II CSK 461/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 461/11

POSTANOWIENIE

Dnia 25 kwietnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący)

SSN Anna Owczarek (sprawozdawca)

SSN Dariusz Zawistowski

w sprawie z wniosku J. T.

przy uczestnictwie J. S., X.Y.,

T. S. i Gminy O.

o wpis prawa własności w księdze wieczystej Kw nr A / numer elektroniczny […],

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 25 kwietnia 2012 r.,

skarg kasacyjnych - wnioskodawczyni – J. T., uczestników postępowania X.Y. i

T. S.

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 9 marca 2011 r.,

1. oddala skargi kasacyjne;

2. zasądza na rzecz uczestnika postępowania Gminy O. od

wnioskodawczyni J. T., uczestnika postępowania X.Y. i

uczestnika postępowania T. S kwoty po 120 zł tytułem

zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu

kasacyjnym.

Uzasadnienie

Wnioskiem z dnia 9 sierpnia 2010 r., zarejestrowanym jako sprawa

z wniosku J. T. sygn. Akt […], przy wskazaniu uczestników postępowania X.Y., T.

S., J. S. - jako osób na rzecz których miał, obok wnioskodawczyni, nastąpić wpis

prawa własności oraz Gminy O. - jako osoby co do której wpis prawa własności

miał być wykreślony, wniesiono o dokonanie zmian w dziale II księgi wieczystej Kw

nr A (numer elektroniczny […]) prowadzonej przez Sąd Rejonowy.

Powyższa księga wieczysta, prowadzona dla zabudowanej nieruchomości

o powierzchni 0.1212 ha, działka nr ew. 50/12 (poprzednio część działki nr ew.

50/1, która poprzednio stanowiła część działki nr ew. 50) została założona –

w związku z wnioskiem Wójta Gminy O. z dnia 17 listopada 1993 r. o wpis prawa

własności na rzecz wymienionej Gminy, na podstawie decyzji komunalizacyjnej

Wojewody z dnia 19 listopada 1992 r. znak GKG.III.7228-7411A/92 - po odłączeniu

z księgi wieczystej Kw B, oznaczonej jako ciąg dalszy Księgi Wieczystej Majątek

Ziemski G. Nr C, prowadzonej przez Sąd Rejonowy. Wpis ten nastąpił w miejsce

Skarbu Państwa, którego prawo własności ujawniono w dziale II księgi wieczystej

Kw B, na podstawie postanowienia b. Sądu Powiatowego z dnia 17 maja 1961 r., w

oparciu o orzeczenie Prezydium WRN z dnia 30 listopada 1955 r. (nr 21/6/55),

stwierdzające że Majątek Ziemski G. podpada pod art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN

o przeprowadzeniu reformy rolnej i podlega przejęciu na rzecz Skarbu Państwa,

które utrzymane zostało w mocy decyzją Ministra Rolnictwa dnia 12 marca 1959 r.

(UR.R. 6/7010/58).

Wnioskodawczyni i uczestnicy postępowania prawo własności wywodzili

z następstwa prawnego po L. M. – ostatniej osobie fizycznej ujawnionej jako

właściciel w księdze wieczystej Kw nr C, prowadzonej przez b. Sąd Powiatowy dla

nieruchomości pod nazwą Majątek Ziemski G. - którego podstawą były nabycia

spadku oraz czynności prawne.

Referendarz sądowy Sądu Rejonowego orzeczeniem z dnia 27 sierpnia

2010 r. zarządził dokonanie w dziale II księgi wieczystej Kw nr A wpisu o treści: T.

S. syn W. i H. PESEL […] do 1/8 części, J. S. , syn W. i H. PESEL […] do 1/8

części, J. T. córka W. i H. PESEL […] do 1/8 części , X. Y. syn J. i F. PESEL […]

oraz jego żona J. T. córka W. i H. PESEL […] na prawach wspólności ustawowej

jako współwłaściciele do 5/8 części - w miejsce dotychczasowego właściciela

Gminy O. Jako podstawę wpisu wskazano wniosek, decyzję Ministra Spraw

Wewnętrznych i Administracji nr 277 z dnia 30 marca 2010 r. (stwierdzająca

nieważność decyzji komunalizacyjnej co do działek nr 50/10 i 50/12) oraz decyzję

Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji nr 531 z dnia 2 lipca 2010r.

(utrzymująca w mocy decyzję nr 277), postanowienie Sądu Powiatowego z dnia 21

lipca 1966r. sygn. akt 316/66, postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 25 marca

1991 r. sygn. akt 899/91/4 i z dnia 9 listopada 1998 r. sygn. akt 6280/98/2, umowę

sprzedaży z dnia 27 marca 2007 r. rep A.[…] sporządzoną przez notariusza W. K.

w P., znajdującą się w aktach Kw D.

Sąd Rejonowy, po rozpoznaniu skargi uczestniczki postępowania Gminy O.,

postanowieniem z dnia 5 listopada 2010 r. utrzymał w mocy zaskarżony wpis.

Podkreślił, że sąd wieczystoksięgowy orzeka w granicach wniosku i na podstawie

dołączonych do niego dokumentów, a w odniesieniu do decyzji administracyjnych,

mających stanowić podstawę wpisu, ustala czy wywołuje skutki materialno prawne, pochodzi od właściwego organu i czy jest ostateczna.

Sąd ustalił, że

Gmina O. została wpisana do księgi wieczystej Kw nr E na podstawie prawomocnej

decyzji komunalizacyjnej Wojewody nr GKG III.7228 - 7114/92 z dnia 4 sierpnia

1992 r. Decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji nr 280 z dnia 30

marca 2010 r., stwierdzająca nieważność decyzji komunalizacyjnej co do działek nr

50/10 i 50/12, wyczerpała administracyjny tok instancji, była decyzją ostateczną i

mogła stanowić podstawę wpisu do księgi wieczystej.

Zarzut skarżącej, że

dołączone do wniosku dokumenty nie mogły stanowić podstawy wpisu w księdze

wieczystej, wobec wniesienia skargi na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i

Administracji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, uznał za bezzasadny.

