II CSK 459/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 459/11

POSTANOWIENIE

Dnia 25 kwietnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący)

SSN Anna Owczarek

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

Protokolant Maryla Czajkowska

w sprawie z wniosku J. T.

przy uczestnictwie J. S., J. T.,

T. S. i Gminy O.

o wpis prawa własności w księdze wieczystej po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie

Cywilnej w dniu 25 kwietnia 2012 r.,

skarg kasacyjnych – wnioskodawczyni, uczestnika postępowania J.

S. i uczestnika postępowania J. T.

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 15 marca 2011 r.,

oddala skargi kasacyjne i zasądza od wnioskodawczyni

i uczestników postępowania J. S. i J. T. na rzecz Gminy O.

kwoty po 120 zł (sto dwadzieścia) tytułem zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2010 r. utrzymał w mocy

wpis referendarza sądowego w księdze wieczystej Kw nr /…/ , na mocy którego w

dziale II wpisano jako współwłaścicieli w 1/8 T. S., J. S., J. T., J. T. oraz w 5/8 J. T.

Sąd ten ustalił, że przed dokonaniem tego wpisu jako właściciel nieruchomości w

księdze wieczystej wpisana była Gmina O. na podstawie decyzji Wojewody K. z

dnia 19 listopada 1992 r. Minister Spraw Wewnętrznych stwierdził jej nieważność

w decyzji z dnia 31 marca 2010 r. Z kolei w ostatecznej decyzji Ministra Rolnictwa

i Rozwoju Wsi z dnia 21 września 2007 r. stwierdzono nieważność orzeczenia

Ministra Rolnictwa z dnia 12 marca 1959 r., która dotyczyła przejęcia przez Skarb

Państwa, na podstawie przepisów dekretu o reformie rolnej, majątku ziemskiego G.

(obejmującego

nieruchomość,

której

dotyczył

wniosek)

należącego

do

spadkodawców wnioskodawczyni. Sąd Rejonowy uznał, że dokumenty stanowiące

podstawę tych ustaleń wskazywały, że Skarb Państwa nie był właścicielem

nieruchomości w dacie wydania decyzji komunalizacyjnej i stanowiły one podstawę

do uwzględnienia wniosku o wpis w księdze wieczystej zgodnie z żądaniem

wnioskodawczyni.

Sąd Okręgowy po rozpoznaniu apelacji Gminy O. postanowieniem z dnia 15

marca 2011 r. zmienił zaskarżone postanowienie w ten sposób, że uchylił dokonany

wpis i wniosek o dokonanie wpisu oddalił. Sąd drugiej instancji stwierdził, że

dokumenty załączone do akt księgi wieczystej wskazywały na następstwo po

pierwotnym właścicielu majątku ziemskiego G. – L. M. oraz brak tytułu własności po

stronie Gminy O. Sąd Okręgowy nie podzielił natomiast oceny Sądu Rejonowego,

że decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 21 września 2007 r. wskazuje,

że Skarb Państwa nie jest właścicielem nieruchomości. Podkreślił, że prawo

własności nieruchomości rolnych na podstawie przepisów dekretu o reformie rolnej

przechodziło na rzecz Skarbu Państwa z mocy prawa, a wskazana wyżej decyzja z

dnia 21 września 2007 r. została wydana z powodu wady formalnej orzeczenia

Ministra Rolnictwa z 12 marca 1959 r. utrzymującej orzeczenie WRN w P. z dnia

30 listopada 1955 r., w postaci braku wniosku uprawnionej osoby. W tej sytuacji

należało przyjąć, że istnieje spór co do tego czy nieruchomość, której dotyczył

wniosek o wpis podpadała pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Tego rodzaju spór mógł być rozstrzygnięty jedynie w trybie przewidzianym w art. 10

ustawy o księgach wieczystych i hipotece (u.k.w.h.), co nie pozwalało na

uwzględnienie wniosku.

Skarga kasacyjna wnioskodawczyni została oparta na obu podstawach

kasacyjnych określonych w art. 3983 § 1 k.p.c. Zarzucono w niej naruszenie

art. 6268 § 2 k.p.c., art. 6269 k.p.c., art. 31 ust. 2 u.k.w.h., art. 34 u.k.w.h., art. 1

ust. 1 dekretu Rady Ministrów z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach

hipotecznych prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej,

art. 234 k.p.c. w zw. z art. 382 k.p.c., art. 391 § 1 i art. 13 § 2 k.p.c., art. 244 § 1

k.p.c. w zw. z art. 382 k.p.c., art. 391 § 1 i art. 13 § 2 k.p.c., art. 365 § 1 k.p.c. w zw.

z art. 382 k.p.c., art. 391 § 1 k.p.c. i art. 13 § 2 k.p.c., art. 2 ust 1 dekretu PKWN

o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz art. 6 k.c. W oparciu o te zarzuty skarżąca

wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu.

Uczestnik postępowania J. T. w skardze kasacyjnej zarzucił naruszenie art.

140 k.c. w zw. z art. 2 i art. 64 ust. 1 i ust. 3 Konstytucji, art. 626 8 § 1 i § 2, art. 6269

k.p.c., art. 31 u.k.w.h., art. 34 u.k.w.h., art. 31 ust. 2 u.k.w.h., art. 3 ust. 1, art. 4 i

art. 31 ust. 2 u.k.w.h. w zw. z art. 234 k.p.c. i art. 13 § 2 k.p.c., art. 626 8 § 2 k.p.c. w

zw. z art. 244 § 1 k.p.c., art. 234 k.p.c. i art. 13 § 2 k.p.c. Wniósł o uchylenie

zaskarżonego postanowienia i oddalenie apelacji Gminy O., ewentualnie jego

uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu.

