Supreme Court dismisses appeal on property boundary dispute, upholding final ruling based on established legal state.

Sygn. akt II CSK 501/08

POSTANOWIENIE

Dnia 25 lutego 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Barbara Myszka (przewodniczący)

SSN Krzysztof Pietrzykowski

SSA Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca)

w sprawie ze skargi J.K. i B.K.

o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem

Sądu Rejonowego w Ł.

z dnia 2 października 2003 r., sygn. akt [...]

w sprawie z wniosku J.K. i B.K.

przy uczestnictwie [...],

o rozgraniczenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 25 lutego 2009 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawców

od postanowienia Sądu Okręgowego w Ł.

z dnia 19 listopada 2007 r., sygn. akt [...],

1) oddala skargę kasacyjną;

2) nie obciąża wnioskodawców obowiązkiem zwrotu

Skarbowi Państwa - Prezydentowi Miasta kosztów

postępowania kasacyjnego;

3) przyznaje adwokatowi M.C. od Skarbu Państwa - Sądu

Okręgowego w Ł. kwotę 219,60 zł (dwieście dziewiętnaście

sześćdziesiąt/100), w tym 39,60 zł (trzydzieści dziewięć

60/100)

podatku

od

towarów

i usług,

tytułem

wynagrodzenia

za

świadczoną z urzędu.

nieopłaconą

pomoc

prawną,

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 19 listopada 2007 r. Sąd Okręgowy w Ł. oddalił

apelację J.K. i B.K. od postanowienia Sądu Rejonowego w Ł. z dnia 20 lutego 2007

r., którym oddalona została ich skarga o wznowienie postępowania zakończonego

prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w Ł. z dnia 2 października 2003

r. w sprawie z ich wniosku z udziałem [...] o rozgraniczenie.

Orzeczenie oparte zostało na następujących ustaleniach:

Skarżący są właścicielami nieruchomości położonej w Ł. przy ul. B., którą nabyli w

1958 r., jako zabudowaną. W 1962 r., po uzyskaniu zezwolenia, rozpoczęli prace

budowlane. Zgodnie z projektem front budynku mieszkalnego miał znajdować się

od ulicy B., ale architekt H.B. nakazał im odwrócić budynek o 900 w kierunku

planowanego wówczas przedłużenia ulicy A. Z uwagi na to, że przy nieruchomości

miało znajdować się skrzyżowanie, nakazano cofnięcie bryły budynku o 11 m od

ulicy B., co zostało wykonane, a J.K. wystąpił o zmodyfikowanie projektu, które

uwzględniałoby możliwość wybudowania garażu w piwnicy, z wjazdem od ulicy A.,

był przekonany, że ta ulica powstanie. Prace budowlane zostały zakończone w

1964 r., a 2 lata później wnioskodawcy dowiedzieli się, że zrezygnowano z

przedłużenia ulicy A.

Do 1971 r. skarżący nie korzystali z garażu, bo nie posiadali samochodu. Działka

była wówczas ogrodzona w obszarze wynikającym z umowy sprzedaży. W granicy

z nieruchomością położoną przy ul. B. stał drewniany płot, w odległości około 4

metrów od wjazdu do garażu.

W 1971 r. skarżący wystąpili do Miejskiego Zarządu Budynków Mieszkalnych

o przyznanie im pasa gruntu o powierzchni 59 m 2, stanowiącego część

nieruchomości położonej przy ul. B., która miała być przeznaczona na przedłużenie

ulicy A., powołując się na jej niezbędność dla korzystania z garażu. J.K. uzyskał

wówczas zgodę na dzierżawę, zawarł umowę ze Skarbem Państwa, płacił przez 3

lata czynsz, rozebrał drewniany płot.

W 1974 r., kiedy zamierzał w urzędzie zapłacić czynsz za następny rok, dowiedział

się, że nieruchomość przy ul. B. została oddana w najem S.G. za symboliczną

złotówkę i odmówiono przyjęcia pieniędzy. Wówczas wystąpił z wnioskiem o

umożliwienie mu nabycia dzierżawionego pasa gruntu, ale nie został on

uwzględniony.

Dzierżawiony pas gruntu skarżący wykorzystywali dla własnych celów, począwszy

od 1973 r., traktowali go jako rekompensatę za niemożność swobodnego dojazdu

do garażu, spowodowaną błędnymi decyzjami. Nie podjęli żadnych starań

o zalegalizowanie swojego posiadania, poprzestawali na obietnicach pracowników

Miejskiego Zarządu Budynków Mieszkalnych.

