Supreme Court dismisses appeal on easement acquisition, ruling ownership cannot be acquired via prescription on one's own land.

Sygn. akt II CSK 465/09

POSTANOWIENIE

Dnia 3 lutego 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Krzysztof Strzelczyk (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku "O.(…)" Spółki Akcyjnej w J.

przy uczestnictwie Spółdzielni Mieszkaniowej w S.

oraz Miasta i Gminy S.

o zasiedzenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 3 lutego 2010 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni

od postanowienia Sądu Okręgowego w P.

z dnia 7 kwietnia 2009 r., sygn. akt XV Ca (…),

1)

oddala skargę kasacyjną,

2)

zasądza od wnioskodawczyni na rzecz uczestników kwoty po 120 (sto

dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 3 listopada 2008 r. Sąd Rejonowy w P., w sprawie I Ns

(…) z wniosku O.(…) z siedzibą w J., przy uczestnictwie Spółdzielni Mieszkaniowej w S.,

oraz Miasta i Gminy S. oddalił wniosek o zasiedzenie służebności gruntowej, oraz

obciążył wnioskodawcę kosztami postępowania i zasądził od niego z tego tytułu na

rzecz uczestników kwotę 240 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Podstawę orzeczenia Sądu Rejonowego stanowiły następujące ustalenia

faktyczne:

Wnioskodawca O.(..) z siedzibą w J. jest spółką akcyjną. Zakład spółki mieści się na

nieruchomości położonej w P. przy ul. G., obręb ewidencyjny G., powierzchnia 3,4652

ha, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr P02P/(…). Na tej nieruchomości,

której właścicielem jest Skarb Państwa, w dniu 5 grudnia 1989 r. ustanowiono

użytkowanie wieczyste na rzecz Przedsiębiorstwa Państwowego Huty S.(…) w P.

Aktualnie użytkownikiem wieczystym jest wnioskodawca, który jest następcą prawnym

PP Huta S.(…) w P.

W dniu 11 lipca 1994 r. Wojewoda X. zarządził prywatyzację w drodze likwidacji

przedsiębiorstwa państwowego pod nazwą Huta S.(…) w P. w celu wniesienia mienia

zlikwidowanego przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 55 1 k.c. do spółki z udziałem

kapitału zagranicznego, na którą to metodę prywatyzacji uzyskano następnie zgodę

Ministra Przekształceń Własnościowych. Następnie w akcie notarialnym z dnia 24 lutego

1995 r. Wojewoda X. w imieniu Skarbu Państwa razem ze spółką U.(…) z siedzibą w A.

zawiązali spółkę z o.o. pod firmą H.(…) sp. z o. o. Skarb Państwa obejmowane przez

siebie udziały w nowo powstałej spółce pokrył aportem w postaci przedsiębiorstwa

prowadzonego dotąd pod nazwą Huta S.(…) w P. w likwidacji w celu prywatyzacji.

Zgodnie z § 10 ust. 1 pkt b tej umowy, aport ten obejmował w szczególności

„nieruchomości i ruchomości należące do przedsiębiorstwa" oraz „przedmioty i prawa

opisane" m.in. w „zestawieniu środków trwałych", które stanowiło załącznik do aktu

notarialnego.

W inwentaryzacji środków trwałych została ujęta linia elektroenergetyczna

wybudowana na początku lat 70-tych. Trasa zbudowanej na terenie wsi J. oraz miasta

S. linii 15 kV przebiegała wówczas przez grunty będące własnością licznych osób

fizycznych oraz stanowiące wtedy własność państwową. Wśród gruntów, przez które

przebiega sporna linia, znajdują się działki położone w S. przy ul. A. o numerach 3976/4,

3976/10 i 3976/18.