Skarga kasacyjna uczestnika postępowania J. S. zawiera zarzuty naruszenia

art. 6268 § 2 k.p.c. w zw. z art. 189 k.p.c., art. 6269 k.p.c., art. 244 § 1 k.p.c. w zw. z

art. 328 § 2 k.p.c., art. 365 § 1 k.p.c., art. 38 ust. 2 u.k.w.h. w zw. z art. 328 § 2

k.p.c., art. 1 u.k.w.h. w zw. z art. 3 u.k.w.h., art. 34 u.k.w.h. Skarżący wniósł o

uchylenie zaskarżonego postanowienia i dokonanie wpisu zgodnie z żądaniem

wnioskodawcy, ewentualnie jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Okręgowy wyraził ocenę, że w postępowaniu o wpis w księdze

wieczystej nie jest możliwe rozstrzyganie sporów o prawo własności, które miałoby

podlegać wpisowi. Ocena ta jest w pełni usprawiedliwiona, bowiem w tego rodzaju

postępowaniu wpisowi podlega prawo, którego istnienie zostało wykazane za

pomocą odpowiednich dokumentów. Nie były przy tym usprawiedliwione zarzuty

skarżących sugerujące, jakoby Sąd Okręgowy odmówił takiej mocy decyzjom

Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 21 września 2007 r. oraz Ministra Spraw

Wewnętrznych z dnia 31 marca 2010 r. i z dnia 2 lipca 2010 r. Sąd Okręgowy

stwierdził bowiem wyraźnie, że skutki tych decyzji podlegały uwzględnieniu

w rozpoznawanej sprawie. W oparciu o nie przyjął między innymi, że Gmina O. nie

posiada tytułu prawnego do nieruchomości, której dotyczył wniosek. Rozpoznając

wniosek o wpis sąd bada jedynie treść i formę wniosku oraz dołączonych do

wniosku dokumentów oraz treść księgi wieczystej (art. 6268 § 2 k.p.c.).

Stwierdzenie Sądu Okręgowego, że decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z

dnia 21 września 2007 r. nie rozstrzyga zagadnienia czy nieruchomość objęta

wnioskiem podlegała przepisom dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, wbrew

zarzutom

skarżących,

nie

stanowiła

wyjścia

poza

zakres

kognicji

sądu

wieczystoksięgowego. Było ono jedynie wynikiem oceny treści tej decyzji, która

uchyliła wymienione w niej orzeczenia stwierdzające, że nieruchomość podlegała

przepisom dekretu o reformie rolnej, z przyczyn wyłącznie formalnych. W decyzji tej

nie stwierdzono, że majątek ziemski G. nie podlegał tym przepisom. Uzasadniony

był zatem wniosek Sądu Okręgowego, że prawo własności nieruchomości objętej

wnioskiem jest nadal przedmiotem sporu, skoro w myśl przepisów dekretu o

przeprowadzeniu reformy rolnej nieruchomości objęte jego przepisami podlegały

nacjonalizacji z mocy prawa, a decyzje administracyjne powołane przez

wnioskodawczynię

pozwalały

jedynie

na

wykreślenie

jako

właściciela

nieruchomości Gminy O. Wniosek nie zmierzał jednak w tym kierunku, a sąd

wieczysto księgowy był związany treścią wniosku. Jego przedmiotem było wpisanie

do księgi wieczystej jako współwłaścicieli nieruchomości następców prawnych

właściciela wpisanego w księdze wieczystej przed Skarbem Państwa. Sąd

Okręgowy przyjął zatem zasadnie, że uwzględnienie wniosku było możliwe dopiero

po stwierdzeniu, że wpis Skarbu Państwa jako właściciela był pozbawiony podstaw.

Jak już wyżej podkreślono trafne było zaś stanowisko, że decyzje administracyjne

powoływane przez wnioskodawczynię nie dawały ku temu wystarczających

podstaw. Sąd Okręgowy nie stwierdził przy tym, że na podstawie przepisów dekretu

o reformie rolnej istniało domniemanie przejścia nieruchomości rolnych na

własność, co bezzasadnie zarzucono w skardze kasacyjnej wnioskodawczyni. Z

tych względów nieuzasadnione były zarzuty skarg kasacyjnych dotyczące

naruszenia przepisów postępowania stanowiących podstawę dokonywania wpisów

w księgach wieczystych oraz zarzuty naruszenia wskazanych przez skarżących

przepisów u.k.w.h. Skarżący niezasadnie zarzucili również naruszenie art. 365 § 1

k.p.c. w związku z nieuwzględnieniem przez Sąd Okręgowy wpisów dokonanych

już przez Sąd Rejonowy w oparciu o te same dokumenty, które stanowiły podstawę

rozpoznawanego wniosku. Sąd badający istnienie podstaw do uwzględnienia tego

wniosku nie był bowiem związany orzeczeniami dotyczącymi wpisu prawa

własności odnoszącego się do innych nieruchomości.

Pozbawiony podstaw był również zarzut naruszenia art. 328 § 1 k.p.c.,

w sytuacji gdy Sąd Okręgowy wskazał wyraźnie podstawę faktyczną i prawną

swojego rozstrzygnięcia. Wadliwe odwołanie się do jednego z przepisów (art. 38

ust. 2 u.k.w.h.) nie miało zaś istotnego znaczenia dla oceny zasadności skarg

kasacyjnych.

Z

przyczyn

wyżej

wskazanych

skargi

kasacyjne

był

uzasadnionych podstaw i podlegały oddaleniu na podstawie art. 398

pozbawione

k.p.c.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1

k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 520 § 2 k.p.c.

md