II CSK 492/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 492/08

POSTANOWIENIE

Dnia 19 lutego 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Zawada (przewodniczący)

SSN Iwona Koper (sprawozdawca)

SSN Dariusz Zawistowski

Protokolant Anna Wasiak

w sprawie z wniosku S.T.

przy uczestnictwie M.S.

o stwierdzenie wykonalności orzeczenia sądu zagranicznego,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 19 lutego 2009 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Apelacyjnego

z dnia 12 marca 2008 r., sygn. akt [...],

oddala skargę kasacyjną i zasądza od wnioskodawcy na rzecz

uczestniczki kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści) tytułem

kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 24 października 2007 r. Sąd Okręgowy w P.

stwierdził wykonalność na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej prawomocnego

orzeczenia Sądu Powszechnego Republiki Włoskiej w B. z dnia 18 stycznia 2002 r.,

wydanego w sprawie nr [...], na podstawie którego dłużniczka M.S. jest

zobowiązana do zapłaty na rzecz wierzyciela S.T. kwoty 26.000 EUR i kwoty 1650

EUR kosztów postępowania.

Sąd Okręgowy przyjął, że w sprawie znajdują zastosowanie przepisy

rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie

jurysdykcji i uznania orzeczeń sądowych oraz ich wykonania w sprawach cywilnych

i handlowych ( tekst w języku polskim Dz. Urz. UE, wyd. spec. 2004, rozdz. 19, t. 4,

s. 42, dalej jako rozporządzenie lub rozporządzenie Bruksela I). Zgodnie z art. 41

rozporządzenia, po spełnieniu formalności przewidzianych w jego art. 53 następuje

niezwłoczne stwierdzenie wykonalności orzeczenia sądu zagranicznego bez

badania okoliczności, o których mowa w art. 34 i 35 rozporządzenia. Wobec

spełnienia tych formalności wniosek uznał za uzasadniony.

Na skutek zażalenia uczestniczki Sąd Apelacyjny zaskarżonym obecnie

postanowieniem zmienił postanowienie Sądu Okręgowego i oddalił wniosek.

Sąd Apelacyjny, odmiennie niż Sąd Okręgowy uznał, że w rozpoznawanej

sprawie, w której powództwo zostało wytoczone w dniu 1 lutego 2000 r. zaś

orzeczenie, którego stwierdzenia wykonalności dotyczy wniosek, wydane zostało

przed dniem 1 maja 2004 r., tj. dniem wejścia w życie rozporządzenia Bruksela I,

nie będzie mieć zastosowania to rozporządzenie, lecz obowiązująca w Polsce od

tego dnia konwencja o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach

cywilnych i handlowych sporządzona w Lugano dnia 16 września 1988 r. (Dz. U.

z 2000 r. Nr 10, poz. 132, dalej jako konwencja lugańska).

Sąd ten wskazał, że zgodnie z art. 34 konwencji lugańskiej wniosek

o stwierdzenie wykonalności orzeczenia może być oddalany tylko z przyczyn

wymienionych w jej art. 27 i 28. Nie znalazł jednak podstaw do uznania – zgodnie

ze stanowiskiem uczestniczki – że stwierdzenie wykonalności przedmiotowego

orzeczenia byłoby sprzeczne z polskim porządkiem publicznym (art. 27 ust. 1

konwencji). Nie jest bowiem niezgodne z polskim porządkiem prawnym i nie budzi

zastrzeżeń

natury

aksjologicznej

przyznanie

stosownego

odszkodowania

(zadośćuczynienia) za krzywdę moralną doznaną przez rodzica długotrwale

pozbawionego możności kontaktowania się z własnym dzieckiem, z uwagi na

wywiezienie go za granicę przez drugiego z rodziców.

Za uzasadniony uznał natomiast zarzut uczestniczki, iż wyroku sądu

włoskiego z dnia 18 stycznia 2002 r. nie da się pogodzić z orzeczeniem wydanym

między tymi samymi stronami w Polsce.

Na podstawie wyroku Sądu w B., kwota 26.000 EUR została zasądzona na

rzecz wnioskodawcy tytułem odszkodowania za krzywdę moralną (cierpienie), jakie

poniósł on ze względu na popełnienie przez uczestniczkę przestępstwa trwałego –

od 1994 r. do dnia wydania orzeczenia – polegającego na tym, że jako małżonka

pozostająca w separacji, mająca na wychowaniu małoletnią D. ukryła ją przed

ojcem S.T., sprawującym również władzę rodzicielską, wywożąc ją za granicę i

uniemożliwiając jakikolwiek z nią kontakt, naruszając tym samym przepisy

orzeczenia Sądu w B. nr [...]. Na wielkość przyznanego wnioskodawcy

odszkodowania miał – w ocenie Sądu Apelacyjnego – niewątpliwie wpływ czas

działania uczestniczki. Tymczasem Sąd Rejonowy w G. postanowieniem z dnia 5

listopada 1999 r., sygn. [...] oddalił wniosek S.T. wniesiony w trybie konwencji

dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę sporządzonej w

Hadze 25 października 1980 r. (Dz. U. 1995 r., Nr 108, poz. 528) o zapewnienie mu

