II CSK 464/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 464/06

POSTANOWIENIE

Dnia 28 marca 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Marian Kocon

Protokolant Anna Banasiuk

w sprawie z wniosku A. V. S.

z udziałem Syndyka Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w K. w upadłości

o stwierdzenie wykonalności orzeczeń sądu zagranicznego,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 28 marca 2007 r.,

skargi kasacyjnej uczestnika postępowania

od postanowienia Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 21 marca 2006 r.,

oddala skargę kasacyjną; zasądza od uczestnika na rzecz

wnioskodawcy 240 (dwieście czterdzieści) zł zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w K. postanowieniem z dnia 22 grudnia 2005 r., wydanym na

wniosek A. V. S., stwierdził wykonalność na terenie Rzeczypospolitej Polskiej

trzech następujących orzeczeń Sądu Krajowego w Karlsruhe:

-

wyroku zaocznego z dnia 29 kwietnia 2002 r., sygn. 14 O …/01 Kfh III, na

podstawie którego pozwana Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna K. w Kotlinie

ma zapłacić wnioskodawcy kwotę 2.052.680 Euro z odsetkami,

-

postanowienia z dnia 21 maja 2002 r., wydanego w tej samej sprawie,

dotyczącego zasądzonych kosztów w kwocie 35.607,64 Euro z odsetkami,

-

postanowienia z dnia 7 października 2002 r., wydanego w tej samej sprawie,

dotyczącego zasądzenia 3.967,90 Euro z odsetkami.

Sąd ten ustalił, że orzeczenia te zostały wydane pierwotnie na rzecz

powoda, którym był S. I- E- V H. mbH. Wyrok zaoczny był dwukrotnie prostowany

przez Sąd niemiecki postanowieniami z dnia 7 stycznia 2004 r. oraz z dnia 15

stycznia 2004 r. w zakresie brzmienia nazwy strony powodowej, której prawidłowe

oznaczenie jest następujące: S. I- E – V H. mbH für F. und N. Powód dokonał w

dniu 17 października 2003 r. cesji na rzecz obecnego wnioskodawcy wierzytelności

objętych tymi orzeczeniami, co potwierdza postanowienie Sądu niemieckiego z dnia

16 lutego 2004 r. Z dalszych ustaleń wynika, że Sąd Okręgowy w Ł.

postanowieniem z dnia 5 września 2002 r., a więc wydanym przed sprostowaniem

nazwy pierwotnego wierzyciela, stwierdził wykonalność na terenie Polski wyroku

zaocznego

na

rzecz spółki,

której

niepełna

nazwa

figurowała

w

tytule

egzekucyjnym. W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy w K. uznał, że istnieją podstawy

do stwierdzenia wykonalności tych orzeczeń na terenie Polski na rzecz

wnioskodawcy. Podstawą tego stwierdzenia są przepisy Rozporządzenia Rady

(WE) Nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r w sprawie jurysdykcji i uznawania

orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.

Urz. W E z 2001 r., L 12, s. 1), zwanego dalej „rozporządzeniem”).

Zażalenie dłużnika na to rozstrzygnięcie zostało oddalone postanowieniem

Sądu Apelacyjnego z dnia 21 marca 2006 r. W szczególności Sąd ten podkreślił, że

nie stanowił przeszkody w uwzględnieniu wniosku fakt, iż wyrok zaoczny sądu

niemieckiego był już przedmiotem orzeczenia o stwierdzeniu jego wykonalności

przez Sąd Okręgowy w Ł., ponieważ chodziło wówczas o wyrok w brzmieniu sprzed

sprostowania, co powoduje, że wskazany był w nim jako uprawniony inny

wierzyciel.

