II CSK 37/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 37/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 czerwca 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Iwona Koper (przewodniczący)

SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca)

SSN Kazimierz Zawada

Protokolant Maryla Czajkowska

w sprawie z powództwa "M." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji

przeciwko B. Spółce Akcyjnej

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 18 czerwca 2009 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 30 czerwca 2008 r., sygn. akt[...],

oddala skargę kasacyjną i zasądza od strony powodowej na

rzecz strony pozwanej kwotę 5400 zł (pięć tysięcy czterysta

złotych) tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd pierwszej instancji oddalił powództwo o zapłatę kwoty 25 mln. zł tytułem

naprawienia szkody powstałej w ocenie powoda na skutek: 1) braku zaliczenia

przez pozwanego na poczet spłaty kredytu wartości przewłaszczonych ruchomości

i w konsekwencji zawyżenia zarówno wartości kredytu jaki należnych odsetek,

2) doprowadzenia do utraty przez powoda z winy pozwanego prawa do korzystania

ze znaku towarowego [...], 3) doprowadzenia do utraty przez powoda dochodów

jakie uzyskałby prowadząc działalność z wykorzystaniem prawa do korzystania z

wymienionego znaku towarowego, 4) doprowadzenia do zmniejszenia wartości

ruchomości zabezpieczonych w ramach postępowania zabezpieczającego.

Apelację strony powodowej oddalił Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia

30 czerwca 2008 r., podzielając pogląd Sądu I instancji, że dochodzenie kilku

roszczeń było możliwe w świetle art. 191 k.p.c., a niesprecyzowanie ich wartości

nie stanowiło braku formalnego.

Oceniając charakter aneksu nr 6 z dnia 28 kwietnia 2000 r. do umowy

kredytowej stron z dnia 1 października 1998 r., Sąd Apelacyjny podzielił ocenę

Sądu I instancji, że zawartych w nim postanowień nie można traktować jako

skutkujących odnowieniem zobowiązania w rozumieniu art. 506 § 1 k.c., który to

przepis wymaga zgodnej woli obu stron umorzenia dotychczasowego i utworzenia

nowego zobowiązania, a takich wymogów nie spełnia wymieniony aneks. Strony

nie zmierzały bowiem do umorzenia zobowiązania z umowy kredytowej a tylko do

jego zmiany przez zdenominowanie kwoty kredytu w nowej walucie Euro,

wymuszone likwidacją waluty, w której kredyt był uprzednio zdenominowany,

tj. marek niemieckich. W ocenie Sądu drugiej instancji zmiana taka nie prowadziła

też do zmiany essentialia negotii, co mogłoby świadczyć o odnowieniu.

Sąd odwoławczy zanegował też zasadność zarzutu apelacji, jakoby B.

powinien

zaliczać

na

poczet

zadłużenia

powodowej

spółki

wartość

przewłaszczonych towarów i urządzeń, sprzedając je w dacie wypowiedzenia

umowy kredytowej, ponieważ możliwość zaspokojenia się z zabezpieczeń

wierzytelności stanowi uprawnienie, a nie obowiązek wierzyciela, który nadto ma

obowiązek

korzystania

z przedmiotu

przewłaszczenia

w

zakresie

nie

wykraczającym poza stosunek przewłaszczenia na zabezpieczenie.

Sąd Apelacyjny podkreślił, że zaspokojenie pozwanego nie następowało

z momentem zawarcia umowy przewłaszczenia, a zatem zaliczenie na poczet

zadłużenia wartości przedmiotów przewłaszczonych nie mogło nastąpić wg. cen

określonych w umowach przewłaszczenia, tj. aktualnych w dacie zawarcia tych

umów. Z tych przyczyn za bezprzedmiotowe uznał Sąd odwoławczy dopuszczanie

dowodu z opinii biegłego na okoliczność określenia stopnia utraty wartości rzeczy

od dnia dokonania zabezpieczenia do dnia ich wyceny w dacie

dokonania

sprzedaży. Spełnienia obowiązku spłaty kredytu w formie pieniężnej powód nie

mógł zastąpić przeniesieniem własności przewłaszczonych rzeczy z datą zawarcia

umowy przewłaszczenia, a to wobec innej funkcji tej umowy, stwierdził Sąd

Apelacyjny.