prawa odwiedzania małoletniej wówczas córki. Przyczyną oddalenia wniosku było

uznanie, że takie kontakty byłyby sprzeczne z dobrem dziecka. Przynajmniej więc

w przez część okresu objętego wyrokiem sądu włoskiego działanie uczestniczki nie

było bezprawne. Sąd polski nie może zaś ingerować w treść orzeczenia sądu

włoskiego i ustalać za jaki okres wnioskodawcy należałoby się odszkodowanie.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego pobyt małoletniej D. z matką w Polsce był

legalny także w świetle wyroku Sądu Okręgowego w P. z dnia 8 stycznia 1996 r.

rozwiązującego przez rozwód małżeństwo stron, w którym wykonywanie władzy

rodzicielskiej nad ich córką powierzono przebywającej na stałe w Polsce

uczestniczce, ograniczając władzę ojca do współdecydowania o istotnych sprawach

dziecka. Ustalenia tego wyroku od jego uprawomocnienia się, a nie wyroku sądu

włoskiego z 5 kwietnia 1995 orzekającego separację małżonków i regulującego

kontakty ojca z córką, były obowiązujące w Polsce.

W skardze kasacyjnej uczestnik zarzucił naruszenie:

1)

art. 113 k.r.o. przez jego pominięcie i uznanie, że oddalenie wniosku

złożonego w trybie konwencji dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia

dziecka jest wystarczające dla uznania, że rodzic ten ma zakaz kontaktów

z dzieckiem,

2)

art. 233 k.p.c. poprzez brak dokonania przez sąd drugiej instancji własnej

oceny zgromadzonego materiału dowodowego, w szczególności ustalenia, iż

skoro sąd oddalił wniosek o zapewnienie wnioskodawcy prawa do kontaktów

z córką złożony w trybie konwencji haskiej to wnioskodawca nie miał w tym

zakresie prawa do kontaktów z córką oraz ustalenie, że stwierdzenie

w wyroku rozwodowym, iż uczestniczce powierzono wykonywanie władzy

rodzicielskiej przesądzające o legalności jej pobytu w Polsce ma wpływ na

uznanie dokonane przez sąd włoski, iż uczestniczka wywiozła i uniemożliwia

wnioskodawcy kontakty z córką,

3)

art. 34 w zw. z art. 27 pkt 3 konwencji lugańskiej poprzez uznanie, że wyrok

w sprawie rozwodowej z 8 stycznia 1996 r. powierzający wykonywanie

władzy rodzicielskiej nad córką stron uczestniczce i pozostawiający

wnioskodawcy prawo współdecydowania o istotnych sprawach dziecka oraz

postanowienie Sądu Rejonowego w G. z dnia 5 listopada 1999 r. nie da się

pogodzić z orzeczeniem sądu włoskiego z dnia 18 stycznia 2002 r.

4)

art. 31 konwencji lugańskiej poprzez dokonanie własnej wykładni wyroku

sądu zagranicznego.

Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy

Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W sprawie – jak trafnie przyjął Sąd Apelacyjny – mają zastosowanie przepisy

konwencji lugańskiej. Z zakresu jej działania wyłączone są sprawy prawa

publicznego, zarówno te wymienione w jej art. 1, jak i nie wymienione sprawy

karne. Konwencja ma jednak zastosowanie do spraw cywilnych i handlowych

rozpoznawanych przez sądy karne w toku postępowania karnego, w tym również

do rozstrzygnięć wydanych w postępowaniu karnym w przedmiocie roszczeń

cywilnych (art. 1 ust. 1, art. 5 pkt 4 konwencji oraz art. II protokołu Nr 1 załączonego

do konwencji).

Orzekanie w trybie konwencji haskiej o cywilnych aspektach uprowadzenia

dziecka za granicę nie jest postępowaniem o wykonywanie władzy rodzicielskiej ani

o ustalenie miejsca pobytu dziecka, czy ustalenie prawa do osobistej styczności

z dzieckiem. Zasadniczym celem konwencji jest stworzenia gwarancji dla

poszanowania prawa do sprawowania bezpośredniej pieczy nad dzieckiem oraz

styczności z nim, zgodnie z prawem państwa, w którym dziecko faktycznie

przebywało

w

okresie

poprzedzającym

uprowadzenie

lub

zatrzymanie

i przeciwdziałanie samowolnym działaniom zmierzającym do tworzenia w tym

zakresie faktów dokonanych. Ma ona równocześnie motywować do korzystania

z przewidzianych w państwie stałego pobytu dziecka środków prawnych służących

do zmiany stanu prawnego w zakresie pieczy nad dzieckiem lub styczności

z dzieckiem, jeżeli w ocenie osoby, która pragnie przejąć pieczę bezpośrednią lub

zwiększyć zakres swoich uprawnień wobec dziecka obowiązujący stan prawny

dyskryminuje ją lub stwarza zagrożenie dobra dziecka.