Wskazał, że podziela stanowisko Sądu Najwyższego (postanowienie z dnia 23

lutego

2005 r., III CZP

537/04), zgodnie z którym

ostateczna

decyzja

administracyjna, mimo zaskarżenia do sądu administracyjnego, stanowi podstawę

wpisu do księgi wieczystej. Ocenił ponadto, że następstwo prawne zostało w

sprawie wykazane w sposób całkowicie wystarczający do dokonania wpisu

zgodnego z wnioskiem, gdyż poza sporem pozostaje fakt, że ostateczną decyzją

Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 21 września 2007 r. (GZm - 057-625335/07) stwierdzono nieważność orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia 12 marca

1959 r. (znak UR. U.6/7010/580), określającego że Majątek Ziemski G. podpada

pod art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej i podlega

przejęciu na rzecz Skarbu Państwa, oraz utrzymanego nim w mocy orzeczenia

Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia 30 listopada 1955 r. (znak

21/6/55). Przedmiotem tych orzeczeń był Majątek Ziemski G. objęty reformą rolną

na mocy dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r.. Na skutek uchylenia orzeczeń

Ministra Rolnictwa z dnia 12 marca 1959 r. oraz Prezydium Wojewódzkiej Rady

Narodowej w P. z dnia 30 listopada 1955 r. Skarb Państwa, w dacie wydawania

przez Wojewodę decyzji komunalizacyjnej z dnia 19 listopada 1992 r., nie był

właścicielem przedmiotowej nieruchomości. Do czasu uchylenia przez właściwy

organ tej decyzji nie było podstaw do kwestionowania prawa własności Gminy O.

Jest nią obecnie ostateczna decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji

nr 277 z dnia 30 marca 2010 r., stwierdzająca nieważność decyzji komunalizacyjnej

co do działek nr 50/10 i 50/12, która posiada walor dokumentu mogącego stanowić

podstawę wpisu w księdze wieczystej.

Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 9 marca 2011r., na skutek apelacji

uczestniczki postępowania Gminy O., zmienił postanowienie Sądu Rejonowego z

dnia 5 listopada 2010 r. w ten sposób, że uchylił wpis z dnia 27 sierpnia 2010 r. w

dziale II księgi wieczystej Kw nr A dotyczący J. T., X.Y., T. S., J. S. i oddalił wniosek

o dokonanie tego wpisu; zasądził na rzecz apelującej od wnioskodawczyni i

pozostałych

uczestników

postępowania

kwotę

zł

tytułem

kosztów

postępowania apelacyjnego.

Sąd odwoławczy stwierdził że, wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji,

powołane przy tym wpisie dokumenty nie mogły stanowić jego podstawy. Uznał, że

przedłożone dokumenty wykazują następstwo prawne uczestników postępowania

i wnioskodawczyni (poza uczestniczką Gminą O.) po pierwotnym właścicielu

majątku ziemskiego G. – L. M. oraz utratę tytułu prawnego do nieruchomości przez

Gminę O. Na uwzględnienie wniosku nie pozwala jednak, zdaniem Sądu, decyzja

Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 21 września 2007 r., utrzymana w mocy

decyzją z dnia 31 października 2007 r., co do której skarga i skarga kasacyjna

zostały oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 1 lipca

2009r. (sygn. akt 1259 /08). Decyzja ta stwierdza nieważność orzeczenia Ministra

Rolnictwa z 12 marca 1959 r. oraz utrzymanego nim orzeczenia Prezydium WRN w

P. z dnia 30 listopada 1955r., stwierdzającego że Majątek Ziemski G. podpada pod

art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy

rolnej (Dz.U. nr 4 poz.17) i podlega przejęciu na rzecz Skarbu Państwa - jedynie z

powodu wady prawnej, polegającej na tym, że została wydana bez wniosku

uprawnionej osoby. Tym samym za zasadne Sąd uznał zarzuty skarżącej Gminy,

że decyzja ta nie rozstrzyga czy nieruchomość podlegała reformie rolnej na

podstawie dekretu PKWN, zatem

że nie można w obecnym postępowania w

sposób definitywny i pewny stwierdzić, że poprzednik prawny Gminy O. - Skarb

Państwa nie jest właścicielem tego majątku. Z dokumentów sprawy, w tym z

zamkniętej księgi wieczystej nr B, wynika, że Skarb Państwa w dniu 17 maja 1961

r. został wpisany jako właściciel i dysponował tym majątkiem. Prawo własności

nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e przeszło na Skarb

Państwa z mocy prawa z dniem wejścia w życie dekretu, zatem Sąd Rejonowy nie

mógł pominąć Skarbu Państwa. W ocenie Sądu kwestie wątpliwe i sporne, zatem w

niniejszej sprawie fakt czy przedmiotowa nieruchomość objęta księgą wieczystą Kw

nr A (numer elektroniczny […]) podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, nie

mogą być rozstrzygane przez sąd wieczystoksięgowy, tylko w postępowaniu o

uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (art. 10

u.k.w.h.).

Skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia złożyli wnioskodawczyni J. T. i

uczestnicy postępowania X.Y., T. S.

Wnioskodawczyni w skardze kasacyjnej, opartej na obu podstawach,

zarzuciła: - naruszenia przepisów postępowania, w szczególności art. 6268 § 2

k.p.c., art. 6269 k.p.c., art. 31 ust. 2 u.k.w.h., art. 34 zd. 2. u.k.w.h. oraz art. 1 ust. 1

dekretu Rady Ministrów z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach

hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele

reformy rolnej (Dz. U. nr 39, poz. 233 ze zm.) poprzez oddalenie wniosku o wpis

w księdze wieczystej z uwagi na niepewność Sądu co do kwestii właściciela

nieruchomości po dacie wejścia w życie dekretu PKWN o reformie rolnej, wywołaną

treścią art. 2 ust. 1 tego dekretu; art. 234 k.p.c. w zw. z art. 382 k.p.c. w zw. z art.

391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., poprzez oddalenie wniosku o wpis

w oparciu o niepewność Sądu co do faktu, czy prawo własności nieruchomości nie

należy do Skarbu Państwa, w sytuacji gdy prawo to zostało wykreślone z księgi

wieczystej, co z mocy art. 3 ust. 2 u.k.w.h. skutkuje funkcjonowaniem domniemania

prawnego nieistnienia tego prawa, które wiąże Sąd i nie zostało przez Gminę O.

czy Skarb Państwa obalone; art. 244 § 1 k.p.c. w zw. z art. 382 k.p.c. w zw. z art.

