II CSK 381/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 381/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 31 stycznia 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Strus (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Józef Frąckowiak

SSN Jan Górowski

w sprawie z powództwa Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych

w Warszawie Biura Terenowego w P.

przeciwko K. M.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 31 stycznia 2007 r.,

skargi kasacyjnej pozwanego

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 14 marca 2006 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach procesu w postępowaniu kasacyjnym.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny oddalił apelację pozwanego, byłego prezesa zarządu „A.”

spółki z o.o., od wyroku zasądzającego kwotę 350 403 zł z odsetkami ustawowymi

oraz kosztami procesu, dochodzoną na podstawie art. 298 § 1 kodeksu

handlowego przez Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, który po

ogłoszeniu upadłości spółki wypłacił pracownikom zaległe świadczenia i w

przeważającym

zakresie

kontynuowane

po

nie

umorzeniu

odzyskał

ich,

postępowania

a

postępowanie

upadłościowego

egzekucyjne

okazało

się

bezskuteczne.

Sąd Okręgowy wyrokiem z 29 kwietnia 2005 r. uwzględnił powództwo

Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i zasądził od pozwanego

K. M. żądaną kwotę, opierając rozstrzygnięcie na następujących okolicznościach:

Pozwany został powołany na stanowisko prezesa zarządu wymienionej

Spółki 15 lipca 1996 r. W czerwcu 1997 r. złożył sprawozdanie finansowe,

z którego wynikały straty w wysokości 133 366 zł. Spółka od wiosny 1997 r.

nieregularnie płaciła pracownikom wynagrodzenia, a od października 1997 r.

zaprzestała wypłat. Pozwany wraz z wykazem zysków i strat złożył rezygnację

z pełnienia funkcji prezesa zarządu. Została ona przyjęta 30 czerwca 1997 r. przez

zgromadzenie wspólników. Mimo odwołania, pozwany faktycznie reprezentował

Spółkę w procesie o zapłatę wynagrodzenia za ostatnie miesiące 1997 r. i nie

został wykreślony z rejestru handlowego.

Według twierdzeń pracowników, którzy w lutym 1998 r. złożyli wniosek

o ogłoszenie upadłości, Spółka zaprzestała w listopadzie 1997 r. produkcji będącej

podstawową działalnością przedsiębiorstwa. Postanowieniem sądu z 24 kwietnia

1998 r. została ogłoszona upadłość spółki. Postępowanie to umorzono 30 stycznia

2001 r., ze względu na brak majątku niezbędnego do pokrycia kosztów

postępowania.

Skarga kasacyjna pozwanego K. M. zarzuca naruszenie art. 197 § 1 k.h. i

art. 196 § 1 k.h. polegające na uznaniu, że odwołany członek zarządu mógł złożyć

wniosek o upadłość spółki. Według skarżącego, w ten sposób doszło do naruszenia

art. 298 k.h. w związku z art. 620 k.s.h. przez ich niewłaściwe zastosowanie.

Pozwany domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy

Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych czerpał legitymacje

bierną z unormowania zawartego w art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r.

o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, (tekst

jednolity: Dz.U.02.9.85), stanowiącego, że wypłata świadczeń pracowniczych ze

środków Funduszu powoduje z mocy prawa przejście na Fundusz roszczenia

wobec pracodawcy lub masy upadłości o zwrot wypłaconych świadczeń.

Roszczenie wierzyciela niezaspokojonego w postępowaniu egzekucyjnym,

wobec członków zarządu, dochodzona na podstawie art. 298 § 1 kodeksu

handlowego (stosowanego w sprawie ze względu na przepis art. 620 § 1 kodeksu

spółek handlowych) wymaga istnienia określonego zobowiązania spółki z o.o.

w czasie, kiedy pozwany był członkiem zarządu spółki oraz bezskuteczności

egzekucji z majątku spółki tego zobowiązania, w czasie pozostawania jeszcze

przez pozwanego członkiem zarządu, a nawet po jego odwołaniu z zarządu.

Podkreślić jednak trzeba, że jeśli skład zarządu spółki zmieniał się, jak miało to

miejsce w niniejszej sprawie, to odpowiedzialność na zasadach określonych w art.

298 k.h. (a także obecnie na podstawie art. 299 k.s.h.) ponoszą osoby będące

członkami zarządu w czasie istnienia zobowiązania spółki, którego egzekucja

przeciwko tej spółce okazała się później bezskuteczna (por. np. wyrok Sądu

Najwyższego z 8 czerwca 2005 r. V CK 734/04, LEX nr 180849).

W rozstrzyganej sprawie Sądy obydwu instancji przywiązały znaczenie do

okoliczności utrzymywania się wpisu pozwanego (jako członka zarządu) w rejestrze

handlowym,

tymczasem

okoliczność

ta

nie

powinna

wpływać

na

jego

odpowiedzialność. Niekwestionowana kompetencja Zgromadzenia Wspólników

Spółki do odwołania prezesa zarządu powołanego na czas nieoznaczony, w świetle

art. 197 § 1 kodeksu handlowego prowadzi do wniosku, że pozwany przestał pełnić

te funkcję z dniem 30 czerwca 1997 r. Niezgłoszenie w rejestrze handlowym

zmiany dotyczącej reprezentacji spółki miało znaczenie dla ochrony osób trzecich

działających w zaufaniu do wpisu, wobec których spółka nie mogła zasłaniać się

zarzutem jego nieprawdziwości (art. 24 § 2 kodeksu handlowego), natomiast nie

zmienia treści wyjątkowego unormowania zwartego w art. 298 § 1 k.h., według

którego członkostwo w zarządzie spółki, jako przesłankę odpowiedzialności ocenia

się na podstawie rzeczywistego stanu prawnego, a nie na podstawie domniemania

zgodności wpisu ze stanem rzeczywistym chroniącego osoby trzecie, ponieważ

zostało ono obalone - stosownie do dokonanych ustaleń.

Jeżeli pozwany po odwołaniu występował nadal w imieniu spółki

w charakterze jej organu, to skutki dokonanych czynności i jego odpowiedzialność

regulowały inne przepisy, w szczególności art. 18 k.h. oraz art. 39 § 1 k.c.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku zdaje się wynikać, że Sąd Apelacyjny

wskazuje październik 1997 r. (wstrzymanie wypłat pracownikom), jako właściwy

okres zgłoszenia wniosku o upadłość. Według powoda nieprzekraczalnym

terminem był nawet 15 listopada 1997 r. Przyjmując okres wskazany przez Sąd

odwoławczy, nie sposób znowu pominąć konsekwencji wymienionej już uchwały

Zgromadzenia Wspólników z 30 czerwca 1997 r. wyłączającej reprezentację Spółki

przez pozwanego, zarówno w zakresie zmian składu zarządu jak i wniosku

o upadłość (art. 166 pkt 4 w zw. z art. 168 oraz art. 198 kodeksu handlowego).

Ponadto ustalenie nieregularnego wypłacania należności pracowniczych „od wiosny

1997 r.” nie pokrywa się z przesłanką ogłoszenia upadłości wg art. 5 § 1 Prawa

upadłościowego z 1934 r.

W

tym

stanie,

uznając

iż

skarga

kasacyjna

została

oparta

na

usprawiedliwionej podstawie Sąd Najwyższy zgodnie z art. 39815 § 1 k.p.c. orzekł

jak w sentencji. O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 108 § 2 k.p.c.

stosowanego odpowiednio.

jz