Pierwotnie działki te należały do E. D. i Z. D., którzy dnia 15 września 1988 r.

sprzedali je Skarbowi Państwa. Wymienione działki w okresie od 15 września 1988 r. do

27 maja 1990 r. były przedmiotem własności państwowej. Od dnia 27.05.1990 r. zostały

skomunalizowane i stanowią własność Miasta i Gminy S.. Użytkownikiem wieczystym

tego gruntu jest Spółdzielnia Mieszkaniowa w S., która początkowo zwracała się do

wnioskodawcy

o likwidację

linii

energetycznej

ewentualnie

o

dokonanie

takiej

przebudowy linii, aby możliwe było korzystanie z działki, która jest przeznaczona pod

zabudowę osiedla mieszkaniowego a później wniosła do Sądu Okręgowego w P. pozew

przeciwko pozwanemu o przywrócenie stanu zgodnego z prawem przez usunięcie

elektroenergetycznej linii napowietrznej.

Wyrokiem z dnia 11 lipca 2007 r. wydanym w sprawie sygn. akt IX Gc (…) Sąd

Okręgowy w P. nakazał pozwanemu O.(…) S.A. w J. usunąć linię napowietrzną SN 15

KV znajdującą się na nieruchomości położonej w S., przy ul. A., działka nr 3976, dla

której prowadzona jest księgą wieczystą o numerze Kw P02P/(…). Jednocześnie

odroczono wykonanie tego orzeczenia na okres 6 miesięcy licząc od dnia

uprawomocnienia wyroku. W pozostałym natomiast zakresie powództwo zostało

oddalone. Wyrok ten nie jest prawomocny, albowiem apelację od niego wywiodła

pozwana

spółka.

Aktualnie

postępowanie

odwoławcze,

zawisłe

przed

Sądem

Apelacyjnym pod sygn. I ACa (…), jest zawieszone mocą postanowienia z dnia 20

grudnia 2007 r., z uwagi na sprawy o zasiedzenie służebność spornej linii

elektroenergetycznej.

Oceniając wniosek o zasiedzenie służebności Sąd Rejonowy podkreślił, że zgodnie z

ówcześnie obowiązującym art. 128 k.c. własność ogólnonarodowa (państwowa)

przysługiwała niepodzielnie Państwu (§ 1), zaś państwowe osoby prawne w granicach

swej zdolności prawnej wykonywały jedynie w imieniu własnym względem zarządzanych

przez nie części mienia ogólnonarodowego uprawnienia płynące z własności

państwowej (tzw. zasada jednolitego funduszu własności państwowej). Tę zasadę

rozwijały art. 38 i 43 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach

państwowych (obecnie jedn. tekst: Dz. U. z 2002 r. Nr 112, poz. 981 ze zm. - nazywanej

dalej ustawą o przedsiębiorstwach państwowych - w brzmieniu obowiązującym przed 20

listopada 1987 r.), określające sposób gospodarowania przez przedsiębiorstwa

państwowe wydzielonymi im częściami mienia ogólnonarodowego. W związku z tym,

nabywcą i właścicielem nieruchomości w zakresie wynikającym z konkretnej umowy

zawartej przez przedsiębiorstwo państwowe był Skarb Państwa a nie przedsiębiorstwo

państwowe wyposażone w osobowość prawną. Dopiero z dniem wejścia w życie ustawy

z 31 stycznia 1989 r. nowelizującej kodeks cywilny w tym art. 128 (Dz. U. Nr 3, poz. 11),

państwowe osoby prawne uzyskały zdolność prawną w zakresie nabywania składników

majątkowych na własność. Według nowego brzmienia art. 128 k.c., własność

ogólnonarodowa (państwowa) mogła przysługiwać nie tylko Skarbowi Państwa, ale

także innym państwowym osobom prawnym. W wyniku kolejnej nowelizacji kodeksu

cywilnego dokonanej ustawą z dnia 28 lipca 1990 r. (Dz. U. 1990 r. Nr 55, poz. 321),

uchylono w całości w/w przepis, co jednak nie doprowadziło do nabycia przez

państwowe osoby prawne z mocy prawa własności nieruchomości gruntowych, którymi

poprzednio jedynie zarządzały na podstawie art. 128 § 2 k.c. Stało się tak na podstawie

art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce

gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości Dz. U. z 1990 r. Nr 79, poz. 464), według

którego, grunty stanowiące własność Skarbu Państwa będące w dniu 5 grudnia 1990 r.