Do czasu uzyskania przez uczestników G. wiedzy o stanie prawnym opisanego

pasa gruntu, traktowali oni małżonków K. jako jego właścicieli.

Od początku lat 90 wnioskodawcy zaczęli opłacać podatek od nieruchomości

z uwzględnieniem pasa gruntu, z którego korzystali jako dojazdu do garażu,

wskazując w deklaracji podatkowej łącznie powierzchnię swojej działki, jak i tego

pasa, co ma miejsce do chwili obecnej.

Nieruchomość położona przy ul. B. stanowiła własność Skarbu Państwa i została

skomunalizowana z dniem 27 maja 1990 r., decyzją Wojewody z dnia 1 grudnia

1999 r. i obecnie stanowi własność Gminy, ma powierzchnię 1054 m 2, została

oznaczona numerem 24 w ewidencji gruntów, posiada urządzoną księgę wieczystą

nr [...]. Na początku lat 70 Skarb Państwa oddał ją w najem W.G. za symboliczną

złotówkę. Uchwałą Zarządu Miasta z dnia 27 kwietnia 2000 r. nieruchomość ta

przeznaczona została do oddania w użytkowanie wieczyste najemcom.

W dniu 15 czerwca 2000 r. W.G. nabyła użytkowanie wieczyste

najmowanej

nieruchomości, a w dniu 15 grudnia 2000 r. darowała je synowi P.G. i jego żonie

G.G.

Od czasu nabycia tej nieruchomości małżonkowie G. płacą podatek od

nieruchomości o powierzchni 1054 m2 .

We wrześniu 2000 r. geodeta Z.G. wykonał pomiary działki przy ul. B., określił, że

obejmuje ona również użytkowany przez wnioskodawców pas, zażądał od nich

przedstawienia dokumentów nabycia tej części działki. Wówczas dowiedzieli się

oni, że nieruchomość została sprzedana.

Z uwagi na niezgodność stanu użytkowania działek nr 23 i 24 ze stanem prawnym

Prezydent Miasta wszczął z urzędu w dniu 2 kwietnia 2001 r. postępowanie

rozgraniczeniowe. W oparciu o dokumenty znajdujące się w aktach ksiąg

wieczystych, geodeta prowadzący to postępowanie ustalił stan prawny i Prezydent

Miasta decyzją z dnia 29 czerwca 2001 r. dokonał rozgraniczenia według punktów

granicznych 23, 61 i 62. Przyjęto, że wnioskodawcy posiadają część nieruchomości

Gminy.

Nie odniosły rezultatu starania wnioskodawców o uregulowanie własności

posiadanego pasa na ich rzecz, wnioski o odszukanie archiwalnej dokumentacji

dotyczącej nieruchomości przy ul. B., ani interwencje u Prezydenta Miasta oraz w

telewizji.

Postanowieniem z dnia 2 października 2003 r. w sprawie sygn. akt [...] Sąd

Rejonowy dokonał rozgraniczenia nieruchomości położonych przy ul. B. 10 i 12,

ustalając, że według stanu prawnego granica powinna przebiegać przez punkty

23,61 i 62, zgodnie ze sporządzonym szkicem granicznym. Stan prawny można

było odtworzyć w oparciu o istniejące dokumenty. Nie podzielił ten Sąd zarzutu

skarżących, że uzyskali własność tej części nieruchomości przez zasiedzenie,

skoro po zaprzestaniu przyjmowania od nich czynszu dzierżawnego nie

zamanifestowali oni w żaden sposób woli władania tym gruntem we własnym

imieniu.

W dniu 27 października 2003 r. skarżący zgłosili żądanie ustanowienia służebności

drogi koniecznej na nieruchomości Gminy, będącej w użytkowaniu wieczystym

małżonków G., na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości położonej przy

ul. B. Postępowanie w tej sprawie, sygn. [...], zostało zawieszone.

Przed Sądem Rejonowym w Ł. toczy się postępowanie z powództwa G. i P.G.

przeciwko wnioskodawcom o zobowiązanie ich do wydania pasa gruntu o

powierzchni 59 m 2, rozebranie płotu ogradzającego tę działkę, usunięcie z niej

materiału pochodzącego z rozebranego płotu oraz zasądzenie 1500 zł za

bezumowne korzystanie z działki w okresie od 16 grudnia 2000 r. do 16 grudnia

2003 r.

