II CSK 399/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 399/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 stycznia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marian Kocon (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca)

SSN Krzysztof Strzelczyk

Protokolant Anna Banasiuk

w sprawie z powództwa "SC"

przeciwko "K" Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 7 stycznia 2009 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 14 lutego 2008 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od pozwanego na rzecz

powódki 1800 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

„SC” domagała się zasądzenia od pozwanej K. – spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością kwoty 104.000 zł z ustawowymi odsetkami tytułem zwrotu

zapłaconej ceny sprzedaży samochodu ciężarowego – izotermy, marki Volkswagen

1.9TDI, po odstąpieniu od umowy sprzedaży z powodu wady pojazdu.

Pozwana wniosła o oddalenie powództwa i zarzuciła, że nie dała powódce

powodu do odstąpienia od umowy, albowiem była gotowa wadę pojazdu

niezwłocznie usunąć.

W wyroku z dnia 6 listopada 2007 r. Sąd Okręgowy oddalił powództwo i

rozstrzygnął o kosztach procesu.

Na skutek apelacji powódki wyrokiem z dnia 14 lutego 2008 r. Sąd

Apelacyjny zmienił powyższy wyrok i uwzględnił powództwo. Sąd ten podzielił i

przyjął za własne dokonane ustalenia faktyczne, z których wynikało, że w dniu 27

września 2006 r. powódka nabyła od pozwanego sprzedawcy samochód ciężarowy

marki Volkswagen 1.9 TDI z zabudowaną izotermiczną kabiną za cenę 104 000 zł.

Podczas pierwszego przeglądu serwisowego, po przebiegu niespełna 15 000 km.,

stwierdzono pęknięcia w tylnej ścianie kabiny na wysokości podłużnic ramy

pojazdu. Pęknięcia wywołane zostały wadami rozwiązań konstrukcyjnych węzłów

połączeniowych ramy podwoziowej i kabiny kierowcy, których nadmierna sztywność

spowodowała wystąpienie naprężeń niszczących przekrój ściany kabiny. Po

złożeniu

przez

powódkę

pisemnej

reklamacji

pozwany

wyraził

gotowość

niezwłocznej naprawy pojazdu w sposób i w technologii wskazanej przez

producenta, poprzez wykonanie operacji łączenia tylnej ściany kabiny z ramą

podwoziową, z użyciem zmienionych co do wykroju i wielkości wsporników i

dodatkowe wzmocnienie ściany tylnej płatem blachy przyklejonym klejem od

wewnątrz, po zaspawaniu i oszlifowaniu pęknięć. Powódka nie wyraziła zgody na

taki sposób naprawy i ostateczne odstąpiła od umowy. W ocenie Sądu

Okręgowego, zaproponowany sposób naprawy jest poprawny i z dużym

prawdopodobieństwem można uznać, że pozwoli on na trwałe usunięcie wady

i przywróci pełną sprawność techniczną, lecz spowoduje obniżenie wartości

rynkowej pojazdu o 15 – 20%. Sąd Okręgowy uznał, że poprzez deklarację

gotowości niezwłocznego usunięcia wady pozwany sprzedawca skutecznie

uniemożliwił kupującemu realizację prawa odstąpienia od umowy przysługującego

z rękojmi, zatem zgłoszone roszczenie w świetle art. 560 § 1 k.c. nie było zasadne.

Sąd Apelacyjny dokonał odmiennej oceny roszczenia wywodzonego

z uprawnień z rękojmi. Zdaniem tego Sądu, wada, jaka wystąpiła w sprzedanym

pojeździe,

której

przyczyna

tkwiła

nie

w

jego

wadliwym

wykonawstwie,

a w wadliwych rozwiązaniach konstrukcyjnych, zmniejszała tak użyteczność

samochodu z uwagi na jego przeznaczenie, jak i jego wartość w obrocie

handlowym. Usunięcie w takiej sytuacji wady fizycznej pojazdu przez naprawę

określonego jego elementu zamiast wymiany tego elementu na nowy wchodzi

w rachubę tylko wówczas, gdy pojazd nie utraci na skutek tego jego fizycznoprodukcyjnej tożsamości, a więc pierwotnie założonych jego cech i struktury oraz

nie doprowadzi do zachwiania ekwiwalentności świadczeń.