w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa stawały się z tym

dniem, z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego, zaś budynki i inne

urządzenia oraz lokale znajdujące się na tych gruntach, będące w dniu 5 grudnia 1990 r.

w zarządzie państwowych osób prawnych, stawały się z tym dniem, z mocy prawa,

własnością tych osób, które to nabycie własności budynków (lub użytkowania

wieczystego gruntów) stwierdzał deklaratoryjnej decyzji wojewoda. Tak też stało się

z przedsiębiorstwem państwowym Huta S.(…), które dopiero z tym momentem uzyskało

prawa rzeczowe do gruntów i budynków objętych aktualnie księgą wieczystą nr

P02P/(…).

Według sądu, bez znaczenia było, że przedsiębiorstwa państwowe mogły

ustanawiać nawzajem ograniczone prawa rzeczowe, albowiem nieruchomość obciążona

nigdy nie była w władaniu jakiegokolwiek przedsiębiorstwa państwowego. Do 1990 r.

podmioty te były natomiast wyłącznie dzierżycielami majątku nieruchomego (w

rozumieniu art. 338 k.c.), w który je wyposażano. Sąd Rejonowy podniósł nadto, że z

niczego nie wynika, aby przed zmianami ustrojowymi z przełomu lat 1989 i 1990 Huta

S.(…) jako przedsiębiorstwo państwowe - jak próbuje twierdzić wnioskodawca – była

właścicielem nieruchomości władnącej. Zmiana właściciela nastąpiła dopiero w ramach

wspomnianego uwłaszczenia, które nastąpiło z dniem 5 grudnia 1990 r. Tym samym,

zdaniem Sądu Rejonowego, dopiero od 1990 r. mógł skutecznie rozpocząć bieg termin

zasiedzenia.

Zdaniem Sądu, wnioskodawca nie może nadto „doliczyć" do czasu swego

posiadania na podstawie art. 176 § 1 k.c. czasu posiadania swego poprzednika sprzed

1990 r., albowiem w latach 1988 do 1990, nie mogło być mowy w ogóle o posiadaniu

linii elektroenergetycznej w znaczeniu „posiadania służebności”. Dyspozycja tego

przepisu nie może znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż samoistny

posiadacz nie może doliczyć sobie czasu posiadania właściciela. Ponadto, stosownie do

treści art. 172 k.c., dla uzyskania własności wskutek zasiedzenia konieczne jest

"nieprzerwane" posiadanie służebności, które w niniejszej sprawie nie występuje,

wskutek przerwy spowodowanej "właścicielskim" posiadaniem przez Państwo obu

gruntów.

Z tych względów wniosek O.(…) według sądu pierwszej instancji nie zasługiwał

na oddalenie.

Postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2009 r. Sąd Okręgowy w P. oddalił apelację,

jaką złożyła wnioskodawczyni na postanowienie sądu pierwszej instancji. Zdaniem tego

sądu, wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie z uwagi na niespełnienie przesłanek

nabycia prawa przez zasiedzenie. Wnioskodawca nie wykazał nieprzerwanego

korzystania przez odpowiedni okres czasu z działek o nr 3976/4, 3976/10 i 3976/18,

położonych w J., Z. i S. stanowiących własność i przedmiot użytkowania wieczystego

uczestników. Bezspornym było, że poprzednicy prawni wnioskodawcy pobudowali linię

energetyczną na cudzym gruncie, wiedząc, że nie przysługuje im do wyżej

wymienionych działek jakikolwiek tytuł prawny, a zatem korzystali linii przesyłowej w złej

wierze. Wnioskodawca mógł zatem nabyć służebność, polegającą na prawie korzystania

z tych działek celem korzystania i utrzymywania linii energetycznej po upływie co

najmniej 30 lat nieprzerwanego korzystania, doliczając do tego okresu ewentualny okres

nieprzerwanego posiadania jego poprzedników (art. 172 § 2 k.c. w związku z art. 292

k.c.). Możliwość zaś taka zaistniała jednakże dopiero z dniem 27 maja 1990 r., bowiem