Rację ma więc skarżący podnosząc, że fakt oddalenia jego wniosku

dotyczącego prawa do odwiedzin małoletniej córki, opartego na podstawie art. 5 lit.

b konwencji haskiej, nie uzasadniał uznania przez Sąd Apelacyjny, iż utracił on tym

samym prawo do kontaktów z dzieckiem, przyznane mu orzeczeniem Sądu w B. nr

[...], zaś podejmowane w tym okresie przez wnioskodawczynię działania

pozbawione były cech bezprawności. Kwestia ta jednak, z przyczyn dalej

wskazanych, pozbawiona jest znaczenia dla oceny – w oparciu o podstawy

wniesionej skargi – zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia.

Przepis art. 27 ust. 3 konwencji lugańskiej ustanawia zasadę pierwszeństwa

orzeczenia krajowego, niezależnie od tego, które z konkurujących orzeczeń

uzyskało wcześniej skuteczność w państwie pochodzenia. Odmowa uznania

orzeczenia zagranicznego następuje z mocą

wsteczną od daty nabycia

skuteczności przez orzeczenie krajowe. Krajowe orzeczenie nie musi być objęte

działaniem Konwencji i chociaż samo nie może być na jej podstawie uznane może

być przeszkodą dla uznania orzeczeń zagranicznych, jeżeli spełnione są przesłanki

z art. 27 ust. 3.

W świetle jednoznacznego brzmienia art. 27 ust. 3 konwencji lugańskiej

odmowa stwierdzenia wykonalności (uznania) orzeczenia zagranicznego sądu

państwa pochodzenia powinna nastąpić wówczas, gdy orzeczenie, które miałoby

podlegać uznaniu jest nie do pogodzenia z orzeczeniem krajowym sądu państwa

wezwanego. Niezgodność orzeczeń, o której jest mowa w tym przepisie, rozumieć

należy jako występowanie na terytorium państwa uznającego sprzeczności między

skutkami prawnymi tych orzeczeń. Skutki prawne orzeczeń sądowych są sprzeczne

ze sobą, jeżeli powodują one konsekwencje prawne, które wzajemnie się

wykluczają. Dla stwierdzenia istnienia tej przesłanki nie jest natomiast konieczne

występowanie różnic w podstawie faktycznej lub prawnej orzeczenia zagranicznego

i orzeczenia krajowego.

Sprzeczne orzeczenia sądowe powinny dotyczyć sporów między tymi

samymi stronami, które mogą występować w nich w różnym charakterze.

Przedmiot sprzecznych orzeczeń w omówionym wyżej znaczeniu może

stanowić to samo roszczenie, albo też przedmiotem każdego z nich może być inne

roszczenie, jednak roszenia te muszą być związane z tą samą wspólną kwestią

prawną. Kwestia wspólna nie musi być wprost rozstrzygnięta w obu sprzecznych

orzeczeniach, jej rozstrzygnięcie może pośrednio wynikać z treści orzeczenia.

W tym drugim przypadku odmowa stwierdzenia wykonalności (uznania) będzie

oparta na podstawie odmiennego rozstrzygnięcia kwestii wspólnej, którą stanowi w

postępowaniu w jednym państwie przedmiot roszczenia głównego a w drugim

postępowaniu zagadnienie prejudycjalne.

W świetle powyższego, zasadnie Sąd Apelacyjny odmówił stwierdzenia

wykonalności wyroku Sądu Powszechnego Republiki Włoskiej w B. z dnia 18

stycznia 2002 r., zobowiązującego uczestniczkę do zapłaty na rzecz wnioskodawcy

odszkodowania, jako nie dającego się pogodzić z wyrokiem Sądu Okręgowego w

P. z dnia 8 stycznia 1996 r. orzekającym rozwód małżeństwa wnioskodawczyni i

uczestnika oraz powierzającym władzę rodzicielskiej nad ich córką uczestniczce, ze

względu na występującą między tymi orzeczeniami sprzeczność w zakresie

rozstrzygnięcia wspólnej dla nich kwestii legalności pobytu dziecka wraz z matką,

na terenie Polski, mającej w sprawie odszkodowawczej przeciwko uczestniczce

znaczenie prejudycjalne.

W tym stanie rzeczy nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art.

i

pkt

konwencji

lugańskiej

koncentrujący

się

na

twierdzeniu

o przysługującym wnioskodawcy, także w świetle wyroku sądu polskiego w sprawie

o rozwód, prawa do osobistych kontaktów z dzieckiem.

Nie może odnieść skutku zarzut naruszenia art. 31 konwencji lugańskiej,

który nie zawiera uzasadnienia, a jego treść nie pozostaje w związku treścią tego

przepisu.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji ( art. 398 14 k.p.c. oraz art. 98 § 1

w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.).