Postanowienie Sądu Apelacyjnego zaskarżył dłużnik skargą kasacyjną,

w której zarzucił naruszenie art. 788 § 1 k.p.c. i art. 1147 § 1 k.p.c. w zw. z art. 38

rozporządzenia, art. 1145 § 1 k.p.c. i art. 1150 § 1 k.p.c. w zw. z art. 365 § 1 k.p.c.

oraz art. 1147 § 2 k.p.c. w zw. z art. 53 § 2 i art. 54 rozporządzenia, wnosząc

o zmianę tego orzeczenia przez oddalenie wniosku w niniejszej sprawie,

ewentualnie o uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Pismem z dnia 17 listopada 2006 r. pełnomocnik skarżącego poinformował

Sąd Najwyższy, iż postanowieniem z dnia 24 lipca 2006 r. Sąd Rejonowy w K.

ogłosił upadłość Spółdzielni Produkcyjnej w K., ustanawiając jednocześnie

syndykiem Masy Upadłości T. B. Załączając to postanowienie, pełnomocnik

przedstawił także pełnomocnictwo do występowania w sprawie ze skargi

kasacyjnej, udzielone mu przez Syndyka. Jednocześnie skorygował częściowo

podstawy skargi kasacyjnej, wskazując nieco inne przepisy prawa procesowego na

jej uzasadnienie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1.W pierwszym rzędzie trzeba rozstrzygnąć kwestię, z czyim udziałem toczy

się dalsze postępowanie kasacyjne w sprawie o stwierdzenie wykonalności

orzeczenia zagranicznego, w trakcie którego ogłoszona została upadłość dłużnika,

zwłaszcza, że wiążące Polskę prawo unijne nie przesądza tego problemu.

W związku z tym należy przyjąć, że jego rozwiązania trzeba poszukiwać na gruncie

naszego prawa krajowego. Podstawowe znaczenie ma tutaj art. 144 ust. 1 ustawy

z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. nr 60, poz. 535

ze zm.). Przepis ten stanowi, że jeżeli ogłoszono upadłość obejmującą likwidację

majątku upadłego, postępowania sądowe i administracyjne dotyczące masy

upadłości mogą być wszczęte i dalej prowadzone jedynie przez syndyka lub

przeciwko niemu. Wprawdzie w postępowaniu o udzielenie exequatur nie chodzi

o rozstrzyganie o kwestiach materialnoprawnych związanych z istnieniem samego

roszczenia, to jednakże na skutek tego, że decyduje się w nim o powstaniu tytułu

egzekucyjnego w rozumieniu art. 777 k.p.c., należy przyjąć, że tym samym przynajmniej pośrednio - dotyczy ono masy upadłości, a zatem powinno być

kontynuowane z udziałem syndyka.

2. Przechodząc do zarzutów skargi kasacyjnej, trzeba na wstępie zaznaczyć,

że przedmiotem rozpoznania mogą być tylko podstawy skargi sformułowane

w pierwotnej

jej

treści,

ponieważ

ich

późniejsze

„prostowanie”

w piśmie

procesowym, złożonym po upływie terminu do wniesienia kasacji (skargi

kasacyjnej) jest niedopuszczalne (por. m. in. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia

27 lutego 2001 r., I PKN 257/00, OSNP nr 22, poz. 541, czy z dnia 4 kwietnia

2000 r., V CKN 4/00, OSNC 2000, nr 9, poz. 163).

3. Spośród zgłoszonych w podstawach skargi zarzutów chybione co do

zasady są te, które odwołują się do przepisów rozporządzenia Rady nr 44/01.

Zgodnie bowiem z art. 66 ust. 1 rozporządzenia, ma ono zastosowanie tylko do

takich powództw, które zostały wytoczone po jego wejściu w życie. W odniesieniu

do Polski może to być 1 maj 2004 r., czyli data wstąpienia do Unii Europejskiej.

Jest bowiem rzeczą jasną, że rozporządzenie Rady nie może obowiązywać

państwa, które nie jest członkiem Unii. W tej konkretnej sprawie na podstawie art.