Niezaliczenie

przez

na

B. poczet

spłaty

kredytu

wartości

przewłaszczonych ruchomości, wg. cen z daty przewłaszczenia, nie może

uzasadniać

bezprawności

B. jako

przesłanki

odpowiedzialności

deliktowej

i kontraktowej. Bezspornym działaniem Banku nie było również pobieranie środków

z rachunku powoda na pokrycie reszty długu wynikającego z umowy kredytu,

niepokrytego wpływami z tytułu zbycie przewłaszczonych ruchomości. Nie ma

zatem podstaw do odpowiedzialności B. za utratę przez powoda dochodów, będącą

konsekwencją utraty przez powoda prawa do korzystania ze znaku towarowego, a

tym samym bezprzedmiotowe byłoby dopuszczanie na tę okoliczność dowodu z

opinii biegłego. Nadto Sąd Apelacyjny podkreślił, że powód nie wykazał naruszenia

przez pozwanego przepisów powszechnie obowiązującego prawa mogącego

skutkować odpowiedzialnością deliktową.

Zaskarżając w całości wyrok Sądu Apelacyjnego strona powodowa oparła

skargę kasacyjną na obu podstawach kasacyjnych.

W ramach pierwszej podstawy zarzuciła naruszenie:

-

art. 65 k.c. poprzez jego niewłaściwą wykładnię wskutek przyjęcia, że

ruchomości zabezpieczające kredyt nie stały się własnością pozwanego

najpóźniej 9 listopada 2001 r., a aneks nr 6 nie stanowi odnowienia

zobowiązania skutkującego upadkiem zabezpieczeń umowy kredytowej;

-

art. 415 k.c. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji wyrządzenia powodowi

szkody działaniami pozwanego;

-

art. 506 k.c. w zw. z art. 60 k.c. wskutek ich niewłaściwej wykładni

skutkującej błędnym przyjęciem, że aneks nr 6 nie stanowi odnowienia

zobowiązania;

-

postanowień § 8 – 9 umowy przewłaszczenia z dnia 3 kwietnia 2000 r. oraz

umowy z dnia 10 maja 1999 r.

W ramach zarzutów zaliczonych do drugiej podstawy kasacyjnej powódka

zarzuciła naruszenie:

-

art. 378 § 1 k.p.c. w zw. z art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c., art. 187 § 1 pkt 1 k.p.c.,

a także art. 191 k.p.c. wskutek niedokonania wszechstronnego rozważenia

zarzutów apelacji;

-

art. 385 k.p.c. przez bezzasadne zastosowanie i oddalenie apelacji powoda;

-

art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 328 § 2 k.p.c. przez pominięcie

w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku rozważań dotyczących zawartego

w apelacji wniosku skontrolowania w trybie art. 380 k.c. niezaskarżalnych

postanowień oddalających wnioski dowodowe strony powodowej.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powódka akcentuje, że animus novandi wynika

z samego aktu zmiany umowy i nie wymaga wyraźnej deklaracji umorzenia

dawnego zobowiązania i zawiązania nowego, bo wyraźny zamiar nowacji może być

również dorozumiany. W ocenie powódki, w dacie wypowiedzenia umowy

kredytowej pozwany powinien wycenić przewłaszczone rzeczy i ich wartość

zaliczyć na poczet zadłużenia kredytowego.

Pozwany B. w

i zasądzenie

kosztów

odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie

postępowania

kasacyjnego,

podważając

zasadność

poszczególnych zarzutów skargi kasacyjnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie została oparta na uzasadnionych podstawach.