Od 1971 r. do wniesienia opisanego pozwu grunt ten był użytkowany przez

skarżących.

W dniu 21 lutego 2005 r. otrzymali oni informację z Referatu Urbanistyki

i Administracji Architektoniczno-Budowlanej Urzędu Miasta, że przy archiwizacji

dokonywanej w latach 80 dokumenty dotyczące nieruchomości przy ul. B. 10

zostały włączone do teczek opisanych jako „dokumentacja techniczna ulicy B.”.

Odnaleziono tę dokumentację przy porządkowaniu zawartości tych teczek. Kopie

udostępnionych dokumentów złożone zostały do akt toczących się pomiędzy

uczestnikami postępowań oraz dołączone do skargi o wznowienie postępowania w

niniejszej sprawie.

Z pism tych wynika, że podjęte zostały w 1972 r. przez Prezydium Dzielnicowej

Rady Narodowej, Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury w sprawie [...]

czynności,

na

skutek

wniosku

J.K.

o przesunięcie

granicy

pomiędzy

nieruchomościami przy ul. B. 10 i 12 w celu umożliwienia wjazdu do garażu posesji

przy B. 10. Zażądano od wnioskodawcy przedstawienia planu sytuacyjnego z

dokładnym naniesieniem istniejących obiektów, zaznaczonym wjazdem do garażu,

podaniem wymiarów wszystkich obiektów położonych na sąsiedniej działce, od

których uzależniono rozpatrzenie sprawy. Po dostarczeniu tego planu przesłano go

do

Dzielnicowej

Pracowni

Geodezyjnej Wydział

Budownictwa,

Urbanistyki

i Architektury, pozytywnie zaopiniowano przesunięcie granicy o 3,80 m od

północno-zachodniego narożnika działki, równolegle do północnej ściany budynku

mieszkalnego. Pismem z dnia 11 sierpnia 1972 r. Prezydium Dzielnicowej Rady

Narodowej,

Wydział

Budownictwa,

Urbanistyki

i

Architektury

wystąpił

do

Dzielnicowej Pracowni Geodezyjnej o naniesienie zmiany granicy działki na projekt

podziału osiedla budownictwa jednorodzinnego R.

Skarżący złożyli także nieoznaczone bliższą datą, z 1972 r., wezwanie Miejskiego

Przedsiębiorstwa Geodezyjnego, do stawienia się we wskazanych dniach celem

uzgodnienia stanu władania nieruchomością przy ul. B. 10 oraz wezwanie z

Dzielnicowej Pracowni Geodezyjnej z dnia 20 maja 1972 r. do złożenia wyjaśnień w

sprawie tej nieruchomości.

W dniu 2 marca 2005 r. zwrócili się oni do Dyrektora Miejskiego Ośrodka

Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej o udzielenie informacji o stanie ich

nieruchomości, podając, że od 1971 r. władają pasem gruntu, który był drogą

konieczną do wjazdu do garażu.

Z kolei od Prezydenta Miasta, pismem z dnia 18 kwietnia 2005 r., domagali się

naprawienia szkody przez uniemożliwienie wjazdu do garażu.

Złożyli do akt prywatną opinię techniczną, której wnioski wskazują, że dla

właściwego użytkowania garażu i usuwania ścieków niezbędne jest korzystanie

z pasa gruntu w dotychczasowym zakresie, co nie spowoduje ograniczenia

możliwości korzystania z tej nieruchomości przez jej właściciela.

Sąd Okręgowy uznał za prawidłową, zgodną z wymogami przewidzianymi

art. 233 k.c., ocenę dowodów, dokonaną przez Sąd pierwszej instancji. Ustalenie

przebiegu granicy uwzględniało kryteria przewidziane art. 153 k.c., przy przyjęciu

pierwszeństwa stanu prawnego, skoro istniała możliwość odtworzenia go w oparciu

o dokumenty w postaci aktu notarialnego, decyzji, akt technicznych rozgraniczenia,

wypisu z ewidencji gruntów, odpisu z księgi wieczystej, opinii do rozgraniczenia

nieruchomości, decyzji Prezydenta Miasta.

Dołączone do skargi o wznowienie postępowania nowe dokumenty

odzwierciedlają jedynie czynności podjęte w 1972 r. przez ówczesne Prezydium

Dzielnicowej Rady Narodowej Wydziału Budownictwa, Urbanistyki i Architektury.