66 ust. 2 lit. a rozporządzenia powinna mieć zastosowanie konwencja lugańska,

której stronami w dacie wydawania orzeczeń sądu niemieckiego, o których

wykonalność chodzi, były zarówno Niemcy jak i Polska. W tej sytuacji należy uznać,

że Sądy orzekające jak i skarżący bezpodstawnie odwołują się do przepisów

rozporządzenia nr 44, zamiast do odpowiednich przepisów konwencji lugańskiej.

Sąd Najwyższy zaś, będąc związany granicami podstaw skargi (art. 398 13 § 1

k.p.c.), nie mógł z urzędu rozważać przepisów tej konwencji. Powyższe zwalnia ten

Sąd z obowiązku szczegółowego ustosunkowywania się do zarzutów naruszenia

przepisów rozporządzenia, skoro nie mogło ono mieć zastosowania w sprawie.

4. W tej sytuacji podstawowym problemem prawnym podniesionym

w skardze kasacyjnej pozostaje kwestia, czy dopuszczalne było „ponowne”

orzekanie przez Sądy obu instancji w przedmiocie wykonalności wyroku zaocznego

Sądu w Karlsruhe z dnia 29 kwietnia 2002 r. w sytuacji, gdy postanowieniem Sądu

Okręgowego w Ł. z dnia 5 września 2002 r. została stwierdzona wykonalność tego

orzeczenia na terenie Rzeczypospolitej Polskiej. Sąd Apelacyjny przytoczył dwa

zasadnicze argumenty, mające przemawiać przeciwko przyjęciu tu zarzutu kwestii

osądzonej. Pierwszy to ten, że wyrok zaoczny był dwukrotnie prostowany przez

Sąd niemiecki już po stwierdzeniu jego wykonalności przez Sąd polski w dniu 5

września 2002 r. i drugi, że wierzytelność objęta wyrokiem zaocznym była

przedmiotem cesji zawartej w akcie notarialnym z dnia 7 października 2003 r. na

rzecz

obecnego

wnioskodawcy,

czego,

rzecz

jasna,

nie

uwzględniało

postanowienie o uznaniu wykonalności z dnia 5 września 2002 r.

W ocenie Sądu Najwyższego oba te argumenty nie są trafne. Jeśli chodzi

o pierwszy z nich, należy stwierdzić, że, co do zasady, orzeczenie o sprostowaniu

nie podlega odrębnemu uznawaniu (stwierdzeniu wykonalności) od orzeczenia

zasadniczego. Jest tak dlatego, że nie ma ono samodzielnego znaczenia,

w związku z czym stwierdzenie wykonalności orzeczenia zagranicznego w naszym

kraju odnosi się także do brzmienia tego orzeczenia po jego sprostowaniu, które

obejmuje z reguły przecież tylko kwestie natury drobnej lub porządkowej. Naturalnie

byłoby inaczej, gdyby w jakimś systemie prawnym w ramach tej instytucji

dopuszczalna byłaby merytoryczna zmiana rozstrzygnięcia, co jednak w niniejszej

sprawie nie ma miejsca. Jeśli zaś chodzi o dokonaną po stwierdzeniu wykonalności

orzeczenia cesję objętych nim wierzytelności, to okoliczność ta również nie stanowi

samoistnej przyczyny, która uzasadniałaby konieczność ponownego stwierdzania

wykonalności, tym razem na rzecz cesjonariusza. Przeciwko takiemu rozwiązaniu

przemawia przewidziana w art. 788 k.p.c. możliwość nadania klauzuli wykonalności

na rzecz nabywcy wierzytelności, jeżeli przejście to będzie wykazane dokumentem

urzędowym lub prywatnym z podpisem urzędowo poświadczonym. Stanowisko to

znalazło wyraz w uchwale siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 1951

r. (OSN 1952, nr 1, poz. 3), w której stwierdzono, że w razie przejścia po wniesieniu

