II CSK 389/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 389/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 grudnia 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący)

SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)

SSN Hubert Wrzeszcz

w sprawie z powództwa T. N. i J. F.

przeciwko E. Spółce Akcyjnej w P.

o nakazanie i zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 12 grudnia 2008 r.,

skargi kasacyjnej powodów

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 27 grudnia 2007 r.,

oddala skargę kasacyjną i nie obciąża powodów kosztami

postępowania kasacyjnego

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w P. wyrokiem z dnia 25 września 2007 r. nakazał pozwanej

Grupie Energetycznej E. Spółce Akcyjnej w P., aby usunęła do dnia 31 grudnia

2008 r. dwutorową napowietrzną linię energetyczną WN 110 KV z działki nr 54

położonej w P. przy ulicy W., stanowiącej współwłasność powodów T. N. i J. F.,

zasądził od pozwanej na rzecz powodów kwotę 50.000 zł z ustawowymi odsetkami

od daty wyrokowania i orzekł o kosztach procesu, przyjmując za podstawę

rozstrzygnięcia następujące ustalenia i wnioski.

Przedmiotowa linia energetyczna, przebiegająca przez działkę powodów na

odcinku 27,70 m, została wybudowana w 1970 r. Pozwana, jak również jej

poprzednicy prawni, nie uzyskali zgody powodów ani ich poprzedników prawnych

na usytuowanie linii w granicach działki nr 54. Prawo własności powodów

naruszone zostało zatem bezprawnie i stan taki trwa do chwili obecnej. Podniesiony

przez pozwaną zarzut zasiedzenia służebności gruntowej nie może być - w świetle

art. 285 k.c. - uznany za skuteczny, gdyż nie wynika z niego, na rzecz jakiej

nieruchomości miałoby nastąpić obciążenie nieruchomości powodów. Istnieje

możliwość skablowania linii energetycznej znajdującej się na nieruchomości

powodów, bądź też jej przesunięcia, co pozwani – uwzględniając rozmiar tego

przedsięwzięcia i potrzebę zachowania wszelkich warunków formalnych – powinni

uczynić do końca 2008 r.

Wskutek przeprowadzenia linii energetycznej przez działkę powodów nie

mogli oni korzystać z jej części obejmującej obszar 526,30 m2. Gdyby wydzierżawili

tę część nieruchomości na parking, mogliby uzyskać w okresie objętym żądaniem

pozwu (od kwietnia 1998 r. do marca 2008 r.) wynagrodzenie w kwocie 64.710 zł,

a uwzględniając powierzchnię ochrony funkcjonalnej (1.108 m2) – 136.232 zł.

Zgłoszone przez powodów żądanie zasądzenia wynagrodzenia za bezumowne

korzystanie

z

nieruchomości

w

kwocie

50.000

zł

jest

zatem

w

pełni

usprawiedliwione.

Sąd Apelacyjny , na skutek apelacji pozwanej, wyrokiem z dnia 27 grudnia

2007 r. zmienił wyrok Sądu Okręgowego w ten sposób, że zasądził od pozwanej na

rzecz każdego z powodów kwoty po 7.194 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 25

września 2007 r., oddalił powództwo w pozostałej części i orzekł o kosztach

procesu za obie instancje.

Sąd Apelacyjny, aprobując ustalenia faktyczne przyjęte za podstawę

zaskarżonego wyroku, uznał, że podniesiony przez pozwaną zarzut zasiedzenia

służebności, o treści odpowiadającej służebności gruntowej uregulowanej w art.

285 k.c., jest uzasadniony. Odwołał się przy tym do stanowiska judykatury

dopuszczającego stosowanie przepisów o zasiedzeniu służebności gruntowej na

rzecz przedsiębiorstwa przesyłowego w zakresie niezbędnym do prawidłowego

korzystania z urządzeń przesyłowych. W konsekwencji przyjął, że pozwana z dniem

1 stycznia 2001 r. nabyła tę służebność przez zasiedzenie, wobec czego zgłoszone

przez powodów roszczenie negatoryjne nie zasługuje na uwzględnienie.

Za usprawiedliwione natomiast Sąd Apelacyjny uznał zarzuty kwestionujące

rozstrzygnięcie w przedmiocie żądania zasądzenia wynagrodzenia za bezumowne

korzystanie z nieruchomości. Skoro zarzut zasiedzenia okazał się skuteczny, to

powodowie mogą domagać się tego wynagrodzenia jedynie za okres 33 miesięcy

(od kwietnia 1998 r. do końca 2000 r.). Suma tego wynagrodzenia wynosi 14.388

zł. Każdemu z powodów przysługuje w tym zakresie – stosownie do art. 207 k.c. –

samodzielne roszczenie w wysokości odpowiadającej posiadanym udziałom we

współwłasności. Udziały te wynoszą po ½ części, stad też wynagrodzenie należne

każdemu z powodów stanowi kwota 7.194 zł.