Nie

potwierdzają

wystarczające

dla

one

zmian

podzielenia

prawnych

granic

stanowiska

nieruchomości.

wnioskodawców

Nie

było

pozytywne

zaopiniowanie konieczności zmiany granic nieruchomości i naniesienia jej na

projekt podziału osiedla jednorodzinnego R., skoro brak dalszych aktów

wykonawczych.

W powołaniu na stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w postanowieniu

z dnia 28 kwietnia 1998 r. I CKN 430/98, OSNC 1999/11/198, Sąd Okręgowy uznał,

że dyspozycje posiadacza powinny swą treścią odpowiadać dyspozycjom

właściciela, co nie jest równoznaczne z powinnością posiadania w każdej sytuacji

przekonania, że jest właścicielem. Świadomość posiadacza, co do charakteru jego

uprawnienia do posiadanej nieruchomości rzutuje na przyjęcie, czy jest

posiadaczem w dobrej, czy też złej wierze. Dobrą wiarę wyznacza błędne

przekonanie, że służy mu prawo własności, a złą wiarę wiedza albo powinność jej

posiadania, że prawo takie mu nie przysługuje.

W momencie obejmowania spornej działki w posiadanie wiedzieli, że nie stanowi

ich własności. Nabycie nieruchomości przez zasiedzenie mogło nastąpić po upływie

30 lat, a przy uwzględnieniu tego, że ustawa z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie

ustawy kodeks cywilny (Dz. U. Nr 55, poz. 321) wprowadziła możliwość

zasiedzenia nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa, początek biegu

tego terminu przypada na 1 października 1990 r., zaś okres posiadania podlegał

skróceniu o 15 lat. Wobec tego małżonkowie Kacprzyk najwcześniej mogli uzyskać

własność, na skutek zasiedzenia z dniem 1 października 2005 r., a nie, jak

utrzymywali z dniem 1 stycznia 2001 r. Wniesienie przez uczestników G. przeciwko

skarżącym powództwa o wydanie spornej działki przerwało bieg terminu

zasiedzenia, zgodnie z treścią art.123 § 1 pkt 1 w związku z art. 175 k.c.

Ponadto od 2000 r. doszło do zmiany charakteru posiadania skarżących, które nie

może być uważane za samoistne, z uwagi na podejmowanie działań, będących

reakcją na żądania uczestników G., a także w odniesieniu do organów gminy,

którymi zmierzali do wymuszenia odszkodowania za brak dojazdu do garażu albo

nowego uregulowania stanu prawnego działki. Nie manifestowali już woli władania

gruntem jedynie dla siebie.

Skarga kasacyjna oparta została na obu podstawach z art. 398 3 § 1 k.p.c.

Naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik

sprawy skarżący odnoszą do:

-

art. 378 § 1 k.p.c. oraz art. 382 k.p.c. w związku z art. 233 k.p.c. przez

nierozpoznanie sprawy w granicach apelacji i bezkrytyczne powielenie ustaleń

Sądu

pierwszej

instancji

bez dokonania

samodzielnej

analizy stanu

faktycznego, a w szczególności materiału dowodowego, dotyczącego kwestii

charakteru posiadania, w postaci dokumentów znajdujących się na kartach 74

i 78 oraz zeznań wnioskodawców,

-

art. 177 § 1 pkt 3 k.p.c. przez jego niezastosowanie w sytuacji trwającego

postępowania o unieważnienie decyzji Wojewody z dnia 1 grudnia 1999 r. w

przedmiocie skomunalizowania nieruchomości przy ul. B. 12.

Naruszenie prawa materialnego dotyczy:

-

art. 7 k.c. w związku z art. 6 k.c. przez błędną interpretację i przyjęcie,

że doszło

do

obalenia

domniemania

wobec

nie

udowodnienia,

że wnioskodawcy byli samoistnymi posiadaczami w dobrej wierze od 1974 r.,

-

art. 172 § 1 i 2 k.c. przez błędną wykładnię i przyjęcie, że nie doszło do

nabycia własności przez wnioskodawców w drodze zasiedzenia,

-

art. 175 w związku z art. 123 § 1 pkt. 1 k.c. przez błędne uznanie,

że powództwo posesoryjne wytoczone przez uczestników postępowania

przeciwko wnioskodawcom w dniu 10 grudnia 2003 r. sygn.[...] przerwało bieg

terminu zasiedzenia,

-

art. 153 k.c. przez rozgraniczenie nieruchomości niezgodnie ze wskazanymi

kryteriami

i

nieuwzględnienie

jako

pierwszego

kryterium

ostatniego

spokojnego posiadania oraz wszystkich innych okoliczności,

-

art. 336 k.c. przez błędną interpretację, która doprowadziła do uznania

wnioskodawców za posiadaczy samoistnych jedynie w złej wierze od 1974 r.

oraz odmowy przyznania im statusu posiadacza samoistnego od 2000 r.