dopiero od tej daty można mówić o sytuacji prowadzącej do nabycia przez

poprzedników wnioskodawcy służebności na cudzym gruncie. Wcześniej obie

nieruchomości, tj. mająca uzyskać status obciążonej, jak i nieruchomość mająca być

władnącą należały do jednego podmiotu, a mianowicie Skarbu Państwa. Za bezzasadny

uznał Sąd Okręgowy pogląd, że przedsiębiorstwo państwowe - Huta S.(…) w P. było w

istocie odrębnym od Skarbu Państwa podmiotem praw i obowiązków. Podzielił w tym

zakresie argumenty przedstawione przez Sąd Rejonowy. Wskazał też, że niektóre

przepisy ustawy o przedsiębiorstwach państwowych (w brzmieniu obowiązującym przed

i po 20 listopada 1987 r.) przyznawały tym przedsiębiorstwom prawo nabywania

ograniczonych praw rzeczowych oraz prawo działania w obrocie we własnym imieniu i

na własny rachunek, ale to oznaczało tylko tyle, że przedsiębiorstwo mogło stać się

stroną umowy zawieranej z innym podmiotem, np. mogło nabyć w drodze czynności

prawnej nieruchomość od osoby fizycznej. Natomiast niezależnie od tego - właścicielem

tej nieruchomości stawał się niepodzielnie Skarb Państwa. Także Skarb Państwa stawał

się podmiotem nabywanego przez jego osobę prawną ograniczonego prawa

rzeczowego. Przedsiębiorstwa państwowe mogły być, co do zasady podmiotami

stosunków cywilnoprawnych, jednakże nie oznacza to, że prawa w tym własność, czy

ograniczone prawa rzeczowe nabywały na swoją rzecz.

Sąd Okręgowy podniósł, że art. 43 ust. 1 i art. 47 ust. 1 ustawy o przedsiębiorstwach

państwowych nie upoważniają do formułowania wniosku o możliwości posiadania przez

przedsiębiorstwo służebności prowadzącego do jej zasiedzenia na swą rzecz (a nie

Skarbu Państwa). Wnioskodawca nie może doliczyć do czasu swego posiadania okresu

posiadania służebności przez Skarb Państwa, bowiem termin zasiedzenia uległ w

stosunku do tego podmiotu przerwaniu na skutek nabycia przez Państwo własności

nieruchomości mającej być obciążoną. Stało się to w dniu 15 września 1988 r., kiedy to

aktem notarialnym Skarb Państwa nabył od małżonków D. przedmiotową nieruchomość

i stan taki trwał do dnia komunalizacji gruntu, tj. do dnia 27 maja 1990 r.

To właśnie ta okoliczność ma według Sądu Okręgowego istotne znaczenie,

bowiem liczenie terminu zasiedzenia spornej służebności należy rozpocząć nie od dnia

rozpoczęcia utrzymywania linii przesyłowej ale od dnia gdy nabycie służebności stało się

możliwe, tj. od dnia gdy stan prowadzący do zasiedzenia istniał pomiędzy dwoma

odrębnymi podmiotami. Taka sytuacja zaistniała z dniem 27 maja 1990 r., tj. z dniem

komunalizacji nieruchomości obciążonej Właściciel nie mógł nabyć w drodze

zasiedzenia służebności obciążającej jego własną nieruchomość. W tej specyficznej

sytuacji dochodzi do konfuzji praw, prowadzącej, zgodnie z art. 247 k.c., do wygaśnięcia

ograniczonego prawa rzeczowego.

Nie ma też możliwości doliczenia do okresu posiadania czasu, w którym obie

nieruchomości stanowiły przedmiot własności różnych osób. Konieczną bowiem cechą

posiadania prowadzącego do nabycia prawa jest jego nieprzerywalność. Art. 172 § 1

k.c, znajdujący odpowiednie zastosowanie do zasiedzenia służebności gruntowych

stanowi, że posiadacz nieruchomości nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość

nieprzerwanie przez odpowiedni czas. Nieprzerwanie oznacza w sposób ciągły, bez

okresów wyłączających możliwość zasiedzenia. Tymczasem taka sytuacja zaistniała w

niniejszej sprawie, gdyż niemożność zasiedzenia spowodowana została zjednoczeniem

w jednym ręku własności obu nieruchomości (mającej być obciążoną oraz pretendującej

do miana władnącej). Tym samym zarzuty skarżącego, jakoby Sąd Rejonowy błędnie

nie doliczył do czasu posiadania wnioskodawcy okresu sprzed 15 września 1988 r. (tj.

czasu, gdy przedmiotowe grunty były własnością małżonków D.) należało uznać za

niezasadne.