391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. poprzez uznanie, że przedmiotowa

nieruchomość może być własnością Skarbu Państwa, w sytuacji gdy z treści

załączonych do wniosku o wpis dokumentów urzędowych w postaci ostatecznych

decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 marca 2010r. oraz z

dnia 2 lipca 2010 r. wynika, że Skarb Państwa nie jest i nie był właścicielem

przedmiotowej nieruchomości; art. 365 § 1 k.p.c. w zw. z art. 382 k.p.c., w zw. z art.

391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., poprzez oddalenie wniosku o wpis w

oparciu o występujące wątpliwości co do kwestii czy Skarb Państwa nie nabył na

mocy dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej własności Majątku

Ziemskiego G., w sytuacji gdy kwestia ta była już przedmiotem badania i podstawą

rozstrzygnięcia

we

wcześniejszych

postępowaniach

wieczystoksięgowych

dotyczących innej nieruchomości, która stanowiła część wskazanego majątku, a

prawomocne orzeczenie wydane w tych sprawach wiązało sąd, - naruszenia prawa

materialnego, tj. art. 2 ust. 1 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej przez

błędną wykładnię oraz art. 6 k.c. przez przyjęcie, że wskazany przepis ustanawia

domniemanie przejścia na własność Skarbu Państwa każdej nieruchomości, w tym

nieruchomości, której częścią były tereny objęte niniejszym postępowaniem, i w

konsekwencji przerzucenie na wnioskodawczynię obowiązku wykazania, że tereny

te nie podlegały reformie rolnej oraz oddalenie wniosku o wpis z uwagi na brak

wykazania przez wnioskodawczynię, że przedmiotowa nieruchomość nie stanowi

własności Skarby Państwa.

Skarżąca

wniosła

o

uchylenie

zaskarżonego

postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Okręgowemu, rozpoznanie sprawy także na rzecz współuczestników, którzy nie

zaskarżyli wyroku wobec tego, że prawa będące przedmiotem zaskarżenia są dla

nich wspólne.

Uczestnik postępowania T. S. w skardze kasacyjnej, opartej na obu

podstawach, zarzucił naruszenia przepisów postępowania: art. 626 8 § 2 k.p.c. w

związku z art. 189 k.p.c. poprzez wydanie postanowienia przekraczającego zakres

kognicji sądu w postępowaniu wieczystoksięgowym i niesłuszne stwierdzenie, iż

wnioskodawca ma interes prawny w żądaniu uzgodnienia treści księgi wieczystej ze

stanem prawnym, w związku z uznaniem, że ostateczne decyzje administracyjne

stanowiące podstawę wpisu współwłasności w księdze wieczystej wydane przez

Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, stwierdzające nieważność orzeczenia Ministra

Rolnictwa z 12 marca 1959 r. oraz utrzymanego nim orzeczenia Prezydium

Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 30 listopada 1955 r. - nie mogą stanowić

podstawy wpisu do księgi wieczystej, gdyż nie rozstrzygają ostatecznie czy

nieruchomości podlegały reformie rolnej na podstawie dekretu o przeprowadzeniu

reformy rolnej, mimo że stwierdzają bezwzględną nieważność decyzji na

podstawie, których prawo własności L. M. zostało wykreślone z działu II księgi

wieczystej; art. 6269 k.p.c. poprzez oddalenie wniosku o wpis prawa do księgi

wieczystej pomimo braku przeszkód do dokonania takiego wpisu; art. 244 § 1 k.p.c.

w związku z art. 328 § 2 k.p.c. poprzez odmowę uznania mocy dowodowej

dokumentów urzędowych jakimi są decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia

21 września 2007 r., utrzymująca ją w mocy decyzja tego organu z dnia 31

października 2007 r. oraz decyzja Ministra Sprawa Wewnętrznych i Administracji z

dnia 31 marca 2010 r. nr 277 i utrzymująca ją w mocy decyzja tego organu nr 531 z

dnia 2 lipca 2010 r. oraz niewskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia; art. 365

§ 1 k.p.c. w związku z nieuwzględnieniem przez Sąd Okręgowy prawomocnych

orzeczeń

Sądu

Rejonowego

dokonujących

wpisów

współwłasności

wnioskodawczyni i uczestników postępowania (za wyjątkiem Gminy O.) w

prowadzonych przez ten sąd księgach wieczystych Kw nr D, Kw nr F, mimo że

zostały one dokonane w oparciu o te same dokumenty, które stanowiły podstawę

złożonego w przedmiotowej sprawie wniosku o wpis; art. 38 ust. 2 u.k.w.h.

w związku z art. 328 § 2 k.p.c. poprzez jego zastosowanie mimo, że przepis ten nie

obowiązywał w chwili orzekania bowiem został skreślony ustawą o zmianie ustawy

o księgach wieczystych i hipotece, ustawy - Kodeks postępowania cywilnego,

ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz ustawy - Prawo

o notariacie z dnia 11 maja 2001 r. oraz w ramach podstawy naruszenia prawa

materialnego: dokonanie błędnej wykładni art. 1 u.k.w.h. w związku z art. 3 u.k.w.h.

w związku z wydaniem orzeczenia, które doprowadziło do powstania stanu

niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym oraz art. 34

zdanie 2 u.k.w.h. poprzez nieujawnienie współwłasności nieruchomości, mimo

wykazania odpowiednimi dokumentami ich następstwa prawnego po osobie

wpisanej jako poprzedni właściciel. W konkluzji wniósł o uchylenie zaskarżonego

postanowienia i dokonanie wpisu zgodnie z żądaniem wnioskodawcy, ewentualnie

o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Sądowi Okręgowemu.

