuprawnionemu udział we wspólności praw wymienionych

w ust. 2 pkt 1 i 2. Zgodnie z art. 6265 § 1 k.p.c., o kolejności wniosku o wpis

rozstrzyga chwila wpływu wniosku do właściwego sądu. Wniosek z dnia 23 sierpnia

2011 r. (w wyniku jego rozpoznania doszło do wyodrębnienia lokalu, dla którego

prowadzona jest księga wieczysta nr […]) został wykonany w pierwszej kolejności.

Wpis uprawomocnił się. Przedmiotowy wniosek został zaś złożony w dniu

3 października 2011 r. jako kolejny wniosek o wpis w niniejszej księdze wieczystej,

a ponadto w dacie jego złożenia widniała wzmianka o pierwszym wniosku.

Wnioskodawca wniósł apelację od postanowienia Sądu Rejonowego.

Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 14 czerwca 2012 r. oddalił apelację.

Podkreślił, że stosownie do art. 6268 § 2 k.p.c. sąd wieczystoksięgowy jest

związany zakresem kognicji określonym w tym przepisie. Wniosek o wpis hipoteki

przymusowej pochodzi z dnia 3 października 2011 r. i został zmodyfikowany dnia

30 listopada 2011 r. W dniu 23 sierpnia 2011 r. wpłynął do Sądu wniosek dotyczący

wyodrębnienia z KW nr […] lokalu niemieszkalnego nr 4 i założenie dla tego lokalu

nowej księgi wieczystej, z jednoczesnym wpisem w dziale II własności na rzecz P.

K. oraz o wpis w KW nr […] współwłasności w udziale 7 756/100 000 części na

rzecz każdoczesnego właściciela lokalu nr 4. Do wniosku załączono zaświadczenie

Starosty P. z dnia 15 kwietnia 2011 r. o samodzielności lokalu. Brak było podstaw

do uznania umowy zawartej między P. P. a P. K. z dnia 18 sierpnia 2011 r. za

nieważną z uwagi na brak wymaganego zaświadczenia o samodzielności lokalu.

Poza tym wniosek o wyodrębnienie lokalu nr 4 został złożony w dniu 23 sierpnia

2011 r., a więc przed złożeniem wniosku o wpis hipoteki przymusowej.

Sąd wieczystoksięgowy był zatem obowiązany zachować kolejność wniosków

i w pierwszej kolejności rozpoznać wniosek z dnia 23 sierpnia 2011 r. i dopiero

później wniosek z dnia 3 października 2011 r. Z księgi wieczystej według stanu na

dzień złożenia wniosku wynika, że właścicielem nieruchomości był P. P., jednak

tylko w udziale 92 244/100 000 części, stąd żądanie wpisania hipoteki przymusowej

na całej nieruchomości należącej do uczestnika nie mogło zostać uwzględnione.

Sąd Okręgowy, związany treścią art. 6268 § 1 k.p.c., nie może uczynić zadość

żądaniu wniosku, którego modyfikacja nastąpiła dopiero w apelacji, jest zatem

spóźniona.

Wnioskodawczyni

wniosła

skargę

kasacyjną,

w

której

zaskarżyła

postanowienie Sądu Okręgowego w całości, zarzucając naruszenie przepisów

postępowania, mianowicie art. 6268 § 1 i 2 w związku z art. 6269 k.p.c. oraz art. 512

k.p.c. (w uzasadnieniu podstaw kasacyjnych powołano też art. 193 § 1 k.p.c.).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Trafny jest podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut błędnej wykładni art.

626 § 1 i 2 w związku z art. 6269 k.p.c. polegającej na nieprawidłowym przyjęciu,

że związanie sądu granicami wniosku oznacza, iż może on dokonać jedynie wpisu

identycznego z treścią wniosku, natomiast w sytuacji, gdy wniosek zasługuje

na uwzględnienie jedynie w części, powinien zostać oddalony w całości.

Należy w związku z tym podkreślić, że w powołanym w skardze postanowieniu

z dnia 2 grudnia 2009 r., I CSK 132/09 (niepubl.) Sąd Najwyższy wyjaśnił, iż art.

6268 § 1 k.p.c. stanowi, że wpis dokonywany jest jedynie na wniosek i w jego

granicach. Oznacza to, że sąd nie może dokonać wpisu z urzędu, jak też nie może

wyjść poza granice wniosku. Jednakże nie ma przeszkód do częściowego

uwzględnienia wniosku w sytuacji, w której zasadność wniosku została wykazana

dokumentami tylko w części. W sytuacji, w której wniosek o wpis hipoteki z tytułu jej

przejścia na dłużnika, który zaspokoił wierzyciela hipotecznego, co do części kwoty

w nim wymienionej został wykazany dokumentami, oddalenie tego wniosku

w całości narusza art. 6268 § 1 i 2 k.p.c. i art. 97 u.k.w.h. Według zaś również

powołanego w skardze postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 2011 r.,

I CSK 83/11 (niepubl.), zgodnie z art. 65 ust. 1 u.k.w.h. hipoteką obciążyć można

nieruchomość, a w myśl art. 65 ust. 3 także ułamkową część nieruchomości, jeśli

stanowi udział współwłaściciela. Z tego wywodzi się, że

w przypadku,

gdy nieruchomość jest przedmiotem własności jednego podmiotu albo przedmiotem

współwłasności łącznej, o charakterze bezudziałowym, obciążenie hipoteką

dotyczyć może tylko całej nieruchomości, natomiast gdy jest ona przedmiotem

współwłasności w częściach ułamkowych, hipoteką można obciążyć ułamkową

część nieruchomości, odpowiadającą całemu udziałowi współwłaściciela, a nie

jedynie części tego udziału. Przyjmuje się, że celem takiej regulacji jest unikanie

nadmiernej komplikacji obrotu prawnego. Dotyczy to w równym stopniu hipoteki

ustanawianej umową stron, jak i hipoteki przymusowej, przewidzianej w art. 109

ust. 1 u.k.w.h., którą wierzyciel może uzyskać na podstawie tytułu wykonawczego.

Z tego względu w razie żądania wpisu do księgi wieczystej hipoteki przymusowej,

mającej obciążać ułamkową

część nieruchomości, stanowiącą

udział

we

współwłasności przysługujący dłużnikowi wskazanemu w tytule wykonawczym,

nie jest konieczne wskazywanie przez wnioskodawcę we wniosku o wpis wielkości

tego udziału.

Trafny jest również podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia

art. 512 k.p.c. w związku z powołanym w uzasadnieniu podstaw kasacyjnych art.

193 § 1 k.p.c. Skoro bowiem w postępowaniu nieprocesowym dopuszczalne jest

cofnięcie wniosku, gdy inni uczestnicy nie sprzeciwili się temu (art. 512 k.p.c.),

tym bardziej dotyczy to częściowego cofnięcia wniosku. Takie cofnięcie jest

niedopuszczalne

w

postępowaniu

wieczystoksięgowym

jedynie

w

sytuacji

określonej w art. 6265 k.p.c. Artykuł 193 § 1 k.p.c., dotyczący zmiany powództwa,

znajduje zaś odpowiednie zastosowanie w postępowaniu nieprocesowym, w tym

także w postępowaniu wieczystoksięgowym. Przewidziane w art. 383 k.p.c.

ograniczenie zmiany powództwa w postępowaniu apelacyjnym nie znajduje

zastosowania w niniejszej sprawie.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 15 § 1

k.p.c. orzekł, jak w sentencji.

jw