Nietrafne w ocenie Sądu Okręgowego były także zarzuty apelacji, dotyczące

naruszenia art. 10 ustawy nowelizacyjnej kodeks cywilny z dnia 28 lipca 1990 r. (Dz. U.

z 1990 r., nr 55, poz. 321), który pozwala na doliczenie do czasu posiadania

prowadzącego do zasiedzenia okresu, w którym wyłączona była możliwość zasiedzenia

nieruchomości państwowych, jednak nie więcej niż o połowę. Możliwość ta pojawiłaby

się tylko wówczas, gdyby termin zasiedzenia biegł na rzecz podmiotu innego niż Skarb

Państwa. W sprawie w ogóle nie znajduje zastosowania powołany artykuł, bowiem

niemożność zasiedzenia spornej nieruchomości w okresie 1988 -1990 wynikała nie z

tego, że stanowiła ona w tym czasie własność Skarbu Państwa, i jako taka - w ogóle nie

podlegała zasiedzeniu, lecz dlatego, że w tym krótkim okresie czasu doszło do konfuzji

praw do nieruchomości, tj. po obu stronach tego stanu faktycznego występował jeden

i ten sam podmiot - Skarb Państwa.

Wnioskodawczyni złożyła skargę kasacyjną od postanowienia Sądu Okręgowego.

Zarzuciła w niej naruszenie art. 43 ust. 1 ustawy z dnia 25 września 1981 r.

o przedsiębiorstwach państwowych w pierwotnym brzmieniu oraz art. 47 ust. 1 tej

ustawy w brzmieniu obowiązującym od dnia 7 marca 1991 r. przez błędną ich wykładnię,

polegającą na przyjęciu, że przedsiębiorstwa państwowe mogły nabywać ograniczone

prawa rzeczowe tylko na rzecz Skarbu Państwa i że w związku z tym przedsiębiorstwa

państwowe nie mogły być posiadaczami służebności gruntowych. Ponadto, według

skarżącej, sąd drugiej instancji naruszył art. 10 wymienionej ustawy z dnia 28 lipca 1990

r. przez jego niezastosowanie, w sytuacji, gdy z ustalonego stanu faktycznego wynika,

ze wnioskodawca był posiadaczem służebności przed dniem wejścia w życie tej ustawy,

przy czym nieruchomość obciążona stanowiła własność państwową.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Według wiążących Sąd Najwyższy ustaleń (art. 39813 § 2 k.p.c.), nieruchomość

objęta wnioskiem, po której biegły urządzenia przesyłowe, od dnia 15 września 1988 r.

była własnością państwową. Z chwilą jej komunalizacji z dniem 27 maja 1990 r. stała się

z mocy prawa mieniem Gminy S. (por. uchwałę Sądu najwyższego z dnia 13 kwietnia

2007 r., sygn./ akt III CZP 23/07, OSNC 2008/5/45). W tym czasie urządzenia

przesyłowe

eksploatowała

Huta

S.(…)

w

P. mająca

status

przedsiębiorstwa

Państwowego. W wyniku zarządzonego w 1994 r. procesu prywatyzacji, prowadzone

przez Hutę przedsiębiorstwo zostało w późniejszym czasie wniesione jako aport do

spółki z udziałem kapitału zagranicznego. Przedsiębiorstwa Państwowe były wprawdzie

w tym czasie zawsze osobami prawnymi (art. 1 ustawy o przedsiębiorstwach

państwowych), jednak obowiązujący do 31 stycznia 1989 r. art. 128 k.c. w pierwotnym

brzmieniu wyrażał zasadę jednolitego funduszu własności państwowej, w myśl której,

zgodnie z poglądem dominującym w praktyce, państwowe osoby prawne nie miały

żadnych praw podmiotowych do zarządzanego przez nie mienia, które mogłyby

przeciwstawiać państwu (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z

dnia 16 października 1961 r., I CO 20/61, OSN 1962, nr II, poz. 41, uchwała Sądu

Najwyższego z dnia 27 czerwca 1984 r., III CZP 28/84, OSNC 1985, nr 1, poz. 11,

uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego – zasada prawna - z dnia

