Supreme Court dismissed appeal on adverse possession claim where 30-year possession period had not yet elapsed.

Sygn. akt II CSK 444/11

POSTANOWIENIE

Dnia 13 czerwca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jan Górowski (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)

SSN Bogumiła Ustjanicz

w sprawie z wniosku Spółdzielni Gastronomicznej "K." w Ł.

przy uczestnictwie Miasta Ł. oraz Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta Ł.

o zasiedzenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 13 czerwca 2012 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 10 lutego 2011 r.,

1. oddala skargę kasacyjną;

2. oddala wniosek uczestnika postępowania o przyznanie

kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Z wnioskiem o zasiedzenie nieruchomości gruntowej (określonej we

wniosku) wystąpiła Spółdzielnia Gastronomiczna „K.” w Ł., a uczestnikami tego

postępowania było Miasto Ł. i Skarb Państwa – Prezydent Miasta Ł. Sąd Rejonowy

stwierdził nabycie przez zasiedzenie z dniem 1 lipca 2006 r. własności

nieruchomości położonej w Ł. przy ul. S. [...] o pow. 4.267 m 2 (opisanej bliżej we

wniosku), stanowiącej część nieruchomości, dla której prowadzona jest księga

wieczysta w Sądzie Rejonowym (nr [...]). Podstawowe ustalenia faktyczne tego

Sądu są następujące:

Działka o numerze 16 (pow. 4.467 m 2) stanowi część nieruchomości, dla

której prowadzona jest odpowiednia księga wieczysta; w rejestrze gruntów jako

właściciel tej nieruchomości ujawniony był Skarb Państwa, następnie Miasto Ł., a

jako władający –Zakłady Gastronomiczne „B.”. Od 1962 r. na działce tej znajduje

się bar „L.” i istnieje on do chwili obecnej (w A.). Działalność gastronomiczną w tym

barze prowadziły różne podmioty. Od lat 60-tych do lat 80-tych ubiegłego stulecia

ośrodek wczasowy w A. (łącznie z barem) był wielokrotnie przekazywany między

różnymi podmiotami, przedsiębiorstwom państwowym, a następnie jednostkom

spółdzielczym.

W

dniu

lipca

1976

r.

zlikwidowano

Przedsiębiorstwo

Gastronomiczne (przedsiębiorstwo państwowe), a jego majątek przejęła WSS

„Społem”, dysponująca kilkoma oddziałami. Bar „L.” w A. (przy ul. S.[...]) był

prowadzony w ramach jednego z takich oddziałów. WSS w Ł.i zmieniła w 1983 r.

nazwę na „Społem” PSS w Ł., a następnie w 1990 r. podzielona została a 14

spółdzielni. W wyniku tych podziałów powstała „Społem” Powszechna Spółdzielnia

Gastronomiczna w Ł., której przypadł m.in. „L.” przy ul. S. (od 1991 r. Spółdzielnia

ta nosi nazwę Spółdzielni Gastronomicznej w Ł.; od 2004 r. wnioskodawca ma

nazwę Spółdzielnia Gastronomiczna „K.”). Opłacała podatek od nieruchomości. W

latach 90-tych w barze odbywały się imprezy prowadzone przez wnioskodawcę, w

widocznym miejscu znajdował się szyld z nazwą Spółdzielni. Do 1992 r.

Spółdzielnia

prowadziła

działalność samodzielnie

na

nieruchomości, a

w

następnych latach oddawała nieruchomość w dzierżawę. Do Spółdzielni nie

kierowano żądania wydania nieruchomości i była ona traktowana przez nią jako

nieruchomość własna.

Gmina Miejska Ł. wystąpiła we wrześniu 1997 r. z wnioskiem o stwierdzenie

zasiedzenia przez Skarb Państwa własności nieruchomości położonej w Ł.,

stanowiącej część L. Ł. Postanowieniem z dnia 30 kwietnia 1998 r. stwierdzono, że

Skarb Państwa nabył z dniem 1 stycznia 1985 r. na własność przez zasiedzenie

nieruchomość położoną w Ł., obejmującą m.in. działkę nr 16 o pow. 4.467 m 2.

Spółdzielnia Gastronomiczna nie była uczestnikiem tego postępowania. Nie doszło

do uzasadnienia wspomnianego postanowienia. Gmina Ł. z dniem 27 maja 1990 r.

nabyła w wyniku komunalizacji nieruchomość objętą wspomnianym zasiedzeniem.

W ocenie Sądu Rejonowego, doszło do zasiedzenia nieruchomości opisanej

we

wniosku.

