II CSK 447/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 447/12

POSTANOWIENIE

Dnia 11 kwietnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)

SSN Bogumiła Ustjanicz

w sprawie z wniosku Skarbu Państwa - Starosty P.

o założenie księgi wieczystej dla nieruchomości

gruntowej i wpis prawa własności,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 11 kwietnia 2013 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Okręgowego w P.

z dnia 3 kwietnia 2012 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu

Rejonowego w P. z dnia 24 lutego 2012 r. i przekazuje sprawę

temu Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania oraz

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Skarb Państwa reprezentowany przez Starostę P. złożył wniosek o założenie

księgi wieczystej dla nieruchomości gruntowej opisanej we wniosku i o wpisanie

do tej księgi Skarbu Państwa jako właściciela. Do wniosku dołączono dokumenty

wskazujące na sposób powstania działki nr 43, jej podziału oraz dokumenty

ewidencyjno - geodezyjne.

Sąd Rejonowy – po rozpatrzeniu skargi na postanowienie referendarza

sądowego – oddalił wniosek. W ocenie Sądu, dokumenty dołączone do wniosku

(także w toku postępowania na zarządzenie Sądu) nie dały podstawy do

uwzględnienia wniosku o założenie księgi wieczystej i wpisu wnioskodawcy do tej

księgi jako właściciela nieruchomości nr 43/11 o pow. 0,0154 ha. Nie było też

podstaw do wpisu prawa własności w oparciu o przepis szczególny. Nie miał

zastosowania

w

danej

sprawie

przepis

§

rozporządzenia

Ministra

Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg

wieczystych i zbioru dokumentów (Dz. U. nr 102, poz. 1122 ze zm., cyt. dalej jako

„rozporządzenie z dnia 17 września 2001 r.”). Przedłożone przez wnioskodawcę

zaświadczenia z dnia 1 sierpnia 2011 r., z dnia 28 grudnia 2011 r. i z dnia

24 stycznia 2012 r. nie wykazały w sposób dostateczny ani nie uprawdopodobniły

prawa własności nieruchomości (działki nr 43/11), przysługującego Skarbowi

Państwa. Nie wskazał on bowiem podstawy prawnej i daty nabycia tej

nieruchomości, od kiedy została ona zajęta i wykorzystywana jako droga publiczna

odpowiedniej kategorii. W rezultacie Sąd nie dysponował dokumentami, które

mogłyby stanowić podstawę wpisu prawa własności Skarbu Państwa w zakładanej

księdze wieczystej.

Apelacja

wnioskodawcy

została

oddalona.

Sąd

Okręgowy

podzielił

stanowisko Sądu pierwszej instancji, że przedstawione przez wnioskodawcę

dokumenty nie mogły stanowić podstawy wpisu prawa własności Skarbu Państwa

także na podstawie § 24 rozporządzenia z dnia 17 września 2001 r., ponieważ nie

uprawdopodobniały one istnienia tego prawa po stronie Skarbu Państwa.

Wnioskodawca nie powołał żadnego konkretnego przepisu, z którego mogłoby

wynikać prawo własności Skarbu Państwa do nieruchomości objętej wnioskiem.

Sądy meriti nie mogły działać – według Sądu Okręgowego – z urzędu w zakresie

poszukiwania podstawy prawnej nabycia własności nieruchomości przez Skarb

Państwa.

W skardze kasacyjnej wnioskodawcy podnoszono zarzut naruszenia § 24

rozporządzenia z dnia 17 września 2001 r. w zw. z art. 626 8 § 2 k.p.c. Skarżący

wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Do złożonego przez wnioskodawcę wniosku o założenie księgi wieczystej

i wpis prawa własności opisanej w niej nieruchomości ma zastosowania § 24

rozporządzenia z dnia 17 września 2001 r. Przepis ten nie został zmieniony

rozporządzeniem z dnia 2 lutego 2011 r. (Dz. U. nr 33, poz. 164). Wniosek

o założenie księgi wieczystej i o wpis w niej własności nieruchomości inicjuje także

postępowanie wieczystoksięgowe, ale przy odpowiednio poszerzonej kognicji sądu

wieczystoksięgowego w stosunku do ogólnej reguły wyrażonej w art. 31 ust. 1

ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. 2001,

nr 124, poz. 1361 ze zm., cyt. dalej jako „u.k.w.h.”; zob. np. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 28 stycznia 2010 r., I CSK 222/09, OSNC-ZD 2010, z. 3,

poz. 93). Oznacza to, że podstawą założenia księgi wieczystej i wniosku o wpis

prawa własności może być także inna niż określana w art. 31 ust. 1 u.k.w.h.