18 czerwca 1991 r., III CZP 38/91, OSNC 1991, nr 10-12, poz. 118; postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 4 października 2002, III CZP 62/02, OSNC 2004, nr 1, poz. 7 oraz z

dnia 16 września 2009 r., II CSK 103/09, niepubl.). Tak rozumiana zasada jednolitego

funduszu własności państwowej leżała u podstaw art. 4 ust. 1 pkt 1 i art. 8 ust. 2 ustawy

z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości

w pierwotnym brzmieniu (Dz. U. Nr 22, poz. 99), jak też art. 2 ust. 1 zdanie 1 ustawy z

dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu

nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464) oraz art. 1 pkt 9 ustawy z dnia 20 grudnia 1990

r. o zmianie ustawy o przedsiębiorstwach państwowych oraz o zmianie niektórych

innych ustaw (Dz. U. z 1991 r. Nr 2, poz. 6).

Zasadę jednolitego funduszu własności państwowej rozumianą w powyższy

sposób odnoszono także do posiadania, przyjmując, że w wyniku jej obowiązywania

Skarb Państwa był nie tylko właścicielem, ale i posiadaczem rzeczy znajdujących się w

zarządzie państwowych osób prawnych. W rezultacie, jeżeli nieruchomość pozostająca

w zarządzie państwowej osoby prawnej nie była przedmiotem własności państwowej, jej

zasiedzenie w razie ziszczenia się przesłanek przewidzianych w art. 172 k.c. mogło

nastąpić nie przez państwową osobę prawną sprawującą zarząd, lecz przez Skarb

Państwa. To samo odpowiednio dotyczyło zasiedzenia służebności gruntowej, gdy

posiadaczem takiej służebności bez tytułu prawnego, obciążającej nieruchomość

niepaństwową, była państwowa osoba prawna (por. postanowienia Sądu Najwyższego:

z dnia 4 października 2002, III CZP 62/02, i z dnia 31 maja 2006 r., IV CSK 149/05,

LEX nr 258681).

Uchylenie art. 128 k.c. w pierwotnym brzmieniu w dniu 1 lutego 1989 r. nie

spowodowało „uwłaszczenia” z tym dniem państwowych osób prawnych, co do

składników mienia państwowego znajdujących się w ich zarządzie. Jak wyjaśnił Sąd

Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów – zasadzie prawnej - z dnia 18 czerwca

1991 r., III CZP 38/91, „uwłaszczenie” takie nastąpiło dopiero na podstawie ustawy z

dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu

nieruchomości oraz przepisów określających ustrój majątkowy państwowych osób

prawnych. Dopóty zatem, dopóki wspomniane „uwłaszczenie” nie nastąpiło, państwowe

osoby prawne nie miały samodzielnych praw do składników mienia państwowego,

którym dotychczas zarządzały; nadal wykonywały w tym zakresie jedynie uprawnienia

Skarbu Państwa. Dotyczyło to także przewidzianego w art. 47 ust. 1 ustawy o

przedsiębiorstwach państwowych (w brzmieniu obowiązującym do dnia 21 marca 1990

r.) zbywania środków trwałych innym jednostkom gospodarki uspołecznionej oraz

ustanawiania na ich rzecz w stosunku do tych środków ograniczonych praw rzeczowych.

Wobec tego trafnie przyjął sąd drugiej instancji, że do chwili wymienionej

komunalizacji,

przedsiębiorstwa

państwowe

będące

poprzednikami

prawnymi

wnioskodawczyni, korzystając z nieruchomości w zakresie niezbędnym do eksploatacji

znajdujących się na niej urządzeń infrastruktury elektroenergetycznej, wykonywały

jedynie

uprawnienia

należące

do

sfery

mienia

państwowego.

