II CSK 417/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 417/10

POSTANOWIENIE

Dnia 15 kwietnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Iwona Koper (przewodniczący)

SSN Grzegorz Misiurek

SSN Krzysztof Strzelczyk (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku P. W.

przy uczestnictwie M. W. i innych,

o założenie księgi wieczystej i wpis prawa własności,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 15 kwietnia 2011 r.,

skargi kasacyjnej uczestniczki postępowania – M. P.

od postanowienia Sądu Okręgowego w K.

z dnia 30 listopada 2009 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie w części oddalającej

apelację uczestniczki postępowania M. P. od postanowień Sądu

Rejonowego w O. z dnia 22 czerwca 2009 r. w częściach

dotyczących 1/2 (jednej drugiej) udziałów J. D. we

współwłasności nieruchomości i w tym zakresie przekazuje

sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w K.,

pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 30 listopada 2009 r. Sąd Okręgowy w K. oddalił

apelację uczestniczki postępowania M. P. od postanowienia Sądu Rejonowego w

O. z dnia 22 czerwca 2009 r. oddalającego wniosek P. W. między innymi o

założenie księgi wieczystej i wpis prawa własności na rzecz następców prawnych

po J. D. wspólnika Otwartej spółki handlowej F. W. i J. D. w O.

Sąd Rejonowy uznał, że nie zostało wykazane następstwo prawne po J. D.

Dokumentem potwierdzającym następstwo prawne po tym wspólniku ma być akt

notarialny z dnia 9 września 1946 r. z którego wynika, że spadkobiercy po zmarłych

J. D. i A. D. dokonali zniesienia współwłasności spadkowej i przekazali udział J. D.

w spółce handlowej F. W. i J. D. spadkobierczyniom W. W., J. J. i Z. P. Jako kurator

małoletnich spadkobierców oświadczenie takie złożył B. W. i wniósł o zatwierdzenie

tej umowy przez sąd opiekuńczy. Do wniosku nie dołączono takiego zatwierdzenia.

Sąd Rejonowy dokonał oceny jego braku według niemieckiego kodeksu cywilnego

obowiązującego na ziemiach zachodnich Rzeczypospolitej Polskiej (dalej jako

BGB). Według § 1822 ust. 2 pkt 2 tego kodeksu opiekun potrzebuje zatwierdzenia

sądu opiekuńczego do odrzucenia spadku albo zapisu, do zrzeczenia się zachowku

oraz do umowy o podział spadku, a zgodnie z § 1915 do kurateli stosuje się

odpowiednio przepisy dotyczące opieki. Dlatego niezbędne było zatwierdzenie

przez sąd opiekuńczy umowy podziału spadku zawartej przez B. W. jako kuratora

małoletnich spadkobierców J. D.

Sąd Okręgowy w K. podzielił stanowisko Sądu Rejonowego, że przeszkodą

do dokonania wpisu następców prawnych po J. D. jest brak zatwierdzenia umowy

podziału spadku przez sąd opiekuńczy.

Uczestniczka M. P. wniosła skargę kasacyjną od postanowienia Sądu drugiej

instancji. Zarzuciła w niej naruszenie:

1) § 1822 ust. 2 pkt 2 w związku z § 1915 BGB przez ich zastosowanie

podczas, gdy zgodnie z art. 1 dekretu z dnia 14 maja 1946 r. przepisy

wprowadzające prawo opiekuńcze (Dz. U. Nr 20, poz. 136 dalej jako dekret

wprowadzający prawo opiekuńcze) wskazane przepisy BGB utraciły moc

z dniem wejścia w życie prawa opiekuńczego tj. z dniem 1 lipca 1946 r.;

2) Art. 27 § 1 dekretu z dnia 14 maja 1946 r. – Prawo opiekuńcze (Dz. U. Nr 20,

poz. 135 dalej jako dekret prawo opiekuńcze) w związku z art. 29 § 1 dekretu

z dnia 22 stycznia 1946 r. – Prawo rodzinne (Dz. U. Nr 6, poz. 52 dalej jako

dekret prawo rodzinne) przez ich niezastosowanie do umowy z dnia

9 września 1946 r.

Na tej podstawie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i jego

zmianę

przez

uwzględnienie

wniosku

w

zakresie

dotyczącym

udziału

w nieruchomości przysługującego J. D.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Słusznie zarzuca się w skardze kasacyjnej zastosowanie do umowy z dnia

9 września 1946 r. przepisów BGB. Wystarczy wskazać, iż z mocy art. 1 dekretu

wprowadzającego prawo opiekuńcze, z dniem wejścia w życie dekretu prawo

opiekuńcze, tj. z dniem 1 lipca 1946 r. (art. 63 dekretu prawo opiekuńcze), utraciły

moc wszelkie przepisy, dotyczące przedmiotów, unormowanych w tym dekrecie.

Dlatego

ważność

czynności

prawnych

dotyczących

poddanego

kurateli,

dokonanych po tym dniu, ocenia się według dekretów prawo opiekuńcze i prawo

rodzinne.

Słusznie także wywodzi skarżąca, że przepisy te nie przewidują obowiązku

zatwierdzenia przez sąd opiekuńczy czynności prawnych dokonanych w imieniu

małoletnich przez ich kuratora. Z tych względu brak zatwierdzenia sądu

opiekuńczego umowy zawartej przez kuratora małoletnich, wymaganego przez nie

mające zastosowania przepisy BGB, nie mógł stanowić uzasadnionej podstawy

odmowy wpisu następców prawnych J. D.

Stwierdzenie naruszenia prawa materialnego i to w sposób wskazany

w skardze kasacyjnej prowadzi do uchylenia zaskarżonego postanowienia

i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji na

podstawie art. 39810 § 1 k.p.c.

Godząc się z oceną skarżącej o braku konieczności zatwierdzenia władzy

opiekuńczej czynności prawnej dokonanej dnia 9 września 1946 r. przez B. W. jako

kuratora małoletnich dzieci trzeba jednocześnie podnieść, że właściwy dla oceny

ważności tej czynności

art. 27 § 1 w związku z art. 49 § 1 dekretu prawo

opiekuńcze przewiduje uprzednie zezwolenie władzy opiekuńczej na dokonanie

wymienionych w nim czynności, przy czym ze względu na treść art. 27 § 1 pkt 1

tego dekretu będą to także czynności prawne, które według przepisów prawa

rodzinnego wymagają zezwolenia władzy opiekuńczej stosunku do dziecka

pozostającego pod władzą rodzicielską (art. 29 dekretu prawo rodzinne).

Jednocześnie zgodnie z art. XVI § 2 dekretu wprowadzającego prawo opiekuńcze

do opiek i kuratel istniejących w dniu wejścia w życie prawa opiekuńczego stosuje

się przepisy tego prawa. Ocena dotycząca zastosowania wskazanych przepisów

do umowy z dnia 9 września 1946 r. należy do Sądu drugiej instancji. Podobny

wniosek dotyczy oceny charakteru prawnego dekretu kuratorskiego z dnia 29

października 1945 r. Sądu Grodzkiego i jego znaczenia dla umowy zawartej już na

gruncie nowego prawa opiekuńczego i rodzinnego.

Ponieważ tych okoliczności nie rozważył Sąd drugiej instancji stosując

przepisy nieobowiązującego BGB, Sąd Najwyższy orzekł jak sentencji.