W skardze kasacyjnej, opartej na obu podstawach określonych w art. 398 3

§ 1 k.p.c., powodowie podnieśli zarzuty naruszenia art. 285 § k.c. przez jego błędna

wykładnię polegająca na uznaniu dopuszczalności skutecznego podniesienia

zarzutu

zasiedzenia

służebności

gruntowej

bez

wskazania

nieruchomości

władnącej oraz art. 609 i 610 k.p.c. przez ich niezastosowanie. Powołując się na te

podstawy wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenia tego

orzeczenia i oddalenie apelacji pozwanej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwana wniosła o jej oddalenie

i zasadzenie na jej rzecz od powodów kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów podniesionych w ramach

podstawy kasacyjnej naruszenia przepisów postępowania stwierdzić należy, że nie

znajdują one usprawiedliwienia. Według skarżących, Sąd Apelacyjny nie był

uprawniony do oceny w niniejszym procesie podniesionego przez pozwaną zarzutu

zasiedzenia bez przeprowadzenia postępowania przewidzianego w art. 609 i art.

610 k.p.c. Ze stanowiskiem takim nie można się jednak zgodzić.

Sąd Najwyższy wielokrotnie wypowiadał się w kwestii dopuszczalności

ustalenia

faktu

nabycia

prawa

przez

zasiedzenie

w

innej

sprawie

niż

w postępowaniu o zasiedzenie. Możliwość taką - w sytuacji, gdy ustalenie tego

faktu nie jest przedmiotem sprawy, lecz stanowi jedynie przesłankę rozstrzygnięcia

- dopuścił nie tylko we wskazanej przez skarżącą uchwale składu 7 sędziów z dnia

10 lutego 1951 r., ŁC 741/50, OSN 1951, nr 1, poz. 2, ale również w późniejszych

orzeczeniach (por. m.in. uzasadnienia uchwał: z dnia 20 marca 1969 r. III CZP

11/69 - OSNCP 1969, z. 12, poz. 210 oraz z dnia 21 października 1994 r., III CZP

132/94, OSNC 1995, nr 2, poz. 35). Stojąc na gruncie tego zapatrywania, które

skład orzekający podziela, należy uznać, że we wskazanych wyżej przypadkach

tryb nieprocesowy określony w art. 609-610 k.p.c. nie znajduje zastosowania.

Zarzuty naruszenia wymienionych przepisów przez ich niezastosowanie trzeba

więc uznać za bezzasadne.

Chybiony okazał się też zarzut wypełniający pierwszą podstawę kasacyjną.

Kwestia dopuszczalności nabycia służebności gruntowej przez przedsiębiorstwo

w drodze zasiedzenia na podstawie art. 292 w związku z art. 285 k.c.

w orzecznictwie Sądu Najwyższego została przesądzona pozytywnie (por. - poza

przytoczonym w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia postanowieniem z dnia

8 września 2006 r., II CSK 112/06, Mon. Pr. 2006, nr 19, s. 1016 - także wyrok

z dnia 31 maja 2006 r., IV CSK 149/05, nie publ., oraz uchwałę z dnia z dnia

17 stycznia 2003 r., III CZP 79/02, OSNC 2003, nr 11, poz. 142). Pogląd ten

podtrzymany został w uchwale z dnia 7 października 2008 r., III CZP 89/08

(nie publ.), w której Sąd Najwyższy uznał że przed ustawowym uregulowaniem

służebności przesyłu (art. 305 - 305 k.c.) dopuszczalne było nabycie w drodze

zasiedzenia służebności odpowiadającej treści służebności przesyłu na rzecz

przedsiębiorstwa. W uzasadnieniu tego

zapatrywania Sąd Najwyższy wskazał,

że ustanowiona na rzecz przedsiębiorstwa (w znaczeniu podmiotowym) służebność

gruntowa lub nabyta przez przedsiębiorstwo w drodze zasiedzenia taka

służebność, jako prawo korzystania z nieruchomości obciążonej w zakresie

związanym z działaniem tego przedsiębiorstwa (art. 285 k.c.), odpowiada funkcji

i treści nowo kreowanej służebności przesyłu. Tak jak dla ustanowienia na rzecz

przedsiębiorcy lub nabycia przez przedsiębiorcę w drodze zasiedzenia służebności

przesyłu, tak i dla ustanowienia na rzecz przedsiębiorstwa lub nabycia

przez

przedsiębiorstwo

w

drodze

zasiedzenia

odpowiadającej treści służebności przesyłu,

służebności

gruntowej

bezprzedmiotowe jest oznaczenie

„nieruchomości władnącej”.

W świetle przytoczonego wyżej stanowiska judykatury, odmienny pogląd

skarżących wskazujący na niedopuszczalność zasiedzenia służebności o treści

odpowiadającej

służebności

przesyłu

bez

skonkretyzowania

nieruchomości

władnącej, nie znajduje usprawiedliwienia.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 14 k.p.c. i art. 102

k.p.c. orzekł, jak w sentencji.