Domagali się uchylenia w całości zaskarżonego postanowienia oraz

poprzedzającego go postanowienia Sądu Rejonowego w Ł. i przekazania sprawy

Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, względnie uchylenia go w

całości i dokonania zmiany przez przeprowadzenie granicy działki, zgodnie z

żądaniem wnioskodawców, przez punkty 23, 61, 63.

Skarb Państwa- Prezydent Miasta, reprezentowany przez Prokuratorię

Generalną Skarbu Państwa wniósł, o oddalenie skargi kasacyjnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutów naruszenia prawa

procesowego, ponieważ prawidłowość zastosowania prawa materialnego może być

rozważana dopiero po stwierdzeniu, że

w toku właściwie przeprowadzonego

postępowania dokonano ustaleń, zezwalających na zastosowanie norm prawa

materialnego. Postępowanie prowadzone przez Sądy obu instancji zainicjowane

zostało

złożeniem

skargi

o

wznowienie

postępowania

zakończonego

postanowieniem Sądu Rejonowego w Ł. z dnia 2 października 2003 r. sygn. akt [...],

która oparta była na podstawie przewidzianej art. 403 § 2 k.p.c. - wykryciu nowych

dowodów, jakich wnioskodawcy nie mogli powołać w prawomocnie zakończonej

sprawie.

Stosownie do art. 412 § 1 k.p.c. zakres ponownego rozpatrywania sprawy obejmuje

ustalenie istnienia powoływanej podstawy oraz jej wpływu na treść poprzednio

wydanego

orzeczenia.

Związanie

sądu

granicami

zakreślonymi

podstawą

wznowienia oznacza, że ta podstawa decyduje, w jakim zakresie uwzględnić należy

wyniki poprzedniego postępowania. W odniesieniu do podstawy obejmującej nowe

fakty

i

dowody

zachodzi

potrzeba

uwzględnienia

ich

i oceny wspólnie

ze zgromadzonym dotychczas w sprawie materiałem.

Stosowanie w postępowaniu ze skargi o wznowienie przepisów obowiązujących

przed sądem właściwym do jej rozpoznania, przewidziane art. 406 k.p.c., nie daje

podstaw do przyjęcia, że zakresem tego postępowania objęte jest rozpoznanie

sprawy na nowo, od początku.

Ocena zarzutów naruszenia prawa procesowego dokonywana być musi przy

uwzględnieniu powyższych właściwości postępowania ze skargi o wznowienie

prawomocnie zakończonej sprawy.

Z art. 378 § 1 k.p.c. wynika obowiązek rozpoznania sprawy w granicach

apelacji, co oznacza powinność wzięcia pod uwagę i rozważenia wszystkich

zgłoszonych

w

apelacji

zarzutów

i

wniosków

(por.

postanowienie

Sądu

Najwyższego z dnia 21 sierpnia 2003 r. III CKN 392/01, OSNC 2004/ 10/151, wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 2006 r. III CSK 5/05, niepubl., wyrok z dnia

23 lutego 2006 r., II CSK 132/05 niepubl.). Postępowanie prowadzone przez sąd

apelacyjny jest także rozpoznawczym, co wskazuje na obowiązek, ograniczony

jedynie zakresem zaskarżenia, usunięcia wszystkich stwierdzonych naruszeń

prawa materialnego popełnionych przez sąd pierwszej instancji. W odniesieniu do

naruszeń prawa procesowego sąd odwoławczy związany jest podniesionymi

w apelacji zarzutami (por. uchwałę siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia

31 stycznia 2008 r. III CZP 49/07, OSNC 2008/6/55).

Nie mają racji skarżący, że w postępowaniu przed sądem drugiej instancji doszło

do

naruszenia

obowiązku

przewidzianego

powołanym

uregulowaniem.

W uzasadnieniu Sąd ten odniósł się do wszystkich zawartych w apelacji zarzutów,

wskazał przyczyny, dla których za nieusprawiedliwiony uznał zarzut naruszenia art.

233 § 1 k.p.c., akceptując dokonaną przez Sąd pierwszej instancji ocenę dowodów.