pozwu obowiązku pozwanego na inną osobę, wyrok prawomocny ma powagę

rzeczy osądzonej także w stosunku do tej osoby, tak że powód nie może wystąpić

przeciwko niej z powództwem o to samo świadczenie. W uchwale tej wyrażono

zapatrywanie, że gdyby powód nie mógł w postępowaniu o udzielenie klauzuli

wykonalności wykazać przejścia zobowiązania na inną osobę właściwym

dokumentem, przysługuje mu prawo wytoczenia powództwa o ustalenie przejścia

obowiązku. Prowadzi to do wniosku, że, co do zasady, powaga rzeczy osądzonej

rozciąga się także na cesjonariusza, co jest zgodne z istotą sukcesji w prawie

materialnym, gdyż wstępuje on w sytuację prawną poprzednika, niezależnie od

tego, czy w grę wchodzi sukcesja ogólna, czy szczególna.

Mimo to, w realiach niniejszej sprawy, zarzut skargi kasacyjnej naruszenia

art. 365 § 1 k.p.c., czy dalej idący zarzut nieważności postępowania z powodu

istnienia stanu rzeczy osądzonej, nie może być uwzględniony. Sprzeciwia się temu

nadrzędna zasada rządząca stwierdzaniem wykonalności orzeczeń zagranicznych,

jaką jest konieczność zapewnienia swobodnego przepływu orzeczeń pomiędzy

państwami sygnatariuszami konwencji lugańskiej i pomiędzy państwami członkami

Unii. Zasada ta stanowi podstawę konstrukcyjną zarówno konwencji, jak

i rozporządzenia nr 44 i została wyrażona w preambułach oby tych aktów

prawnych. Zgodnie z nią odmowa stwierdzenia może wchodzić w grę tylko w ściśle

określonych sytuacjach (art. 27 i 28 konwencji lugańskiej oraz art. 34 i art. 35

rozporządzenia). Tymczasem w sprawie jest bezsporne, że wnioskodawca

dwukrotnie występował do Sądu Apelacyjnego z wnioskiem o nadanie na jego

rzecz klauzuli wykonalności wyrokowi sądu niemieckiego i Sąd ten dwukrotnie

oddalał wniosek, wychodząc z założenia, że wierzyciel nie wykazał w sposób

dostateczny następstwa prawnego na swoją rzecz (postanowienia z dnia

23 września 2004 r., I ACz 962/04 i z dnia 9 marca 2005 r., I Acz 197/05). W tym

stanie rzeczy, gdyby uznać zarzut niedopuszczalności wniosku o stwierdzenie

wykonalności wyroku zaocznego sądu niemieckiego w niniejszej sprawie,

wnioskodawca znalazłby się w sytuacji bez wyjścia, gdyż nie mógłby zrealizować

swoich uprawnień na terenie Polski, wynikających z prawomocnego orzeczenia

kraju pochodzenia. Skoro zaś skarżący nie twierdzi nawet, że istnieją przeszkody

do stwierdzenia wykonalności wymienione w art. 27 lub 28 konwencji lugańskiej,

należy przyjąć, że sytuacja ta pozostawałaby w sprzeczności z powołaną zasadą

swobodnego przepływu orzeczeń, co przemawia za udzieleniem tej zasadzie

prymatu przed kwestią związaną z ewentualnym uwzględnieniem zarzutu rzeczy

osądzonej. Za przyjęciem takiego rozwiązania pośrednio przemawia treść art. 28

in fine konwencji, zgodnie z którym przepisy dotyczące jurysdykcji nie należą do

porządku publicznego w rozumieniu artykułu 27 pkt 1 tejże konwencji. Podobne

zastrzeżenie zawiera zresztą także art. 35 ust. 3 in fine rozporządzenia nr 44.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy oddalił skargę, obciążając

jednocześnie skarżącego kosztami postępowania kasacyjnego (art. 398 14 k.p.c.

w zw. z art. 98 § 1 k.p.c.).

jc