Pozwany sprzedawca, dążąc do uniemożliwienia kupującemu skorzystania

z uprawnienia odstąpienia od umowy, nie wyraził gotowości wymiany kabiny

kierowcy na nową, proponując naprawę popękanej ściany kabiny. W ocenie Sądu

Apelacyjnego, taki sposób naprawy nie doprowadzi pojazdu do jego stanu

zgodnego z technologią wytwarzania, a i nie przywróci ekwiwalentności ceny, jaką

za pojazd zapłaciła powódka. Tym samym, skoro wady fizycznej rzeczy sprzedanej

przez wymianę wadliwych jej elementów pozwany nie usunął, będąc cały czas

w posiadaniu wadliwego pojazdu od 16 stycznia 2007 roku, odstąpienie od umowy

przez kupującego było prawnie skuteczne i pociągało za sobą wzajemny zwrot

świadczeń (art. 494 k.c. w zw. z art. 560 § 2 k.c.). Żądanie zatem przez powódkę

zwrotu ceny zapłaconej za samochód było usprawiedliwione.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła pozwana zaskarżając go

w całości. Została ona oparta na obu podstawach, to jest naruszenia prawa

materialnego (art. 3933 § 1 pkt 1 k.p.c.) i prawa procesowego (art. 393 3 § 1 pkt 2

k.p.c.). Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie art. 560 § 1 zdanie 2 k.c.

poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a to poprzez przyjęcie,

że naprawa sprzedanego samochodu winna doprowadzić do stanu zgodnego

z technologią wytwarzania i przywrócić ekwiwalentność ceny jaką za pojazd

zapłaciła powódka, oraz że gotowość pozwanej do usunięcia wady w sprzedanym

pojeździe nie czyni zadość wymaganiu określonemu w tym przepisie w sytuacji,

w której zobowiązany do usunięcia wady nie dokonuje tego na skutek sprzeciwu

kupującego, niewyrażającego zgody na proponowany sposób usunięcia usterki

i domagającego się wymiany zakupionej rzeczy na wolną od wad. Naruszenie

prawa procesowego dotyczyło art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. poprzez

niewyjaśnienie w uzasadnieniu podstawy prawnej wyroku i brak przytoczenia

przepisów prawa oraz niedostateczne wyjaśnienie motywów rozstrzygnięcia.

Skarżący wnosił o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na

istnienie potrzeby rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych występujących

w sprawie oraz oczywistej zasadności skargi kasacyjnej. Zagadnienie prawne

łączy się z pytaniem, czy naprawa sprzedanego samochodu winna w pełni

doprowadzić do stanu zgodnego z technologią wytwarzania i przywrócić

ekwiwalentność ceny jaką za pojazd zapłacił kupujący. Kolejne zagadnienie prawne

wiąże się z tym, czy przepis ten należy interpretować w ten sposób, że nabywca

pojazdu oddając go do naprawy w okresie rękojmi może przed dokonaniem

naprawy sprzeciwić się temu powołując się na niewłaściwą technologię, która

w jego ocenie nie usunie wady w sposób odpowiedni, a tym samym zniweczyć

uprawnienie sprzedawcy z art. 560 § 1 zdanie 2 k.c. do niezwłocznego usunięcia

wady, czy też w ten sposób, że z art. 560 § 1 zdanie 2 k.c. wynika skuteczne wobec

każdego kupującego uprawnienie sprzedawcy do wymiany rzeczy na wolną od wad

lub dokonanie jej naprawy według własnego wyboru bez względu na to, czy w opinii

kupującego naprawa doprowadzi do usunięcia wady rzeczy.

Oczywistą zasadność skargi kasacyjnej wywodził z faktu, iż zaskarżony

wyrok w sposób oczywisty narusza prawo z uwagi na ewidentne braki uzasadnienia

wyroku i nie spełnianie przez zaskarżony wyrok wymogów stawianych przepisami

prawa uzasadnieniom rozstrzygnięć sądowych.

W konkluzji skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu

Apelacyjnego w całości i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego

rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Nie są trafne zarzuty podnoszone w ramach drugiej podstawy kasacyjnej,

dotyczące wadliwego sposobu sporządzenia uzasadnienia zaskarżonego wyroku,

nie można więc mówić o oczywistej zasadności skargi. Skarżący zarzucał

naruszenie art. 328 § 2 w związku z art. 391 k.p.c., bowiem – w jego ocenie – Sąd

Apelacyjny nie wyjaśnił podstawy prawnej wyroku i niedostatecznie wyjaśnił

motywy rozstrzygnięcia. Odnosząc się do tego zarzutu należy zauważyć, że

w polskim procesie cywilnym obowiązuje zasada pełnej apelacji. W myśl tej zasady

sąd drugiej instancji ma obowiązki i uprawnienia także sądu merytorycznego, który

może dokonać innej oceny prawnej ustalonego przez sąd pierwszej instancji stanu

faktycznego, odmiennej oceny dowodów i innych ustaleń faktycznych, a także

uzupełnić ustalenia sądu pierwszej instancji. Jeżeli sąd drugiej instancji dokonuje

innej oceny prawnej roszczenia, musi wskazać przyjęte za podstawę takiej oceny

ustalenia

faktyczne

rozstrzygnięcie.