Uczestnik postępowania X.Y. w skardze kasacyjnej, opartej na obu

podstawach, zarzucił naruszenia przepisów postępowania: art. 6268 § 1 i 2 k.p.c.

oraz art. 6269 k.p.c. wbrew domniemaniom z art. 3 ust. 1 i 2 u.k.w.h. polegające na

przekroczeniu kognicji sądu wieczystoksięgowego i bezpodstawne uznanie praw

Skarbu Państwa do nieruchomości, przyjęcie, że sąd wieczystoksięgowy powinien

uwzględnić nacjonalizację z mocy prawa przez przyjęcie domniemania, że wszelkie

nieruchomości przekraczające normy obszarowe stały się własnością Skarbu

Państwa, a zanegowanie tego tytułu wymaga przedłożenia decyzji Wojewody

stwierdzającej, że dana nieruchomość nie podlegała pod działanie dekretu; art. 31

ust. 1 u.k.w.h. poprzez uznanie praw Skarbu Państwa i Gminy O., mimo braku

podstaw w treści księgi i złożonych dokumentach; art. 34 u.k.w.h. poprzez uznanie

że wnioskodawczyni i uczestnikom (poza Gminą) nie służą uprawnienia

właścicielskie do nieruchomości, mimo wykazania następstwa prawnego po

ostatnim właścicielu, uznania za nieważne i wyeliminowania z obrotu prawnego

podstawy późniejszych wpisów właścicielskich, uznanie uprawnień Skarbu Państwa

i Gminy O. mimo braku odpowiednich dokumentów, art. 31 ust. 2 u.k.w.h., art. 3

ust. 1, art. 4 i art. 31 ust. 2 u.k.w.h. w zw. z art. 234 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. oraz

art. 6268 § 2 k.p.c. w zw. z art. 244 § 1 i art. 234 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. na skutek

przyjęcia przez Sąd Okręgowy, że załączone dokumenty w postaci ostatecznych

decyzji administracyjnych stwierdzających nieważność orzeczeń stanowiących

podstawę wpisu Skarbu Państwa i Gminy O. nie dają podstawy do wykreślenia

prawa własności Gminy O. i wpisania go na rzecz wnioskodawczyni i uczestników

(poza Gminą) oraz w ramach podstawy naruszenia prawa materialnego: pominięcie

art. 140 k.c. w zw. z art. 2 i 64 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, polegające na oddaleniu

wniosku mimo bezsprzecznego następstwa prawnego po dawnych właścicielach

nieruchomości i braku uprawnienia Skarbu Państwa i Gminy O. w tym zakresie. W

konkluzji wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i orzeczenie co do istoty

sprawy poprzez zmianę postanowienia w całości i oddalenie apelacji Gminy O.,

ewentualnie o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi Okręgowemu.

Uczestniczka

postępowania

Gmina

O. wniosła

o

oddalenie

skarg

kasacyjnych i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. W piśmie

procesowym, złożonym w trakcie postępowania kasacyjnego, uczestniczka

postępowania wskazała jako nowy fakt i dowód wydanie przez Wojewódzki Sąd

Administracyjny w W. wyroku z dnia 18 listopada 2011 r., sygn. akt 1868/10, którym

uchylono decyzję MSWiA nr 531 z dnia 2 lipca 2010 r. i utrzymaną nią w mocy

decyzję MSWiA nr 277 z dnia 30 marca 2010 r. o stwierdzeniu nieważności decyzji

komunalizacyjnej.

Sąd Najwyższy zważył:

1/ W pierwszym rzędzie wskazać należy na wady uzasadnienia w części

dotyczącej podstawy faktycznej rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego, polegające

na

powołaniu

oczywiście

błędnych:

sygnatury

akt

postępowania

wieczystoksięgowego, numeru księgi wieczystej, oznaczenia i daty decyzji

Wojewody w przedmiocie komunalizacji, oznaczenia i daty decyzji MSWiA w

przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej. Pozostają one

w jawnej sprzeczności zarówno

z komparycją postanowienia, jak i z

oznaczeniem dokumentów, przytoczonych w dalszej części motywów przy

omawianiu podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Bez wątpienia omyłka jest

związana z równoległym rozpoznawaniem kolejnych apelacji w sprawach,

toczących się w tym samym układzie podmiotowym, na skutek wniosków o wpisy

w księgach wieczystych prowadzonych dla innych nieruchomości, stanowiących

w przeszłości część Majątku Ziemskiego G. Uchybienia powyższe nie zostały

wskazane

przez

skarżących

w

ramach

podstawy

naruszenia

prawa

procesowego, a Sąd Najwyższy rozpoznając skargę kasacyjną przyjmuje za

prawdziwe ustalenia faktyczne sądów powszechnych i jako sąd prawa nie może

samodzielnie konstruować podstawy faktycznej (art. 398 13 § 2 in fine k.p.c.).

Niemniej

oczywistość

powyższych

błędów,

rzeczywistego

przedmiotu

rozstrzygnięcia sądu odwoławczego i przytoczenie adekwatnych do niego

przyczyn wydania orzeczenia reformatoryjnego nie uniemożliwiają dokonania

kontroli kasacyjnej.

2/

Niedopuszczalność

powoływania

nowych

faktów

i

dowodów

w postępowaniu kasacyjnym (art. 39813 § 2 in princ. k.p.c.) oraz ograniczony

zakres kognicji sądów w postępowaniu wieczystoksięgowym, wynikający ze

związania treścią wniosku i dołączonych do niego dokumentów (art. 626 6 § 1 i 2

k.p.c.), są przeszkodą dla uwzględnienia przez Sąd Najwyższy nowej

okoliczności, polegającej na wydaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny

w W. wyroku z dnia 18 listopada 2011r., sygn. akt 1868/10, którym uchylono

decyzję MSWiA nr 531 z dnia 2 lipca 2010 r. i utrzymaną nią w mocy decyzję

MSWiA nr 277 z dnia 30 marca 2010 r. o stwierdzeniu nieważności decyzji

komunalizacyjnej.

Powyższe

rozstrzygnięcie

Wojewódzkiego

Sądu

Administracyjnego dotyczy dokumentów powołanych jako podstawa wpisu, co do

którego wydano w postępowaniu apelacyjnym postanowienie objęte skargą

kasacyjną ale, mimo jego znaczenia dla sprawy, musi zostać pominięte (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 września 2008r., IV CSK 200/08).

3/ Chybione są zarzuty skarżących, powołane w ramach podstawy

naruszenia prawa procesowego, dotyczące uchybienia treści art. 365 § 1 k.p.c..