kategoria dokumentów. W § 24 rozporządzenia z 2001 r. wspomina się m.in.

o dokumentach, które w dostateczny sposób wskazują prawo własności osoby

mającej być wpisaną do księgi. Wbrew stanowisku Sądu Okręgowego, przepis ten

nie wspomina jednak o „uprawdopodobnieniu w wysokim stopniu” prawa własności

nieruchomości, lecz koncentruje się na „dostatecznym wykazaniu” takiego prawa

(tak także postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2008 r., IV CSK

277/09, nie publ.; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 2008 r.,

IV CSK 311/08, nie publ.). Jeżeli w tezie pierwszego postanowienia wspomina się

o „uprawdopodobnieniu w wysokim stopniu prawa własności nieruchomości”,

to czyni się tak w określonym stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy w związku

z dokonywaniem konkretnej oceny, czy „decyzje zatwierdzające projekt scalenia

gruntów”

mogły

być

uznane

za

takie,

które

właśnie

w

ten

sposób

uprawdopodobniają prawo własności wnioskodawcy. Czym innym jest zatem treść

§ 24 rozporządzenia z 2001 r., a czym innym – prawna ocena dołączonych do

wniosku o założenie księgi wieczystej dokumentów (np. dotyczących postępowania

scaleniowego lub innych). Przepis § 24 rozporządzenia pozostawia sądowi

wieczystoksięgowemu możliwość oceny dokumentu (dowodu) co do tego, czy

„dostatecznie wykazuje” on prawo własności wnioskodawcy.

Przedstawione Sądowi wieczystoksięgowemu dokumenty (jako załączone do

wniosku i w toku postępowania rozpoznawczego), obrazujące sposób powstania

działki oznaczonej nr 43 (i jej późniejszy podział) oraz wypis z rejestru gruntów

(wg stanu na dzień 1 stycznia 2011 r.) mogą być zaliczone do dokumentów

(środków dowodowych), o których wspomina § 24 ust. 1 rozporządzenia z 2001 r.,

jeżeli weźmie się pod uwagę także dalsze elementy dokonywanych przez Sądy

meriti ustaleń faktycznych. Chodzi mianowicie o obecne przeznaczenie działki

(droga) oraz o to, że w toku postępowania nie stwierdzono faktu kwestionowania

tytułu władania Skarbu Państwa (wnioskodawcy) nieruchomością (por. np.

uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 2008 r., IV CSK

311/08, nie publ.). Należy też zwrócić uwagę na to, że o ile – w ocenie Sądu

Okręgowego – dokumenty pierwszej kategorii (obrazujące powstanie działki nr 43)

„w żadnym stopniu nie uprawdopodobniają, że prawo własności (…) nieruchomości

przysługuje Skarbowi Państwa, to „wypis z rejestru gruntów” (dokument

geodezyjny)

nie uprawdopodobniał

już

prawa

własności

Skarbu

Państwa

„w wysokim stopniu” (s. 5 uzasadnienia zaskarżonego postanowienia). Tymczasem

– jak wyjaśniono – w § 24 rozporządzenia nie przewidziano takiego stopniowania

możliwości uprawdopodobnienia i tym samym -

upodobnienia postępowania

zmierzającego do uprawdopodobnienia (§ 24 rozporządzenia) z właściwym

postępowaniem dowodowym (art. 6 k.c.).

Zarzut naruszenia § 24 rozporządzenia z dnia 17 września 2001 r. w zw.

z art. 6268 § 2 k.p.c. okazał się zatem uzasadniony i dlatego Sąd najwyższy na

podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji.