Legislator Case Law & Legislation
II CSK 393/09 AI generated

Supreme Court partially allowed VAT refund claim, overturning appeal court's dismissal of damages for tax inspector's prolonged illegal acts.

Case Number II CSK 393/09
Court / Authority
Jurisdiction Poland (PL)
Outcome Partially Allowed

Legislator summary

AI generated

The Supreme Court partially overturned the appellate court's decision, remanding the case to reassess damages for the plaintiff's legal fees. The plaintiff, a protected employment enterprise, sought compensation for costs incurred due to tax inspectors issuing identical, unlawful decisions over five years while the plaintiff lacked the right to withhold VAT differences due to tax arrears. The court found the appellate court erred in applying the abuse of rights doctrine to deny damages for these specific circumstances, noting that the prolonged illegal conduct by tax officials justified the professional assistance costs. Consequently, the Supreme Court held that the appellate court violated procedural rules regarding the calculation of statutory interest dates and remanded the matter for a new ruling on the damages claim.

Legislator headnote

AI generated

Art. 5 k.c.; Art. 361 k.c.; Art. 455 § 1 k.p.c.; Art. 481 § 1 k.p.c.; Art. 67 § 2 k.p.c. The court established that prolonged unlawful administrative acts by tax officials can justify compensation for professional legal assistance costs, and that procedural rules regarding the representation of the State Treasury do not preclude the court from correcting errors in calculating the start date for statutory interest.

Keywords

AI generated
VAT refund claim abuse of rights doctrine statutory interest calculation tax inspector liability State Treasury representation damages for legal fees procedural error correction

Cited Legislation

AI generated
Art. 5 k.c.
kwotę 7.200 zł - za przejaw nadużycie prawa (art. 5 k.c.).
Art. 361 k.c.
5 w związku z art. 361 k.c.
Art. 455 § 1 k.p.c.
art. 455 § 1 w związku z art.
Art. 481 § 1 k.p.c.
455 § 1 w związku art. 481 § 1 k.p.c.
Art. 67 § 2 k.p.c.
jednostki organizacyjnej z mocy art. 67 § 2 k.p.c. uprawniony jest bowiem do
Art. 398 § 14 k.p.c.
art. 3983 § 1 k.p.c., powódka wniosła o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w części
Art. 398 § 15 k.p.c.
art. 3983 § 1 k.p.c., powódka wniosła o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w części
art. 417 § 1 k.c
pierwszej instancji, że podstawę odpowiedzialności pozwanego stanowi art. 417 § 1 k.c.
art. 481 k.c
971.385,18 zł z treści art. 481 k.c., ani z przepisów Ordynacji podatkowej.
art. 361 § 1 k.c
instancji art. 361 § 1 k.c.

Cited Case Law

AI generated
II CK 90/02
Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2003 r., II CK 90/02, niepubl; wyrok Sądu
V CKN 1853/00
Najwyższego z dnia 29 listopada 2001 r., V CKN 1853/00, niepubl).
V CZ 34/01
6 czerwca 2001 r., V CZ 34/01, niepubl.).
IV CK 284/05
Supreme Court dismisses tax refund appeal, ruling interest on overpayment constitutes compensation for loss.
V CSK 166/05
Supreme Court dismisses tax claim for damages exceeding tax debt offset amount under Civil Code.
II CK 435/07
kwietnia 2006 r., V CSK 166/05, nie publ.; z dnia 28 marca 2007 r., II CK 435/07, nie
II CSK 393/07
Supreme Court allows VAT refund interest as compensatory damages alongside general delay damages.

Need to analyze how this precedent applies to your matter?

Cross-reference this judgment against statutes, commentaries, and subsequent citing case law inside Legislator AI.

Open in Legislator →

Full text

Sygn. akt II CSK 393/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 marca 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Krzysztof Strzelczyk

w sprawie z powództwa Przedsiębiorstwa Produkcyjno – Handlowego „P.(...)” Spółki

Akcyjnej w Ś.

przeciwko Skarbowi Państwa - Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w Ś.

i Dyrektorowi Urzędu Kontroli Skarbowej w Z.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 17 marca 2010 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 12 marca 2009 r., sygn. akt I Cz (…),

I. uchyla zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo o zasądzenie

kwoty 285.172 zł wraz z ustawowymi odsetkami i odsetek ustawowych od

kwoty 7.200 zł za okres przed 27 stycznia 2009 r. (pkt I ppkt 1) oraz

uwzględniającej w tym zakresie apelację pozwanego (pkt II) i orzekającej o

kosztach procesu (pkt I ppkt 2, pkt III) i w tym zakresie przekazuje sprawę

Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego;

II. oddala skargę kasacyjną w pozostałej części.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w Z. wyrokiem z dnia 25 września 2008 r. zasądził od pozwanego

Skarbu

Państwa

Przedsiębiorstwo

-

Naczelnika

Urzędu

Produkcyjno-Handlowe

Skarbowego

„P.(...)”

Spółki

w Ś.

na

Akcyjnej

rzecz powódki

w

Ś.

kwotę

1.263.752,18 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 8 września 2006 r. i orzekł o kosztach

procesu.

Sąd Apelacyjny, na skutek apelacji pozwanego, wyrokiem zaskarżonym skargą

kasacyjną zmienił wyrok Sądu Okręgowego w ten sposób, że zasądził od pozwanego

Skarbu Państwa – Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Z. na rzecz powódki kwotę

7.200 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 27 stycznia 2009 r., a w pozostałej części

powództwo oddalił (pkt I ppkt 1), odstąpił od obciążenia powódki kosztami procesu

poniesionymi przez pozwanego w pierwszej instancji (pkt I ppkt 2), oddalił apelację w

pozostałej części (pkt II) i odstąpił od obciążenia powódki kosztami postępowania

apelacyjnego (pkt III), przyjmując za podstawę tego rozstrzygnięcia następujące

ustalenia i wnioski.

Powódka jako zakład pracy chronionej była uprawniona do zatrzymywania

różnicy między podatkiem VAT należnym a naliczonym. Z uprawnienia tego nie mogła

korzystać m.in. w razie posiadania zaległości podatkowych na dzień złożenia wniosku o

dokonanie zwrotu podatku VAT. W toku kontroli prawidłowości rozliczeń tego podatku

Inspektor Kontroli Skarbowej, po stwierdzeniu, że powódka - wbrew przepisom - nie

wpłacała podatku z faktur dokumentujących sprzedaż usług eksportowych, wydał w dniu

19 września 2000 r. decyzje określające wysokość zobowiązań z tego tytułu za

poszczególne miesiące. Decyzje te, na skutek odwołania powódki, Dyrektor Izby

Skarbowej w Z. OZ w G. uchylił decyzjami z dnia 19 grudnia 2000 r. W dniu 27 czerwca

2001 r. Inspektor Urzędu Kontroli Skarbowej wydał decyzje określające zobowiązania

powódki z tytułu podatku VAT w kwotach identycznych jak w decyzjach uchylonych.

Wyrokiem z dnia 27 listopada 2002 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił decyzję

Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z dnia 21 listopada 2001 r., utrzymującą w mocy decyzje

inspektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia 27 czerwca 2001 r. Dyrektor Izby

Skarbowej w Z. decyzją z dnia 26 czerwca 2003 r. uchylił wszystkie decyzje Inspektora

Urzędu Kontroli Skarbowej, zaś ten w dniu 21 sierpnia 2003 r. wydał nowe decyzje

określające zobowiązania powódki w sposób identyczny jak decyzjach poprzednich.

W dniu 3 września 2003 r. powódka zleciła „B.(…)” T. & R. Z. spółka z

ograniczoną odpowiedzialnością Spółce Doradztwa Podatkowego w G. reprezentowanie

jej w postępowaniu kontrolnym i wymiarowym, opracowanie dokumentacji odwoławczej

oraz uruchomienie procedur odwoławczych od decyzji określających zobowiązania

podatkowe. Powódka udzieliła zleceniobiorcy pełnomocnictwa do występowania w jej

imieniu wobec inspektorów kontroli skarbowej, dyrektorów Urzędu Kontroli Skarbowej,

Urzędów i Izb Skarbowych oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego. Strony ustaliły, że

wynagrodzenie zleceniobiorcy będzie równe 4% uzyskanego w wyniku postępowania

odwoławczego obniżenia zobowiązania zleceniodawcy.

W dniu 25 listopada 2003 r. dyrektor Izby Skarbowej uchylił decyzje wydane w

dniu 21 sierpnia 2003 r.

W związku z zaległościami podatkowymi stwierdzonym przez Inspektora Kontroli

Skarbowej pozwany w okresie od 2 sierpnia 2001 r. do 21 stycznia 2004 r. wydał 27

decyzji odmawiających powodowi zwrotu uiszczonego podatku VAT. Decyzjami z dnia

30 listopada 2004 r. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej określił zobowiązania

podatkowe powódki w kwotach identycznych jak w uchylonych wcześniej decyzjach.

Dyrektor Izby Skarbowej w Z. decyzją z dnia 30 listopada 2005 r. uchylił decyzje organu

pierwszej instancji w całości w odniesieniu do roku 1999 i orzekł w przedmiocie

nadwyżki podatku należnego nad naliczonym.

Decyzjami z dnia 23 lutego 2006 r., wydanymi w następstwie wznowienia

postępowania, Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ś. uchylił wszystkie decyzje

odmawiające powódce zwrotu podatku VAT i orzekł o przysługującym zwrocie

wskazując, że uchylenie decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej oznaczało, że w

dacie złożenia wniosku o zwrot podatku VAT za poszczególne miesiące 2001, 2002 i

2003 r. powódka nie miała zaległości stwierdzonych tymi decyzjami.

Po odmownym załatwieniu przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ś. wniosku

powódki o odszkodowanie w kwocie 1.263.752,18 zł, obejmujące odsetki ustawowe od

nie zwróconego w terminie podatku (971.385,18 zł) oraz wynagrodzenie zapłacone

doradcy podatkowemu (292.372 zł), wystąpiła ona z powództwem o jego zasądzenie.

Oceniając tak ustalony stan faktyczny Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko Sądu

pierwszej instancji, że podstawę odpowiedzialności pozwanego stanowi art. 417 § 1 k.c.

Wskazał przy tym, że jakkolwiek nie każdy przypadek wydania przez organ państwowy

wadliwej decyzji można kwalifikować jako działanie bezprawne, to w konkretnym stanie

faktycznym ocena taka jest usprawiedliwiona. Postępowanie w sprawie zwrotu powódce

podatku VAT trwało pięć lat. Decyzje organu pierwszej instancji były kilkakrotnie

uchylane przez organ odwoławczy. Za każdym razem wydawano decyzje tożsamej

treści, nie odpowiadające prawu. Ostatecznie organ drugiej instancji rozstrzygnął

sprawę merytorycznie, samodzielnie ustalając wysokość zaległości podatkowych

powoda.

Sąd Apelacyjny uznał – odmiennie niż Sąd pierwszej instancji – że działaniu

Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ś. nie można przypisać cech bezprawności. Odmowa

zwrotu podatku VAT była wynikiem związania decyzjami wydanymi przez Dyrektora

Urzędu Kontroli Skarbowej w Z., stwierdzającymi, że powódka jest dłużnikiem.

Wznowienie postępowania nastąpiło nie na skutek uchybień proceduralnych we

wcześniejszym postępowaniu, lecz w następstwie wykrycia nowych okoliczności sprawy

- przesądzenia przez Dyrektora Izby Skarbowej w Z. decyzją z dnia 30 listopada 2005 r.,

że zaległości podatkowe powódki były wielokrotnie mniejsze niż ustalone w decyzjach

Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Z.. Przyjmując, że wskazana przez powódkę

szkoda pozostaje w związku przyczynowym z działaniem tej ostatniej jednostki

organizacyjnej, Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 21 stycznia 2009 r. zobowiązał

ją do reprezentowania pozwanego w niniejszym procesie.

Sąd Apelacyjny podkreślił, że powódka nie wywodziła roszczenia o zapłatę kwoty

971.385,18 zł z treści art. 481 k.c., ani z przepisów Ordynacji podatkowej. Twierdziła

bowiem jednoznacznie, że poniosła szkodę majątkową w rozmiarze równym co najmniej

wysokości odsetek ustawowych. Odwołanie się do tych odsetek miało zatem uzasadniać

wyłącznie wysokość szkody, poniesionej wskutek nieotrzymania zwrotu podatku VAT.

Niewątpliwie - w ocenie Sądu Apelacyjnego - pozbawienie powódki możliwości

dysponowania pieniędzmi przez okres kilku lat mogło narazić ją na uszczerbek

majątkowy wyrażający się np. w konieczności zerwania lokat i utratą oprocentowania,

braku możliwości dalszych zyskownych inwestycji, czy też w potrzebie zaciągnięcia

kosztownych kredytów. Powódka, choć na takie właśnie postaci szkody wskazała, to

jednak ich nie wykazała. Dochodzenie szkody równej odsetkom ustawowym wymagało

udowodnienia, że poniesiona strata lub utracone korzyści odpowiadały co najmniej

wysokości tych odsetek. Nie ma uzasadnionych podstaw, aby odsetki te traktować jako

zryczałtowane odszkodowanie. Przewidziane w art. 78 Ordynacji podatkowej ułatwienia

dla

osób,

których

pieniądze

zostały

zatrzymane

przez

organy

skarbowe

(oprocentowanie nadpłaty, pełniące funkcję odszkodowawczą), odnoszą się do ściśle

określonych sytuacji, w których powstała nadpłata. W rozpoznawanej sprawie nie chodzi

jednak o nadpłatę, lecz o zwrot podatku, a w takim przypadku ustawodawca nie

przewidział oprocentowania. Powódka mogła dochodzić odszkodowania na podstawie

art. 260 Ordynacji podatkowej, który - w zakresie ustalenia wysokości odszkodowania –

odsyła do przepisów kodeksu cywilnego, w tym art. 361 tej regulacji. Odwołanie się przy

określeniu rozmiaru poniesionej szkody do oprocentowania należnego w przypadku

powstania nadpłaty podatku nie było zatem wystarczające – jak błędnie uznał Sąd

pierwszej instancji – do uwzględnienia żądania zapłaty kwoty 971.385,18 zł.

Sąd Apelacyjny podzielił też zarzut skarżącego naruszenia przez Sąd pierwszej

instancji art. 361 § 1 k.c. przez przyjęcie, że wszystkie wydatki na wynagrodzenie

doradcy podatkowego stanowią element szkody powódki. Stwierdzając, że wysokość

zapłaconego przez powódkę wynagrodzenia rażąco odbiega od stawek obowiązujących

w

postępowaniach

sądowych,

uznał

zgłoszone

z

tego

tytułu

roszczenie

odszkodowawcze - w zakresie wykraczającym poza granice tych stawek, tj. ponad

kwotę 7.200 zł - za przejaw nadużycie prawa (art. 5 k.c.). Zasądzając odsetki ustawowe

od powyższej kwoty Sąd Apelacyjny uwzględnił datę zawiadomienia Dyrektora Urzędu

Kontroli Skarbowej w Z. o procesie i żądaniach zgłoszonych w pozwie (26 stycznia 2009

r.).

W skardze kasacyjnej, opartej na obu podstawach kasacyjnych określonych w

art. 3983 § 1 k.p.c., powódka wniosła o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w części

objętej jego pkt I ppkt 1 i przekazanie sprawy w tym zakresie temuż Sądowi do

ponownego rozpoznania. W ramach pierwszej podstawy kasacyjnej podniosła zarzuty

naruszenia:

-

art. 77 ust. 1 Konstytucji w związku z art. 417 § 1 k.c., art. 260 Ordynacji

podatkowej i art. 361 § 1 i 2 k.c. przez ich błędna wykładnię oraz niewłaściwe

zastosowanie polegające na przyjęciu, że szkodą powoda nie są odsetki

ustawowe za okres od pozbawienia powódki niezgodnie z prawem możliwości

korzystania z kwot należnego jej zwrotu podatku VAT w okresie od daty

przysługiwania zwrotu do jego faktycznego zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami

od dnia 8 września 2006 r.,

-

art. 455 § 1 w związku z art. 481 § 1 k.c. przez ich błędna wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie wskutek przyjęcia, że dla terminu wymagalności odsetek od

dochodzonego roszczenia, przy reprezentacji pozwanego Skarbu Państwa przez

Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa, ma znaczenie wezwanie innej jednostki

organizacyjnej również związanej ze sprawą w rozumieniu art. 67 § 2 k.c., obok

innej dotychczas występującej,

-

art. 361 § 1 i 2 w związku z art. 5 k.c. przez jego zastosowanie do ograniczenia

roszczenia o naprawienie szkody w postaci wynagrodzenia pełnomocnikadoradcy finansowego w postępowaniu podatkowym w sytuacji, w której czynności

tego pełnomocnika były konsekwencją wydania niezgodnych z prawem decyzji

odmawiających zwrotu podatku VAT.

Drugą podstawę kasacyjną skarżąca wypełniła zarzutami naruszenia: art. 385

k.p.c., art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c., a także w związku z art. 244 § 1 k.p.c.

oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji, art. 3, 203, 230, 213, i 316 k.p.c.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwany Skarb Państwa zastępowany przez

Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie jedynie częściowo.

Chybione okazały się zarzuty naruszenia art. 328 § 2 w związku z art. 391 § k.p.c.

oraz naruszenia wymienionych przepisów w związku z art. 244 § 1 k.p.c.

W orzecznictwie

Sądu

Najwyższego

zostało

już

wyjaśnione,

że

sporządzenie

uzasadnienia w sposób nie w pełni odpowiadający stawianym mu wymaganiom może

stanowić usprawiedliwioną

podstawę

skargi kasacyjnej wyjątkowo

wtedy,

gdy

przedstawione w nim motywy nie pozwalają na przeprowadzenie kontroli kasacyjnej

zaskarżonego orzeczenia. Jedynie w takim wypadku uchybienie art. 328 § 2 k.p.c. może

być - w świetle art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. - uznane za mogące mieć wpływ na wynik

sprawy. W rozpoznawanej sprawie sytuacja taka nie wystąpiła, gdyż uzasadnienie

zaskarżonego wyroku pozwala jednoznacznie zrekonstruować podstawę faktyczną i

prawną rozstrzygnięcia.

Zamierzonego skutku nie mógł wywrzeć zarzut naruszenia art. 385 k.c. Przepis

ten jest adresowany do sądu drugiej instancji i przesądza o tym, w jaki sposób ma on

rozstrzygnąć sprawę, jeżeli stwierdzi, że apelacja jest bezzasadna. O jego naruszeniu

może być mowa jedynie wtedy, gdy sąd drugiej instancji stwierdził, że apelacja jest

zasadna, a jej nie uwzględnił. Sąd drugiej instancji nie narusza art. 385 k.p.c., jeżeli

uwzględnia apelację na podstawie oceny, że jest ona zasadna, niezależnie od

twierdzenia strony przeciwnej, iż była bezzasadna.

Nie można podzielić zarzutu skarżącej upatrującego w częściowym tylko

uwzględnieniu roszczenia dotyczącego szkody stanowiącej wynagrodzenie doradcy

podatkowego naruszenia przez Sąd Apelacyjny - wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji zasady równości i kontradyktoryjności. Formułując ten zarzut skarżący powołał przepisy

art. 3, 203, 230, 213 oraz 316 k.p.c. nie podejmując nawet próby wykazania ich związku

ze wspomnianymi zasadami.

Nieusprawiedliwione okazały się też zarzuty zmierzające do podważenia oceny

bezzasadności powództwa w zakresie żądania zapłaty kwoty 971.385, 18 zł. Według

skarżącej, u podstaw takiej oceny legło wadliwe zapatrywanie Sądu Apelacyjnego, że

szkodą powódki nie są odsetki ustawowe za okres pozbawienia jej przez pozwanego w

sposób niezgodny z prawem możliwości korzystania z sum należnego jej zwrotu

podatku VAT w okresie od daty przysługiwania zwrotu tego podatku do chwili jego

faktycznego zwrotu. Zarzut ten nie zasługiwał na uwzględnianie, gdyż sformułowany

został w oderwaniu od wskazanych przez Sąd Apelacyjny rzeczywistych przesłanek

kwestionowanego rozstrzygnięcia.

Sąd Apelacyjny – analizując treść żądania pozwu oraz przytoczonych w jego

uzasadnieniu okoliczności faktycznych – trafnie uznał, iż zmierzało ono do realizacji

roszczenia odszkodowawczego. Powódka domagała się bowiem zasądzenia nie

odsetek ustawowych od kwot należnego jej zwrotu podatku, lecz odszkodowania

w wysokości równej co najmniej odsetkom ustawowym. Odwołała się ona zatem do

formuły tych odsetek wyłącznie w celu określenia wysokości doznanej szkody. Taka

interpretacja treści żądania pozwu nie została w skardze kasacyjnej zakwestionowana.

Co więcej, skarżąca przyznała, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie ma

materialnoprawnych podstaw do zasądzenia na jej rzecz odsetek ani oprocentowania.

Oceniając tak sformułowane żądanie Sąd Apelacyjny przyjął, że dla wykazania

poniesienia szkody nie jest wystarczające powołanie się na fakt dokonania zwrotu

podatku z przekroczeniem terminu przewidzianego w Ordynacji podatkowej i wyliczenie

odsetek ustawowych lub podatkowych, gdyż – stosownie do art. 260 i 261 § 1 Ordynacji

podatkowej – stosuje się w tym zakresie przepisy kodeksu cywilnego. W istocie więc

Sąd Apelacyjny nie wyraził przypisywanego mu przez skarżącą poglądu, że odsetki

ustawowe nie maja charakteru odszkodowawczego.

Za nieuprawnioną więc uznać należy podjętą przez skarżąca próbę podważenia

przytoczonego stanowiska Sądu Apelacyjnego przez pryzmat wypowiedzi Sądu

Najwyższego w kwestii charakteru odszkodowawczego wypłaconego uprawnionym

oprocentowania nadpłaty w kontekście obowiązku naprawienia szkody (por. wyroki

Sądu Najwyższego: z dnia 13 grudnia 2005 r., IV CK 284/05, nie publ.; z dnia 19

kwietnia 2006 r., V CSK 166/05, nie publ.; z dnia 28 marca 2007 r., II CK 435/07, nie

publ.; z dnia 9 stycznia 2008 r., II CSK 393/07, niepubl.). W zamieszczonym w art. 72 §

1 Ordynacji podatkowej katalogu kwot stanowiących nadpłaty nie wymienia się kwot

podatku podlegających zwrotowi na podstawie art. 14a ust. 7 pkt 2 ustawy z dnia 8

stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 11,

poz. 50 ze zm.). Skarżąca nie kwestionowała stanowiska Sądu Apelacyjnego, że w

sprawie nie ma zastosowania ani art. 78 Ordynacji podatkowej, ani art. 481 k.c. Zarzuty

naruszenia art. 77 Konstytucji w związku z art. 417 § 1 k.c. oraz art. 260 Ordynacji

podatkowej i art. 361 § 1 i 2 k.c. nie mogły być uznane za zasadne.

Nie można natomiast odmówić słuszności zarzutom podważającym zakres

uwzględnienia przez Sąd Apelacyjny roszczenia odszkodowawczego powódki w części

odnoszącej się do zwrotu wynagrodzenia doradcy podatkowego.

Uznając zgłoszone w tym zakresie przez powódkę żądanie za wygórowane Sąd

Apelacyjny odwołał się do konstrukcji nadużycia prawa podmiotowego (art. 5 k.c.).

Ocenę

taką

sformułował

mimo

dostrzeżenia

szczególnych

okoliczności

usprawiedliwiających uznanie bezprawności działania funkcjonariuszy pozwanego

(podejmowania przez organ podatkowy w okresie pięciu lat decyzji sprzecznych

z prawem o treści tożsamej ze skutecznie zakwestionowaną w postępowaniu

odwoławczym). Trafnie podniosła skarżąca, że przyznanie tak daleko idącej ochrony

podmiotowi, który swoim wieloletnim bezprawnym działaniem spowodował konieczność

skorzystania prze nią z profesjonalnej pomocy prawnej i poniesienia związanych z tym

wydatków, nie znajduje usprawiedliwienia. Konstatacja ta nie pozwala skutecznie

odeprzeć zarzutu naruszenia art. 5 w związku z art. 361 k.c.

Materialnoprawna konstrukcja zakładająca jednolitość Skarbu Państwa, jako

osoby prawnej, wywiera w sferze przepisów proceduralnych ten skutek, że niezależnie

od wielości wskazanych w pozwie czy orzeczeniu sądowym państwowych jednostek

organizacyjnych lub ich organów z których działalnością wiąże się dochodzone

roszczenie, stroną pozwaną zawsze jest Skarb Państwa a nie wskazane jednostki. W

sytuacji, gdy powód pozywając prawidłowo Skarb Państwa wadliwie określi jednostkę

organizacyjną, z której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie, uzupełnienie

braku w zakresie właściwego określenia strony pozwanej następuje nie na podstawie

art. 194 § 3 k.p.c, lecz w płaszczyźnie właściwej reprezentacji w oparciu o art. 67 § 2

k.p.c., przy czym sąd powinien z urzędu czuwać nad tym, aby Skarb Państwa był w

postępowaniu sądowym reprezentowany w sposób prawidłowy (por. postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2003 r., II CK 90/02, niepubl; wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 29 listopada 2001 r., V CKN 1853/00, niepubl). Przyjmuje się

również, że jeżeli pozew został skierowany przeciwko jednostce organizacyjnej bez

oznaczenia, że jest to statio fisci, a następnie w toku postępowania dochodzi do takiego

oznaczenia, to nie ma żadnej zmiany w zakresie reprezentacji. Organ pozwanej

jednostki organizacyjnej z mocy art. 67 § 2 k.p.c. uprawniony jest bowiem do

reprezentowania Skarbu Państwa (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

6 czerwca 2001 r., V CZ 34/01, niepubl.). Udział w procesie właściwej statio fisci ma na

celu zapewnienie Skarbowi Państwa możności obrony jego praw. W rozpoznawanej

sprawie zasada ta nie doznała naruszenia, gdyż obie jednostki organizacyjne Skarbu

Państwa, zastępowane przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa funkcjonują w tej

samej strukturze organizacyjnej administracji państwowej, powiązanej ze sobą

funkcjonalnie i rzeczowo. Nie było zatem podstawy do wiązania daty początkowej

naliczenia należnych powódce odsetek ustawowych z powiadomieniem o procesie

Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Z. Sąd Apelacyjny wychodząc z odmiennych

założeń naruszył art. 455 § 1 w związku art. 481 § 1 k.p.c.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 i art. 39815 § 1 orzekł, jak

w sentencji.