Polegać ono miało na nie uwzględnieniu związania postanowieniami, które

stanowiły podstawę wpisu następców prawnych L. M. w innych księgach

wieczystych, prowadzonych dla nieruchomości, stanowiących w przeszłości

część nieruchomości pod nazwą Majątek Ziemski G. W tym przedmiocie

stwierdzić należy, że postępowanie wieczystoksięgowe stanowi jeden z rodzajów

spraw z zakresu prawa rzeczowego, toczących się w trybie nieprocesowym, ale

charakteryzuje znaczącymi odrębnościami. Zarówno orzeczenie referendarza

(postanowienie sądu) zarządzające wpis jak i sam wpis w księdze, zrównany z

orzeczeniem na mocy przepisu szczególnego (art. 6268 § 6 k.p.c.), korzystają z

cechy prawomocności materialnej (art. 365 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.) – por.

uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 2011 r., III CZP 123/10. Oznacza

to, że wiążą one również inne sądy, organy państwowe i administracji publicznej.

Niemniej związanie to po pierwsze - nie ma charakteru prejudycjalnego dla

sprawy rozpoznawanej w postępowaniu wieczystoksięgowym dotyczącej innej

nieruchomości, po drugie - nakazuje przyjęcie orzeczenia w postaci gotowej, ale

tylko wówczas, gdyby wchodziło w skład podstawy faktycznej lub prawnej

rozstrzygnięcia w innej sprawie, po trzecie - nie skutkuje powinnością wydania

zbieżnych rozstrzygnięć przez sądy w różnych sprawach, mimo wskazywania na

te same bądź takie same okoliczności faktyczne i prawne (orzeczenia, decyzje,

zdarzenia prawne), gdyż godziłoby to w konstytucyjnie zastrzeżone prerogatywy

sądu, po czwarte – obejmuje tylko treść orzeczenia, a nie jego uzasadnienie, po

piąte – zakres kognicji sądu wieczysto-księgowego ograniczony jest do treści

księgi, w której wpis ma być dokonany i dokumentów wskazanych jako podstawa

żądanego wpisu.

4/ Podstawowe znaczenie dla oceny zasadności dalszych podstaw

kasacyjnych powołanych przez skarżących ma stwierdzenie, że zgodnie z art.

6268 § 1 k.p.c. wpis jest dokonywany jedynie na wniosek i w jego granicach,

chyba że przepis szczególny przewiduje dokonanie wpisu z urzędu. W niniejszej

sprawie żądanie obejmowało dokonanie wpisów w dziale II księgi wieczystej Kw

nr A, polegających na (1) wykreśleniu Gminy O. i (2) wpisaniu J. T., X.Y., T. S.,

J. S. jako

następców prawnych L. M. – w odpowiednich udziałach we

współwłasności. L. M. był wprawdzie ostatnią osobą fizyczną ujawnioną jako

właściciel w księdze wieczystej Kw nr C, prowadzoną przez b. Sąd Powiatowy

dla nieruchomości pod nazwą Majątek Ziemski G., ale księga wieczysta Kw nr A,

prowadzona dla zabudowanej nieruchomości o powierzchni 0.1212 ha, działka

nr ew. 50/12 (poprzednio część działki nr ew. 50/1, która poprzednio stanowiła

część działki nr ew. 50) została założona po odłączeniu z księgi wieczystej Kw B,

oznaczonej jako ciąg dalszy Księgi Wieczystej Majątek Ziemski G. Nr C – na

podstawie wniosku Wójta Gminy O. z dnia 17 listopada 1993 r. Poprzednikiem

prawnym Gminy O. był Skarb Państwa, którego prawo własności ujawniono w

dziale II księgi wieczystej Kw B na podstawie postanowienia b. Sądu

Powiatowego z dnia 17 maja 1961 r., w oparciu o orzeczenie Prezydium WRN z

dnia 30 listopada 1955 r., stwierdzające że Majątek Ziemski G. podpada pod art.

2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej i podlega

przejęciu na rzecz Skarbu Państwa, które zostało utrzymane w mocy decyzją

Ministra Rolnictwa z dnia 12 marca 1959 r.

Prowadzenie ksiąg wieczystych oparte jest na zasadzie tzw. ciągłości

wpisów, określanej w doktrynie prawniczej także jako zasada wpisu uprzedniego.

Zgodnie z art. 34 u.k.w.h. wpis może nastąpić, jeżeli osoba, której prawo ma być

wpisem dotknięte, jest lub zostaje jednocześnie wpisana do księgi wieczystej jako

uprawniona, z tym uproszczeniem co do wpisów w dziale II, że dla ujawnienia

właściciela wystarcza, aby następstwo prawne po osobie wpisanej jako właściciel

zostało wykazane odpowiednimi dokumentami. Przepis ten jest zbieżny z treścią

art. 6268 § 2 k.p.c. wskazującego, że kognicją sądu objęte jest badanie treści księgi

wieczystej oraz z art. 3 ust. 2 u.k.w.h. zawierającym domniemanie prawne,

że prawo wykreślone nie istnieje. Konsekwentnie

osoba ubiegająca się o wpis

musi albo wykazać wprost, że jest następcą prawnym osoby aktualnie wpisanej,

albo przedstawić i wykazać ciąg następstw prawnych po niej. Dowody przejścia,

ustanowienia, zmiany lub wygaśnięcia prawa, które ma być wpisane, powinny

zatem pochodzić od lub dotyczyć takiej osoby i mieć formę dokumentu (z wyjątkiem

sytuacji gdy wpis jest dokonywany bezpośrednio na podstawie przepisu prawa).

Oznacza to, że nie jest dopuszczalne wwiązanie się w następstwo prawne po

jednym z podmiotów, którego wprawdzie dotyczył wpis prawa własności dokonany

wcześniej, ale został wykreślony, albo podmiotu który sam, lub którego poprzednik

prawny, nie był w ogóle ujawniony w księdze wieczystej (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 25 lutego 1998 r., II CKN 604/07, z dnia 15 września 2004 r.,

III CK 276/03 nie publ.). Nawet zatem gdyby założyć, że rację mają skarżący

twierdząc, iż została usunięta ze skutkiem wstecznym z obrotu prawnego decyzja

komunalizacyjna, nie oznaczałoby to dopuszczalności wybiórczego odwołania

do jednego

z wcześniejszych

wpisów

dla

wykazania

wskazanej

ciągłości.