Nieruchomość

znajdowała

się

w

posiadaniu

samoistnym

wnioskodawcy od dnia 1 lipca 1976 r., tj. od dnia likwidacji przedsiębiorstwa

państwowego i przejęcia jego majątku przez „Społem” WSS (Oddział Gastronomii),

którego następcą prawnym jest wnioskodawca. Do czasu własnego posiadania

wnioskodawca

nie

mógł

zaliczyć

okresu

władania

nieruchomością

przez

przedsiębiorstwa państwowe, bowiem podmioty te wykonywały to władztwo

w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa. Wnioskodawca był posiadaczem w złej

wierze. Ustaleniu nieprzerwanego posiadania nieruchomości w tym czasie nie stało

na przeszkodzie postanowienie z dnia 30 kwietnia 1998 r., bowiem w obecnym

postępowaniu o zasiedzenie Sąd jest związany prawomocnym rozstrzygnięciem,

ale już nie ustaleniami faktycznymi. Możliwe jest więc ustalenie samoistnego

posiadania wnioskodawcy. Bieg zasiedzenia rozpoczął się w dniu 27 maja 1990 r.,

a trzydziestoletni okres zasiedzenia ulega skróceniu o czas od dnia 1 lipca 1976 r.

do dnia 16 maja 1990 r. (komunalizacja nieruchomości), tj. o czas, w którym

nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa (czyli o 13 lat, 10 miesięcy i 26

dni) i ostatecznie okres zasiedzenia upłynął w dniu 1 lipca 2006 r.

Sąd

Okręgowy

uwzględnił

apelacje

wniesione

przez

uczestników

postępowania, zmienił zaskarżone postanowienie i oddalił wniosek. Sąd rozważał

prawne znaczenie postanowienia z dnia 30 kwietnia 1998 r. dla obecnego

postępowania o zasiedzenie tej samej nieruchomości. Orzeczenie to korzysta

z rozszerzonej prawomocności materialnej, a więc wiąże m.in. sąd w obecnym

postępowaniu, jego uczestników i każdy inny podmiot niebędący jego uczestnikiem.

Z prawomocnego stwierdzenia nabycia nieruchomości w wyniku zasiedzenia przez

Skarb Państwa wynika wniosek, że o samoistnym posiadaniu wykonywanym

przez wnioskodawcę może być mowa jedynie po dacie stwierdzenia nabycia

własności nieruchomości przez zasiedzenie przez Skarb Państwa, czyli po dniu

1 stycznia 1985 r. Sąd Okręgowy w omawianym zakresie powołał się na

stanowisko Sądu Najwyższego, wyrażone w kilku orzeczeniach. Otóż moc wiążąca

prawomocnego postanowienia stwierdzającego, iż określona osoba w danym dniu

nabyła własność określonej nieruchomości „obejmuje też przesłanki prawotwórcze

przyjęte za podstawę nabycia, a więc samoistne posiadanie przez tę osobę

całej nieruchomości do określonego dnia”.

W rozpoznawanej sprawie przedmiot zasiedzenia (działka nr 16) wchodziła

w skład nieruchomości objętej wcześniejszym postanowieniem wydanym w innej

sprawie, w której sąd stwierdził zasiedzenie tej nieruchomości na rzecz określonej

osoby w oznaczonym dniu. Nie może być zatem później wydane postanowienie

stwierdzające nabycie przez zasiedzenie z tym samym dniem własności

nieruchomości lub jej części. W sprawach o zasiedzenie należy zatem

zmodyfikować zasadę, że moc wiążąca prawomocnego wyroku ograniczona jest

tylko do rozstrzygnięcia zawartego w sentencji orzeczenia.

Skoro do dnia 1 stycznia 1985 r. posiadaczem samoistnym nieruchomości

był Skarb Państwa, to nie można przyjmować, że w tym samym czasie ta sama

nieruchomość znajdowała się we władaniu wnioskodawcy i władanie to miało

charakter samoistny. Początek okresu samoistnego posiadania wnioskodawcy

mógłby nastąpić najwcześniej od dnia 2 stycznia 1985 r., a nie od 1976 r.

W rezultacie przy uwzględnieniu art. 10 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. (Dz. U. Nr

55, poz. 321 ze zm.), należało przyjąć, że w czasie złożenia wniosku o wpis

i w czasie wyrokowania okres niezbędny do stwierdzenia zasiedzenia jeszcze nie

upłynął.

W skardze kasacyjnej wnioskodawcy podnoszono zarzuty naruszenia prawa

procesowego, tj. art. 365 § 1 i art. 366 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., art. 382

k.p.c., art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., art. 386 § 1 k.p.c., art. 385 k.p.c.

Wskazywano także na naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 172 k.c.

i art. 46 k.c. Skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz

orzeczenie co do istoty sprawy przez oddalenie apelacji uczestników postępowania,

ewentualnie – o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy

Sadowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Rozpatrujący skargę kasacyjną Sąd Najwyższy związany jest ustaleniami

faktycznymi Sądów meriti (art. 3983 § 3 k.p.c.). Przypomnienie to jest o tyle istotne,

że skarżący – w ramach naruszenia art. 46 k.c. – kwestionuje to, że nieruchomość

będąca przedmiotem obecnego postępowania o zasiedzenie jest nieruchomością

tożsamą z nieruchomością wskazaną w postanowieniu Sądu Rejonowego z dnia

30 kwietnia 1998 r. (sygn. akt I Ns I 417/97). Postanowieniem tym stwierdzono,

że Skarb Państwa nabył z dniem 1 stycznia 1985 r. na własność przez zasiedzenie

nieruchomość położoną w Ł., obejmującą część L. Ł., objętą księgami wieczystymi

wymienionymi w postanowieniu, dotyczącą m.in. działki nr 16 o pow. 4.467 m2. Z

ustaleń dokonanych przez Sąd pierwszej instancji i akceptowanych przez Sąd

Okręgowy wynika, że obecne postępowanie o zasiedzenie obejmuje część

nieruchomości, dla której prowadzona jest księga wieczysta [...], i odpowiada ono

działce nr 16, o pow. 4.467 m2 (s. 1 i 3 uzasadnienia zaskarżonego postanowienia).