Jeżeli

oraz

przepisy

ustalenia

prawa

faktyczne

materialnego

sądu

pierwszej

uzasadniające

instancji

były

wystarczające także do zastosowania innych, przyjętych przez sąd drugiej instancji

przepisów prawa materialnego, sąd ten może tylko powołać się na te ustalenia i nie

ma obowiązku powielania ich w swoim uzasadnieniu, musi natomiast wyjaśnić

podstawę prawną wyroku. Jak wielokrotnie wyjaśniano w orzecznictwie Sądu

Najwyższego, wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku polega na wskazaniu nie tylko

przepisów prawa, ale także na wyjaśnieniu, w jaki sposób wpływają one na treść

rozstrzygnięcia (art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c., por. np. wyrok SN

z dnia 29 maja 2008 r., II CSK 39/08). W sprawie niniejszej ustalenia faktyczne

dokonane

przez

Sąd

pierwszej

instancji

okazały

się

wystarczające

dla

rozstrzygnięcia, nie było zatem potrzeby ich powtarzania. Została także, wbrew

odmiennej ocenie skarżącego, wyjaśniona podstawa prawna wyroku, Sąd drugiej

instancji wyjaśnił, w jaki sposób rozumie przepis art. 560 § 1 zd. drugie k.c.,

dokonał zatem jego wykładni, umożliwiając kontrolę kasacyjną zaskarżonego

orzeczenia. Kwestia zaś, czy przedstawiona wykładnia tego przepisu jest

prawidłowa, podlega ocenie w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej.

Dokonując zatem tej oceny należy stwierdzić, że podnoszone przez

skarżącego zarzuty nie są zasadne. Z ustaleń stanowiących podstawę faktyczną

wyroku wynika, że sprzedany stronie powodowej pojazd był obarczony wadą

fizyczną. W takiej sytuacji, stosownie do art. 560 § 1 k.c., kupujący może od umowy

odstąpić albo żądać obniżenia ceny. Uprawnienie kupującego do odstąpienia od

umowy jest wyłączone, jeżeli sprzedawca niezwłocznie wymieni rzecz wadliwą na

rzecz wolną od wad albo niezwłocznie wady usunie (zdanie drugie powołanego

przepisu). Problem sprowadza się do wyjaśnienia pojęcia „usunięcie wady”,

niewątpliwie bowiem nie każda naprawa prowadzi do osiągnięcia tego celu. Jeżeli

zatem proponowany sposób naprawy nie może usunąć wady, to taka gotowość

sprzedającego nie może pozbawić kupującego prawa do odstąpienia od umowy.

Trzeba też na wstępie wskazać, że przytoczony przepis nie różnicuje uprawnień

kupującego w zależności od tego, czy jest on - jak to określił skarżący –

profesjonalistą, czy też nie. Pozostawiając na uboczu uprawnienia kupującego

będącego osobą fizyczną, należy zwrócić uwagę, że nie każda osoba prawna jest

profesjonalistą w zakresie obrotu pojazdami mechanicznymi, a w sprawie nie

wykazano, że taki przymiot można przypisać stronie powodowej, to jest „SC”. Nie

ma więc podstaw do twierdzenia, że uprawnienia takiego podmiotu jako

kupującego, gdy chodzi o sposób usunięcia wady pojazdu, są w jakiejś mierze

ograniczone. Wada fizyczna rzeczy sprzedanej zdefiniowana została w art. 556 § 1

k.c. jako wada zmniejszającą jej wartość lub użyteczność ze względu na cel w

umowie oznaczony albo wynikający z okoliczności lub z przeznaczenia rzeczy, lub

istniejąca wówczas, jeżeli rzecz nie ma właściwości, o których istnieniu zapewnił

kupującego, albo jeżeli rzecz została kupującemu wydana w stanie niezupełnym. O

usunięciu wady mowa w art. 560 § 1, art. 561 § 2, art. 577 § 1, art. 637 § 1 k.c. W

żadnym przepisie nie ma definicji legalnej tego pojęcia. Z art. 637 § 1 k.c. wynika,