Poprzedni wpis w wydziale II księgi wieczystej dotyczył bowiem Skarbu Państwa,

a nie L. M. Domniemanie prawne, wynikające z wykreślenia prawa objętego

wpisem,

dotyczy

wszystkich

wcześniejszych

wykreśleń,

w

tym

prawa

przysługującego w przeszłości osobie, od której skarżący wywodzą swe

następstwo. Należy ono wprawdzie do domniemań wzruszalnych (praesumptiones

iuris) ale, z uwagi na ograniczoną kognicję sądu, prowadzenie dowodów w tym

zakresie nie może nastąpić w ramach postępowania wieczystoksięgowego.

Z tych względów nie są uzasadnione zarzuty naruszenia art. 1, 3, 34 u.k.w.h.

oraz we przedstawionym zakresie art. 6268 § 2 k.p.c., wskazane w ramach

powołanej podstawy kasacyjnej.

5/ Szczególne znaczenie w niniejszej sprawie ma ograniczony zakres

kognicji sądu w postępowaniu wieczystoksięgowym. Wszyscy skarżący powołali

się na naruszenie art. 6268 § 1 i 2 k.p.c., ale z przytoczonych dla jego wykazania

motywów wynika, że błędnie zrekonstruowali treść zawartej w nim normy

procesowej. Powyższy przepis dopuszcza badanie przez sąd, przy rozpoznawaniu

wniosku o wpis, jedynie treści i formy wniosku, dołączonych do wniosku

dokumentów oraz treści księgi wieczystej. Dokument stanowiący postawę wpisu

musi być

nie tylko formalnie prawidłowy ale i zawierać treść uzasadniającą

przyjęcie, że powstało, uległo modyfikacji lub ustało prawo podlegające ujawnieniu

w księdze wieczystej. Może nim być także decyzja administracyjna dotycząca stanu

prawnego nieruchomości. Sąd nie ustala stanu faktycznego, nie rozstrzyga sporu

o prawo i nie bada, czy stan prawny po dokonaniu wpisu będzie zgodny ze stanem

rzeczywistym. Niemniej, obok wskazanego badania formy i treści dokumentów,

zgodnie z zasadą legalizmu obowiązującą w tym postępowaniu, ocenia czy wpis

będzie dokonany zgodnie z prawem. W orzecznictwie sądowym, już przed

dokonaniem zmiany stanu prawnego polegającej na wyłączeniu z ustawy

o księgach wieczystych i hipotece przepisów o charakterze procesowym,

zarysowała się różnica poglądów co do zakresu kognicji sądu w postępowaniu

wieczystoksięgowym. Za przyjęciem, że żadna kwestia sporna nie powinna być

przedmiotem badania w charakterze przesłanki ani objęta treścią rozstrzygnięcia

opowiedział się Sąd Najwyższy m.in. w orzeczeniach z dnia 6 grudnia 1999 r.

III CKN 892/99, z dnia 19 marca 2003 r., I CKN 152/01, OSNC 2004, nr 6, poz. 94,

z dnia 22 maja 2003 r., II CKN 109/01, nie publ., z dnia 29 listopada 2005 r., III CK

285/05, z dnia 4 września 2008r., IV CSK 200/08, nie publ., z dnia 18 czerwca

2009 r., II CSK 4/09, nie publ., z dnia 19 lutego 2010 r., II CSK 4/09, z dnia 23

lutego 2011 r., V CSK 235/10, nie publ., z dnia 20 października 2011r., II CSK

322/10,

nie

publ.

Znajduje ono

wsparcie

również w wyroku

Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 3 lipca 2007 r., SK 1/06, OTK-A 2007, nr 7, poz. 73.

Stanowisko, że dopuszczalne jest również badanie materialno-prawnych skutków

czynności wskazanych jako podstawa żądanego wpisu, okoliczności znanych

sądowi z urzędu, uzyskanych w inny sposób, zajął Sąd Najwyższy w postanowieniu

z dnia 18 lutego 2005 r., V CK 409/04, nie publ., z dnia 15 grudnia 2005r., V CK

54/05, nie publ., z dnia 5 listopada 2008 r., I CSK 169/08, nie publ., z dnia

18 czerwca 2009 r., II CSK 4/09, nie publ. Po zmianie stanu prawnego uległo ono

modyfikacji, w kierunku sformalizowania postępowania wieczystoksięgowego,

uwzględniania jedynie dokumentów złożonych równocześnie z wnioskiem o wpis

i niedopuszczalności uwzględniania okoliczności znanych sądowi z urzędu, co

potwierdza uchwała Sądu Najwyższego (7) z dnia 16 grudnia 2009r., III CZP 80/09,

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 października 2011r., III CSK 322/10,

nie publ., postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 kwietnia 2011r., I CSK 367/10,

nie publ., postanowienie Sądu Najwyższego (7) z dnia 16 listopada 2011r., II CSK

538/10 nie publ.. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznający niniejszą sprawę

podziela pogląd, że żaden spór co do prawa nie powinien być rozstrzygany

w postępowaniu o wpis oraz że postępowanie nie może wykraczać poza badanie

dokumentów załączonych do wniosku o wpis oraz treść księgi wieczystej.

Szczególny rodzaj podstawy wpisu stanowią decyzje administracyjne,

będące dowodem zmiany stanu prawnego nieruchomości. Istnieje konsens co do

tego, że sąd w postępowaniu o wpis jest związany taką decyzją, z wyjątkiem tzw.

bezwzględnej nieważności (nie aktu), niemniej dokonuje oceny jej skutków cywilnoprawnych. Związanie dotyczy przy tym wyłącznie rozstrzygnięcia, bez względu na

to czy ma charakter konstytutywny, czy deklaratywny, a nie uzasadnienia. Nie

ulega wątpliwości, że zarówno decyzja (zbędne jest w tym miejscu odnoszenie się

do kwestii czy właściwą formą jest decyzja czy zaświadczenie) w przedmiocie tego,

że nieruchomość podpada pod art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu

reformy rolnej i podlega przejęciu na rzecz Skarbu Państwa, jak i decyzja

komunalizacyjna mają charakter deklaratywny i mogą być podstawą zmiany

właściciela w dziale II księgi wieczystej. W obu wypadkach jednak zmiana taka,

polegająca w pierwszym wypadku na nacjonalizacji, w drugim na uwłaszczeniu,

następowała wprost z mocy prawa, co oznaczało jej skuteczność wobec wszystkich

niezależnie od treści aktualnego wpisu ujawniającego osobę właściciela, uchylało

domniemanie z art. 3 ust. 1 u.k.w.h., mogło być podnoszone w każdej sprawie (por.

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 1999r., III RN 165/98, OSN 2000, nr 3,

poz. 90, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

10 maja 2002r., IV CKN

1024/00, nie publ.). Jedynie ubocznie wskazać należy, że Sąd Najwyższy

w obecnym składzie podziela pogląd, iż dla orzekania w przedmiocie objęcia danej

nieruchomości dyspozycją art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu

reformy rolnej na podstawie

§ 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform

Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia

6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej właściwa jest droga

postępowania administracyjnego (por.

uchwała

Sądu Najwyższego z dnia 17

lutego 2011 r., III CZP 121/10, OSNC 2011, nr 10, poz. 109, uchwała

Sądu

Najwyższego z dnia 18 maja 2011 r., III CZP 21/11, nie publ., uchwała (7)

Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2011 r., I OPS 3/10, ZNSA

2011, nr 1, poz. 100). Porządkująco Sąd Najwyższy zauważa, że gdyby

z wnioskiem o wpis wystąpił Skarb Państwa, to właściwym tytułem do wpisania na

jego rzecz prawa własności byłby dokument wskazany w art. 1 dekretu z dnia

8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa

własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz.U. 1946, Nr 39, poz.

233 z późn. zm.). Następcy prawni poprzednich właścicieli nieruchomości,

ubiegający się o wpis na swoją rzecz, powinni legitymować się orzeczeniem

stwierdzającym, że dana nieruchomość nie podpada (jest wyłączona) spod

działania przepisów art. 2 ust. 1 pkt e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej

(§ 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r.

w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu

reformy rolnej – Dz. U. 1945, Nr 10, poz. 51 z późn. zm.) zatem, że i tytuł własności

przysługiwał tym osobom. Samo wszczęcie

z wniosku

strony

o wydanie

takiego

postępowania administracyjnego

rozstrzygnięcia

nie

zawiesza

skutku

rzeczowego art. 2 dekretu następującego ex lege.

Istota skarg dotyczy dwóch kwestii. Skarżący – powołując szereg przepisów

prawa procesowego i materialnego, przytoczonych wyżej - kwestionują stanowisko

Sądu Okręgowego co do tego, że załączona do wniosku decyzja Ministra Spraw

Wewnętrznych i Administracji nr 277 z dnia 30 marca 2010 r. stwierdzająca

nieważność decyzji komunalizacyjnej, wskazująca jako przyczynę unieważnienia

naruszenie prawa polegające na błędnym przyjęciu, że nieruchomość w dniu 27

maja 1990r. stanowiła mienie ogólnonarodowe (państwowe), nie może stanowić

podstawy do wykreślenia wpisu Gminy O. i dokonania wpisu wnioskodawczyni i

uczestników postępowania. (Druga z załączonych decyzji Ministra Spraw

Wewnętrznych i Administracji nr 531 z dnia 2 lipca 2010 r. dotyczyła jedynie

utrzymania w mocy decyzji nr 277). Ich

podważa

tytuł

prawny

do

zdaniem decyzja nr 277 skutecznie

nieruchomości

zarówno

jednostki

samorządu

terytorialnego jak i Skarbu Państwa. Podstawy skarg kasacyjnych w tej części nie

zasługuje na akceptację. Po pierwsze, wprawdzie art. 107 k.p.a. określa, że

składnikami decyzji administracyjnych są także powołana w niej podstawa prawna

rozstrzygnięcia oraz

uzasadnienie faktyczne i prawne, ale związanie sądu

wieczystoksięgowego obejmuje wyłącznie zawarte w niej rozstrzygnięcie. Oznacza

to, że nie może on uwzględniać i czynić podstawą wpisu zdarzeń prawnych

przytoczonych w motywach decyzji i winien się ograniczyć tylko i wyłącznie do

przyjęcia, że na skutek stwierdzenia nieważności decyzja komunalizacyjna

Wojewody z dnia 19 listopada 1992 r. znak GKG.III.7228-7411A/92, obejmująca

działkę nr 50/1, została usunięta z obrotu prawnego. Sąd odwoławczy prawidłowo

pominął zatem, wynikającą tylko z uzasadnienia decyzji MSWiA nr 277, okoliczność

stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia 12 marca 1959 r.

oraz Prezydium WRN w P. z dnia 30 listopada 1955 r. Po drugie sąd

wieczystoksięgowy zobowiązany jest do oceny charakteru i następstw prawnych

przedstawionej decyzji. Decyzja administracyjna o stwierdzeniu nieważności ma

charakter procesowy i skutek kasacyjny (art. 156 k.p.a.). Jak wskazuje doktryna

prawa administracyjnego przedmiotem postępowania o stwierdzenie nieważności

jest wyłącznie rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy procesowej, a sprawa która

była przedmiotem takiej decyzji wraca do stanu sprzed wydania decyzji

unieważnionej. W postępowaniu tym organ nie może przejść do merytorycznego

rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej materialnej. Stwierdzenie

nieważności ma moc wsteczną. W stosunku do decyzji, której nieważność

stwierdzono, upada razem z nią domniemanie legalności i prawidłowości.

Eliminując skutki prawne wadliwej decyzji, tak jakby w ogóle nie została podjęta,

decyzja nieważnościowa jednocześnie otwiera drogę do ponownego rozpoznania

sprawy (polegającego, w zależności od przyczyny nieważności, bądź na umorzeniu

postępowania,

bądź

na

wydaniu

merytorycznego

rozstrzygnięcia).

Organ

stwierdzający nieważność powinien ją zatem przekazać do właściwego organu, ten

rozpoznać sprawę ponownie, a gdyby wydanie ponowne było bezprzedmiotowe umorzyć

postępowanie.

Z

tych

przyczyn,

zdaniem

Sądu

Najwyższego,

przedstawienie przez wnioskodawcę w postępowaniu wieczystoksięgowym decyzji

o stwierdzeniu nieważności decyzji administracyjnej (tu: komunalizacyjnej) nie

stanowi wystarczającej podstawy do wykreślenia, opartego na niej wpisu w dziale

II księgi wieczystej. Uzasadniałoby ono jedynie, wobec stwierdzenia że zachodzi

niezgodność stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym

stanem prawnym, dokonanie z urzędu wpisu ostrzeżenia w oparciu o art. 62613 § 1

k.p.c.

Jak wskazano wyżej kognicja sądu wieczystoksięgowego obejmuje, poza

oceną dokumentów przedstawionych jako podstawa żądanego wpisu, także

badanie treści księgi wieczystej (art. 6268 § 2 k.p.c.). Treść księgi wieczystej

w rozumieniu tego przepisu jest pojęciem szerszym, jak wpisy istniejące w dacie

złożenia wniosku. W szczególności obejmuje ono wpisy wykreślone i ich podstawy

(orzeczenia zarządzające ich dokonanie i wykreślenie oraz dokumenty na których

były oparte). Tym samym sąd w postępowaniu wieczystoksięgowym nie może

pominąć okoliczności, że nieruchomość była objęta działaniem dekretu o reformie

rolnej, jeżeli wynika ona z treści księgi wieczystej, stanowiła podstawę poprzednich

wpisów i wykazania ciągu następstw prawnych. Wykreślenie wpisów oznacza

jedynie uchylenie domniemania istnienia wykreślonego prawa (art. 3 ust. 2

u.k.w.h.), a nie braku bądź wadliwości jego podstawy. Dane wynikające z treści

księgi wieczystej nie mogą być kwalifikowane jako fakt znany sądowi z urzędu.

Konsekwentnie ich uwzględnienie w postępowaniu wieczystoksięgowym

i przyjęcie, że załączone do wniosku decyzje Ministra Spraw Wewnętrznych

i Administracji (nr 277 i 231) nie mogą stanowić podstawy żądanych wpisów nie

uzasadniają zarzutów naruszenia przez Sąd Okręgowy przepisów wskazanych w

skargach kasacyjnych, tj. art. 6268 § 2 k.p.c., art. 6269 k.p.c., art. 31 ust. 2 u.k.w.h.,

art. 34 zd. 2. u.k.w.h., art. 234 k.p.c. w zw. z art. 382 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1

k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. art. 244 § 1 k.p.c. w zw. z art. 382 k.p.c. w zw. z art.

391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., art. 244 § 1 k.p.c. w zw. z art. 328 § 2

k.p.c., art. 6268 § 1 i 2 k.p.c. oraz art. 6269 k.p.c. wbrew domniemaniom z art. 3 ust.

1 i 2 u.k.w.h., art. 3 ust. 1, art. 4 i art. 31 ust. 2 u.k.w.h. w zw. z art. 234 w zw. z art.

13 § 2 k.p.c. oraz art. 6268 § 2 k.p.c. w zw. z art. 244 § 1 i art. 234 w zw. z art. 13 §

2 k.p.c..

Chybione są także zarzuty naruszenia powołanych w skargach, a nie

mających zastosowania w sprawie, przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1

dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej przez błędną wykładnię oraz art. 6 k.c.

przez przyjęcie, że wskazany przepis ustanawia domniemanie przejścia na

własność Skarbu Państwa każdej nieruchomości, w tym nieruchomości, której

częścią

były

tereny

objęte

niniejszym

postępowaniem

i

obciążenia

wnioskodawczyni ciężarem dowodu co do faktu, że nieruchomość nie podlegała

reformie rolnej, dokonania błędnej wykładni art. 1 u.k.w.h. w związku z art. 3

u.k.w.h. w związku z wydaniem orzeczenia, które doprowadziło do powstania stanu

niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym oraz art. 34

zdanie 2 u.k.w.h. poprzez nieujawnienie współwłaścicieli nieruchomości, mimo

wykazania odpowiednimi dokumentami ich następstwa prawnego po osobie

wpisanej jako poprzedni właściciel, art. 140 k.c. w zw. z art. 2 i 64 ust. 1 i 3

Konstytucji RP.

Wobec niewskazania przez skarżących w podstawach kasacyjnych na

naruszenie art. 10 u.k.w.h., tj. przepisu stanowiącego podstawę roszczenia

o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości, ujawnionym

w księdze wieczystej, a rzeczywistym stanem prawnym, wprost powołanego przez

sąd odwoławczy jako podstawa rozstrzygnięcia takich „kwestii wątpliwych

i spornych" jak stwierdzone w rozpoznawanej sprawie, odniesienie się do tego

stanowiska wykracza poza kognicję Sądu Najwyższego.

Konkludując Sąd odwoławczy trafnie przyjął, że załączone do wniosku

dokumenty nie mogą stanowić podstawy żądanych wpisów w dziale II księgi

wieczystej w miejsce Gminy O. (art. 6269 in princ. k.p.c.). Zasadnie odwołał się

także do istnienia przeszkód, w rozumieniu art. 626 9 in fine k.p.c., do dokonania

tych wpisów, wynikających z ujawnienia w treści księgi nabycia przez poprzednika

prawnego Gminy, tj. Skarbu Państwa, prawa własności na podstawie dekretu

o reformie

rolnej.

Kontrolno-rejestracyjna

wieczystoksięgowym i zakres jego kognicji,

rola

sądu

w

postępowaniu

obejmując ocenę czy żądany wpis

będzie zgodny z prawem, uzasadniają odmowę dokonania wpisu także z przyczyny

uzasadnionej wątpliwości co do tego, czy nieruchomość nie jest objęta działaniem

wskazanego dekretu. Spór prawny powstały na tym tle powinien być usunięty poza

postępowaniem wieczystoksięgowym.

6/ Prawidłowa jest podstawa kasacyjna naruszenia prawa materialnego

dotycząca zastosowania, nieobowiązującego w dacie orzekania przez sąd

odwoławczy, art. 38 ust. 2 u.k.w.h., który został usunięty z porządku prawnego

w związku z nowelizacją ustawy i przeniesieniem przepisów procesowych do

kodeksu postępowania cywilnego. Nie miało to jednak wpływu na treść

i prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Z przytoczonych przyczyn, mimo częściowo błędnego uzasadnienia,

zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu, stąd skarga kasacyjna podlega

oddaleniu (art. 39814 k.p.c.) w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

O kosztach postępowania kasacyjnego postanowiono, uwzględniając

sprzeczność interesów stron, w oparciu o art. 108 § 1 w zw. z art. 520 § 3 w zw.

z art. 13 § 2 k.p.c. oraz § 13 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 8 pkt 5 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności

adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej udzielonej urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.).