Korzystanie

z

nieruchomości oraz ze służebności gruntowych przez przedsiębiorstwo państwowe

następowało zatem na rzecz Skarbu Państwa (por. postanowienie sądu Najwyższego z

dnia 10 lipca 2008 r., III CSK 73/08, nie publ., z dnia 11 grudnia 2008 r., II CSK 314/08,

nie publ.). Jeśli natomiast właścicielem nieruchomości obciążonej jak i posiadaczem

służebności gruntowej przesyłu oraz właścicielem nieruchomości władnącej był - co jest

okolicznością bezsporną w sprawie - Skarb Państwa, nie mogło w ogóle w tym czasie

dojść do zasiedzenia służebności gruntowej przesyłu, skoro, jak już podkreślono,

właściciel nie może nabyć przez zasiedzenie służebności gruntowej na nieruchomości

stanowiącej jego własność.

Nie jest także możliwe skrócenie terminu posiadania wymaganego do

zasiedzenia służebności na podstawie art. 10 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie

ustawy – kodeks cywilny (Dz. U. Nr 55, poz. 321 ze zm.) w zw. z art. 292 zd. 2 k.c. o

okres korzystania z urządzeń infrastruktury elektroenergetycznej przez przedsiębiorstwo

państwowe w czasie, gdy nieruchomość, na której znajdowały się te urządzenia była

przedmiotem własności państwowej. Tak przyjął Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia

11 grudnia 2008 r. (sygn. akt II CSK 314/08, nie publ.) a Sąd Najwyższy w składzie

rozpoznającym

skargę

kasacyjną

podziela

to

stanowisko.

W

uzasadnieniu

wymienionego postanowienia wskazano, że założeniem tej regulacji było ułatwienie

zasiedzenia służebności gruntowych na nieruchomościach państwowych osobom, które

posiadały takie służebności przed 1 października 1990 r. i zachowały ich posiadanie w

tym dniu, a dotąd nie mogły ich nabyć przez zasiedzenie jedynie ze względu na zakaz

zawarty w art. 177 k.c. Nie odpowiada więc temu założeniu skrócenie wymaganego do

zasiedzenia służebności gruntowej czasu posiadania o okresy, w których posiadanie

było oparte na tytule prawnym, i w których nie mogło ono tym samym prowadzić do

zasiedzenia. Takie skrócenie byłoby całkowicie sprzeczne z funkcją zasiedzenia, która

polega na eliminacji rozbieżności między stanem prawnym a stanem rzeczywistym.

Należy podkreślić, że cechą wszystkich znanych polskiemu prawu rozwiązań

przewidujących skrócenie zasiedzenia o pewien okres posiadania, podczas którego

zasiedzenie nie biegło według obowiązującego wówczas prawa, jest istnienie w tym

okresie

przesłanek uzasadniających

zasiedzenie

według

nowego

prawa

(por.

postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 7 marca 2002 r., II CKN 619/99, OSNC 2003,

nr 2, poz. 30, i z dnia 30 września 2004 r., IV 21/04, LEX nr 143170). Podobnie nie

ulega wątpliwości, że zgodnie z art. 176 k.c. – zarówno stosowanym w związku z art.

172 k.c., jak i w związku z art. 292 k.c. - posiadacz na potrzeby zasiedzenia do czasu

swego posiadania może doliczyć czas posiadania poprzednika tylko o tyle, o ile do

przeniesienia posiadania lub dziedziczenia doszło podczas biegu zasiedzenia, co

oczywiście wyklucza doliczenie przez obecnego posiadacza czasu posiadania

poprzednika,

który

był

posiadaczem

uprawnionym

(por.

postanowienie

Sądu

Najwyższego z dnia 20 listopada 1997 r., III CKU 73/97, niepubl.).

Z tych względów Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną wnioskodawczyni na

podstawie art. 39814 k.p.c. rozstrzygając o kosztach postępowania na podstawie art. 520

§ 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. oraz art. 39821 k.p.c.