że usunięcie wady polegać ma na naprawie rzeczy („Jeżeli dzieło ma wady,

zamawiający może żądać ich usunięcia, wyznaczając w tym celu przyjmującemu

zamówienie odpowiedni termin z zagrożeniem, że po bezskutecznym upływie

wyznaczonego terminu nie przyjmie naprawy. Przyjmujący może odmówić

naprawy, gdyby wymagała nadmiernych kosztów.”). Lege non distinguente trzeba

przyjąć, ze także w wypadku wady fizycznej rzeczy sprzedanej usunięcie wady

następuje poprzez naprawę. Pojęcia „naprawa” kodeks cywilny nie definiuje

również. W języku polskim pojęcie to oznacza „doprowadzenie czegoś do stanu

używalności, do porządku, usunięcie w czymś usterek, uszkodzeń; naprawienie,

reperacja, remont” (Słownik języka polskiego pod red. prof. Mieczysława Szostaka,

PWN Warszawa 1979). W przypadku rzeczy nowej, kupionej jako niewadliwa, taka

definicja naprawy nie jest wystarczająca, powszechnie bowiem wiadomo, że

doprowadzenie rzeczy do używalności, czy usunięcie usterek może nastąpić w

różny sposób, np. przez wymianę wadliwych części na niewadliwe, ale używane,

przez przywrócenie stanu używalności z jednoczesnym pozbawieniem rzeczy

pierwotnych walorów estetycznych itp. W przepisach o rękojmi za wady fizyczne

rzeczy chodzi zatem o taką naprawę, która prowadzi do usunięcia wady, przy

zachowaniu

wartości

użytkowej,

sprawności,

walorów

estetycznych.

Sąd

Apelacyjny trafnie powołał uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 30 grudnia 1988 r., III

CZP 48/88, stanowiącą wytyczne w zakresie wykładni prawa i praktyki sądowej w

sprawach rękojmi i gwarancji (art. 556-582 k.c.), OSNC 1989, nr 3, poz. 36.

Uchwała ta utraciła walor powszechnie obowiązującej wykładni prawa, zawiera

jednak cenne i nadal aktualne wskazówki, gdy chodzi o rozumienie poszczególnych

pojęć, nadal używanych w przepisach o rękojmi. Zgodnie z tą uchwałą, usunięcie

wadliwości fizycznej rzeczy przez naprawę określonego jej elementu zamiast jego

wymiany na nowy wchodzi w grę tylko wówczas, gdy rzecz nie traci na skutek tego

na wartości użytkowej i sprawności, a naprawy nie powinny doprowadzić do utraty

przez rzecz jej fizyczno-produkcyjnej tożsamości, tj. pierwotnie występujących cech

i struktury. Rzecz naprawiona może mimo wszystko różnić się od pierwotnego

stanu rzeczy bez wad, a w uzasadnionych przypadkach może przysługiwać

kupującemu roszczenie o naprawienie szkody spowodowanej faktem naprawy

rzeczy. W nowszym orzecznictwie od takiego rozumienia usunięcia wady nie

odstąpiono.

W okolicznościach niniejszej sprawy wada stwierdzona w pojeździe polega

na pęknięciu tylnej ściany kabiny na wysokości podłużnic ramy pojazdu.

Zaproponowany sposób naprawy polega na zespawaniu pęknięć tylnej ściany

kabiny, nowym łączeniu jej z ramą podwoziową z użyciem zmienionych wykrojami

i wielkością wsporników i dodatkowym wzmocnieniu ściany tylnej kabiny płatem

blachy przyklejonym od wewnątrz. Taki sposób naprawy co prawda mógł

przywrócić walory użytkowe pojazdu, jednak stanowiłby ingerencję w jego strukturę,

a utrata wartości pojazdu wynosiłaby 15 – 20%. Jeżeli weźmie się pod uwagę, że

celem przepisów o rękojmi jest przywrócenie ekwiwalentności świadczeń, to

zaproponowany przez skarżącego sposób usunięcia wady do takiego celu

prowadzić nie może, skoro z góry zakłada tak znaczne obniżenie wartości rynkowej

pojazdu, a co za tym idzie potrzebę wystąpienia przez kupującego z roszczeniem

odszkodowawczym. Zasadnie uznał w tej sytuacji Sąd Apelacyjny, że proponowany

sposób usunięcia wady nie jest właściwy. Jeżeli zatem proponowany przez

sprzedawcę sposób usunięcia wady fizycznej rzeczy sprzedanej nie jest właściwy,

kupujący nie wyrażając zgody na taki sposób naprawy nie traci uprawnienia do

odstąpienia od umowy (art. 560 § 1 zd. drugie k.c.).

Wobec powyższego Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie

art. 39814 k.p.c.