W tej sytuacji nie można przyjmować braku tożsamości nieruchomości, o której

statusie prawnym rozstrzygał Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 30 kwietnia

1998 r. i nieruchomości objętej obecnym postępowaniem.

2. Sąd Okręgowy trafnie stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie powstała

kwestia ustalenia początku terminu, w którym wnioskodawca posiadał samoistnie

w sposób nieprzerwany nieruchomość objętą wnioskiem o zasiedzenie, tj. od dnia

1 lipca 1976 r. (z dniem przejęcia majątku Przedsiębiorstwa Gastronomicznego

przez „Społem” WSS, przy czym wnioskodawca jest prawnym następcą tego

ostatniego podmiotu), czy od dnia 1 stycznia 1985 r., ponieważ do tej daty

posiadanie to było wykonywane w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa. Nie miało

zatem cech posiadania samoistnego.

Należy podzielić stanowisko Sądu Okręgowego wyrażone w zaskarżonym

postanowieniu. Samoistne posiadanie wnioskodawcy w rozumieniu art. 172 k.c.

mogłoby wchodzić w grę jedynie po dniu 1 stycznia 1985 r., czyli po dacie nabycia

własności

nieruchomości

w

wyniku

zasiedzenia

przez

Skarb

Państwa,

stwierdzonym prawomocnym postanowieniem z dnia 30 kwietnia 1998 r. Sąd

Okręgowy powołał się bowiem na trafnie wyrażony w orzecznictwie Sądu

Najwyższego

pogląd,

zgodnie

z

którym

moc

wiążąca

prawomocnego

postanowienia stwierdzającego, że określona osoba nabyła w danym dniu w wyniku

zasiedzenia własność nieruchomości, obejmuje też przesłanki prawotwórcze

stanowiące podstawę nabycia (art. 366 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.; por. np.

postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 18 lutego 2009 r., I CSK 337/08 nie publ.

i z dnia 9 grudnia 2009 r., IV CSK 297/09 nie publ.; ostatnio też – postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 25 maja 20123 r., I CSK 471/11, nie publ.). Oznacza to,

że niedopuszczalne jest wydanie później postanowienia stwierdzającego nabycie

przez zasiedzenie z tym samym dniem własności tej samej nieruchomości (lub

jej części) przez inny podmiot. Możliwe pozostaje natomiast wydanie postanowienia

stwierdzającego zasiedzenia sekwencyjnego, tj. występującego już po dacie

oznaczonej w pierwszym z postanowień (tak np. postanowienie z dnia 25 maja

2012 r., I CSK 475/11). Merytoryczna przesłanka zasiedzenia w postaci posiadania

samoistnego (art. 172 k.c.) jest ściśle związana z treścią orzeczenia o zasiedzeniu,

co oznacza, nie tylko to, że nabywcą nieruchomości jest osoba wskazana

w sentencji, ale także i to, iż nie było w dacie zasiedzenia innych uprawnionych

posiadaczy samoistnych (por. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego

z dnia 25 maja 2012 r., I CSK 471/11).

Jeżeli

w

rozpoznawanej

sprawie

przyjęto,

że

wnioskodawca

był

posiadaczem samoistnym nieruchomości w złej wierze, to niezbędny do

zasiedzenia okres posiadania wynosi de lege lata 30 lat (art. 172 k.c.).

Biorąc pod uwagę treść art. 10 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy –

kodeks cywilny (Dz. U. Nr 55, poz. 321 ze zm.) i wynikającą z tego przepisu regułę

redukcji okresu samoistnego posiadania, Sąd Okręgowy trafnie przyjął, że zarówno

w czasie złożenia wniosku o zasiedzenie (art. 2007 r.), jak i w czasie wydania

orzeczenia (2010 r.) nie upłynął jeszcze niezbędny okres do stwierdzenia

zasiedzenia.

W tej sytuacji nietrafnie podniesiono w skardze kasacyjnej zarzuty

naruszenia art. 365 § 1 i art. 366 k.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. oraz art. 172 k.c.

Bezprzedmiotowe okazały się zatem zarzuty naruszenia pozostałych przepisów

k.p.c. wskazanych w pkt II części wstępnej skargi. O kosztach postępowania

orzeczono stosownie do art. 98 i art. 108 § 1 k.p.c.