Za podstawę orzeczenia mógł uczynić ustalenia Sądu Rejonowego, jeśli uznał je za

własne, jako niewadliwe i wyczerpujące. Zgodzić należy się jedynie z tym, że poza

odwołaniem się do tych ustaleń i wniosków należało je przytoczyć (art. 328 § 2

w związku z art. 391 § 1 k.p.c., których nie objęto zarzutem), co jednak nie

uniemożliwiało dokonania kontroli skarżonego orzeczenia, przy uwzględnieniu

zakresu kognicji Sądu związanego ze skargą o wznowienie postępowania.

Nie zostało skutecznie podważone stwierdzenie, że przedstawione nowe dowody

nie miały wpływu na treść poprzedniego orzeczenia.

Zawierający

ogólną

dyrektywę

interpretacyjną

dla

postępowania

apelacyjnego art. 382 k.p.c. może być podstawą kasacyjną tylko wówczas, kiedy

dojdzie w tym postępowaniu do pominięcia części zebranego w sprawie materiału

dowodowego i wydania orzeczenia bez uwzględniania postępowania dowodowego

zebranego przez sądy obu instancji (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia

23 października 2007 r. II CSK 309/07, niepubl., z dnia 10 stycznia 2008 r. IV CSK

339/07, niepubl.). Taka sytuacja nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie, nie

było uzupełniane postępowanie dowodowe przez Sąd odwoławczy, a podstawę

orzeczenia stanowiły dowody przeprowadzone przez Sąd pierwszej instancji.

Zgłoszenie zarzutu naruszenia art. 382 w związku z art. 233 k.p.c. w istocie zmierza

do zakwestionowania niekorzystnej dla skarżących oceny dowodów, chociaż

możliwość uczynienia ich podstawą skargi kasacyjnej została wyłączona art. 398 3

§ 3 k.p.c.

Nie mógł odnieść zamierzonego rezultatu zarzut naruszenia art. 177§ 1 pkt 3

k.p.c. Możliwość zawieszenia postępowania, przewidziana tym przepisem,

zachodzi wówczas, gdy decyzja administracyjna ma prejudycjalne znaczenie

w sprawie cywilnej, a sąd powszechny nie może rozstrzygnąć kwestii należących

do drogi postępowania administracyjnego, z uwagi na niedopuszczalność drogi

sądowej w postępowaniu cywilnym. Takie znaczenie dla postępowania sądowego

może mieć jedynie ostateczna decyzja administracyjna, czyli taka, od której nie

służy odwołanie w toku instancji (art.16 § 1 zd. 1 k.p.a.).

Wobec tego zawieszenie postępowania cywilnego może nastąpić, jeśli toczy się już

postępowanie administracyjne i wydana decyzja nie uzyskała waloru ostateczności

(por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 1995 r. III CRN 50/95 niepubl.,

z dnia 25 maja 2007 r. I CSK 24/07, niepubl.).

Decyzja Wojewody dnia 1 grudnia 1999 r. nr [...], wbrew stanowisku skarżących,

jest ostateczna, a podejmowane przez nich starania zmierzają do uchylenia

ostatecznej decyzji. Nie było podstaw do oczekiwania na wynik tych starań.

Niezależnie od tego, raz jeszcze podkreślić trzeba, że postępowanie w sprawie

związane jest ze skargą o wznowienie postępowania, opartą na podstawie

przewidzianej art. 403 § 2 k.p.c., a zatem takich faktach i dowodach, które istniały w

czasie poprzedniego postępowania, a ujawnione zostały po jego prawomocnym

zakończeniu.

Nie można zaliczyć do nich decyzji administracyjnej, wydanej po tym czasie

(por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 1979 r. III CZP 94/78, OSNCP

1979/7-8/144). Nadto należy zwrócić uwagę na przewidziane art. 408 k.p.c. granice

czasowe dopuszczalności skargi.

Nieuzasadnione były zarzuty naruszenia prawa materialnego.

Nowe dowody nie wpłynęły na treść poprzedniego rozstrzygnięcia. Nie mogły być

podstawą do uznania, że skarżący uzyskali własność spornego pasa gruntu, nie

wskazują również na samoistność i dobrą wiarę ich posiadania, skoro w 1972 r.

podjęli starania o przesunięcie granicy, co miało zmierzać do nabycia tej działki,

którą w tym czasie dzierżawili.

Nie zasługuje na podzielenie prezentowane stanowisko, że brak decyzji

z lat

siedemdziesiątych nie może świadczyć na ich niekorzyść, ponieważ złożenie

wniosku, dokumentacji uzupełniającej oraz podjęcie działań przez organy

administracji państwowej utwierdzały ich w przekonaniu, że ten pas został im już

przyznany.

Osoba powołująca się na nabycie prawa

własności nieruchomości albo

użytkowania wieczystego zobowiązana jest do wykazania faktu uzyskania prawa

i jego treści, a w odniesieniu do użytkowania wieczystego, że dokonany został jego

wpis w księdze wieczystej.

Dowód taki nie został przez skarżących złożony, nie może być zastąpiony opisaną

dokumentacją i przekonaniem że grunt został im przyznany.

Sąd Okręgowy, podzielając stanowisko Sądu Rejonowego, dokonał właściwej

oceny charakteru posiadania tej nieruchomości przez skarżących, odnosząc się do

utrwalonego

w

tym

względzie

poglądu

Sądu

Najwyższego,

wyrażonego

w powołanych orzeczeniach.

Domniemanie dobrej wiary, przewidziane art. 7 k.c., nakazuje organowi

stosującemu prawo uznanie tego faktu za udowodniony, do czasu wykazania przez

podmiot, który z przypisania innemu złej wiary wywodzi skutki prawne,

że posiadanie nie miało cech zezwalających na przyjęcie, że działał w dobrej

wierze.

Uczestnicy postępowania zaprzeczyli żądaniu skarżących, podważając ich prawo

do korzystania z nieruchomości, a przeprowadzone postępowanie wykazało, że nie

można uznać ich za posiadaczy w dobrej wierze.

Wbrew stanowisku skarżących były podstawy do uznania, że od 1974 r. byli

posiadaczami w złej wierze, skoro dowiedzieli się, że nieruchomość oddana została

w najem poprzedniczce prawnej uczestników G., a złożony przez nich wniosek nie

został rozpatrzony, nie podjęli również w tym czasie żadnych działań zmierzających

do żądania wydania decyzji. Mieli zatem świadomość, że żadne prawo do

nieruchomości nie zostało im przyznane.

Nie ma znaczenia dla oceny posiadania kwestia kompletności dokumentacji

prowadzonej przez organy administracji państwowej, bo skarżący w istocie

utrzymują, że w ich dyspozycji była decyzja, która nie została im doręczona, co jest

nieporozumieniem.

Bezzasadne jest także powoływanie się na niską świadomość prawną, w sytuacji

starań o uregulowanie korzystania z nieruchomości i bezsprzecznego braku

jednoznacznego stanowiska właściciela, a tym samym tytułu do zajmowania

nieruchomości.

Niesłusznie skarżący powołują się na przerzucenie na nich ciężaru wykazania, że

byli posiadaczami w złej wierze.

Zgodnie z wynikami postępowania dowodowego Sąd przyjął, że objęte art. 7 k.c.

domniemanie zostało obalone, bo wskazywała na to świadomość braku tytułu do

posiadania nieruchomości od czasu obejmowania jej w posiadanie.

Kwestionowane orzeczenie nie narusza art. 336 k.c.

Utrata

przez skarżących

przymiotu

samoistnych

posiadaczy łączona

jest

z podjętymi na zlecenie użytkownika wieczystego działaniami zmierzającymi do

wyznaczenia granicy oddanej mu nieruchomości. We wrześniu 2000 r. geodeta

Z.G. stwierdził, że

zakres posiadania skarżących

wkracza na sąsiednią

nieruchomość, o czym zostali poinformowani, nie okazali mu dokumentów

wskazujących na takie uprawnienie, dowiedzieli się, o zbyciu także spornej działki.

Działanie użytkownika wieczystego mające na celu wyznaczenie w terenie zakresu

przyznanego

mu

nieruchomości,

a

prawa

po

ocenić

należało

stwierdzeniu

jako

zmierzające

niewłaściwego

do

objęcia

przebiegu

granicy

doprowadzili do tego, że wszczęte zostało postępowanie rozgraniczeniowe.

Jednoznacznie wyrażony został brak akceptacji na dalsze zajmowanie działki

przez skarżących.

Wynikające z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 2002 r. IV CKN 827/00,

niepubl. stanowisko, że przeniesienie własności nieruchomości nie ma wpływu na

samoistność posiadania i upływ czasu, istotne z punktu widzenia instytucji

zasiedzenia, nie odnosi się do sytuacji, w której nabywca podjął działania

zmierzające do objęcia we władanie posiadanej przez inną osobę nieruchomości.

Dotyczy natomiast takiego właściciela, który nie sprzeciwia się kontynuowaniu

posiadania.

Oddanie W.G. przez Miasto spornej nieruchomości w użytkowanie wieczyste

dokonane zostało w dniu 15 czerwca 2000 r. i rację mają skarżący, że nie zmieniło

ich sytuacji.

Zainicjowane pozwem z dnia 10 grudnia 2003 r. przez uczestników G. i P.G.

postępowanie o zobowiązanie skarżących do wydania im opisanego pasa gruntu i

usunięcia płotu nie jest powództwem posesoryjnym.

Roszczenie wysunięte przez użytkowników wieczystych o wydanie nieruchomości,

którą skarżący faktycznie władają, chociaż nie przysługuje im skuteczne względem

użytkowników uprawnienie

do

tego

władania,

stanowi

realizację

ochrony

przysługującego im prawa, które najbardziej zbliżone jest do prawa własności.

Treść tego prawa, określona art. 233 k.c. wskazuje, na uprawnienie do korzystania

z gruntu z wyłączeniem innych osób, a zatem jest ono skuteczne względem innych

osób. Podlega ono takiej samej ochronie, jak prawo własności, a wobec braku

przepisu odsyłającego do odpowiedniego stosowania przepisów o ochronie prawa

własności, należy sięgnąć do art. 251 k.c.

Z uwagi na to, że

jest to prawo pośrednie pomiędzy prawem własności

a ograniczonymi prawami rzeczowymi, jego ochrona nie może być inna niż tych

praw, a zatem zasadne jest przyjęcie analogii wzmocnionej argumentum a minori

ad maius i dokonanie oceny tego roszczenia jako windykacyjnego z art. 222 § 1 k.c.

Warto zwrócić uwagę i na to, że uczestnicy nie posiadali spornej nieruchomości,

a zatem nie mogli utracić posiadania.

Nie mają racji skarżący, że wniesienie tego powództwa nie jest czynnością

przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia, o jakiej mowa w art.

123 § 1 k.c., a zatem ma odpowiednie zastosowanie do oceny biegu terminu

zasiedzenia (art. 175 k.c.).

Zarzut błędnej interpretacji art.172 § 2 k.c. podniesiony został bez bliższego

uzasadnienia, jak też wskazania, że samoistne posiadanie działki przez skarżących

trwało przez okres 30 lat. Nie zostały skutecznie zakwestionowane, prawidłowo

przedstawione zasady nabywania przez zasiedzenie nieruchomości stanowiącej

własność Skarbu Państwa.

Rozważania dotyczące zarzutu zasiedzenia dokonane zostały w celu wyjaśnienia

podniesionych

przez

skarżących

wątpliwości,

przy

uwzględnieniu

tego,

że rozpoznanie sprawy związane było ze skargą o wznowienie postępowania, która

okazała się nieuzasadniona, nie zaś z postępowaniem odwoławczym.

Pozbawiony racji był również zarzut niewłaściwego zastosowania art. 153

k.c. Prawomocne postanowienie z dnia 2 października 2003 r., wydane

w poprzednim

postępowaniu,

ustalało

granice

pomiędzy

nieruchomościami

skarżących i użytkowników wieczystych przy uwzględnieniu ustalonego stanu

prawnego. Nie zaszła możliwość dokonywania zmiany tego orzeczenia, skoro nowe

dowody, powołane jako podstawa skargi nie dały podstaw do korygowania go.

Zaznaczyć jednak trzeba, że przepis ten przewiduje możliwość dokonania

rozgraniczenia według ostatniego spokojnego stanu posiadania tylko wówczas, jeśli

nie można stwierdzić stanu prawnego.

Niezależnie od tego, że taka kolejność wynika z art. 153 § 1 k.p.c., to jest ona

podyktowana uwzględnieniem przesłanki odnoszącej się do stanu zgodnego

z zakresem nabytych przez uczestników uprawnień, a zatem odtwarza stan

rzeczywisty.

Nieusprawiedliwione jest stanowisko, że istnieje możliwość nieskrępowanego

wyboru sposobu wyznaczenia granicy.

Z powyższych względów skarga kasacyjna, jako pozbawiona uzasadnionych

podstaw została oddalona w oparciu o art. 39814 k.p.c.

Na zasadzie art. 102 w związku z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c. skarżący z uwagi na

trudną sytuacją majątkową nie zostali obciążeni obowiązkiem ponoszenia kosztów

postępowania kasacyjnego.