Chybione okazały się zarzuty naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej

przepisów prawa procesowego. Wbrew twierdzeniom strony skarżącej Sąd

Apelacyjny nie uchybił obowiązkowi wynikającemu z art. 378 § 1 k.p.c. rozpoznania

sprawy w granicach apelacji, w tym dokonania oceny zarzutów naruszenia art. 177

§ 1 pkt 1 k.p.c., art. 187 § 1 pkt 1 k.p.c., a także art. 191 k.p.c., o czym świadczą

wywody zawarte na s. 24-26 uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Okoliczność, że

strona skarżąca nie akceptuje dokonanej przez Sąd odwoławczy oceny

w odniesieniu do podniesionych w apelacji zarzutów naruszenia przepisów

procesowych

nie

oznacza

naruszenia

wskazanych

przepisów

przez

Sąd Apelacyjny. Również nie okazał się trafny zarzut naruszenia art. 391 § 1 k.p.c.

w zw. z art. 328 § 2 k.p.c. uzasadniony pominięciem w uzasadnieniu zaskarżonego

wyroku rozważań dotyczących złożonego w apelacji wniosku o kontrolę

niezaskarżalnych

postanowień

oddalających

wnioski

dowodowe

powoda.

O bezzasadności tego zarzutu świadczą wywody Sądu Apelacyjnego poczynione

na str. 31 in fine oraz na str. 33 uzasadnienia zaskarżonego wyroku, a brak ich

merytorycznej akceptacji przez stronę skarżącą nie świadczy o naruszeniu

wskazanych

przepisów

przez

Sąd

Apelacyjny.

Ponadto

powódka,

poza

gołosłownym stwierdzeniem, niczym nie uzasadniła, aby zarzucane naruszenia

przepisów procesowych miały istotny wpływ na wynik sprawy, nie podejmując

nawet próby wykazania w czym miałby przejawiać się taki wpływ zarzucanych

naruszeń na rozstrzygnięcie tej sprawy.

Wobec bezzasadności zarzutów zgłoszonych w ramach drugiej podstawy

kasacyjnej, oceny zarzutów naruszenia prawa materialnego należało dokonać

z uwzględnieniem stanu faktycznego przyjętego przez Sąd II instancji za podstawę

orzekania.

Zarzut niewłaściwej wykładni art. 65 k.c. (bez wskazania który z dwóch

paragrafów tego artykułu stanowił przedmiot naruszenia) okazał się chybiony.

Sąd Apelacyjny nigdzie nie dokonywał wykładni przepisów art. 65 k.c., a więc brak

było podstaw do formułowania zarzutu niewłaściwego wyniku dokonanej wykładni.

Natomiast Sąd ten stosował przepis art. 65 § 2 k.c. i na jego podstawie zbadał

zgodny zamiar stron i cel umowy kredytowej, z uwzględnieniem postanowień

aneksu nr 6, których wszechstronna ocena dokonana na str. 26-28 uzasadnienia

zaskarżonego wyroku nie wskazuje na wadliwość subsumpcji art. 65 § 2 k.c.

Jako nietrafny należało również ocenić zarzut niezastosowania art. 415 k.c.

w ustalonym stanie faktycznym sprawy, który to zarzut strona skarżąca usiłuje

uzasadniać

podjętą

obecnie

próbą

kwestionowania

ustalonych

i

kreacją

odmiennych, preferowanych ustaleń faktycznych, wskazując na wyrządzoną jej

szkodę w wyniku działań pozwanego B. Tymczasem Sąd Apelacyjny w obszernych

wywodach na str. 32-33 uzasadnienia zaskarżonego wyroku przekonywająco

wskazał dlaczego pozwanemu B. nie można postawić zarzutu bezprawności jego

działań w postaci naruszenia przepisów powszechnie obowiązującego prawa przy

podejmowaniu

prób

odzyskania

spłat

udzielonego

kredytu.

Nawet

więc

hipotetyczne tylko przyjęcie trafności twierdzenia powoda odnośnie do poniesionej

przez niego szkody nie mogłoby świadczyć o zasadności jego zarzutu błędnego

niezastosowania przez Sąd II instancji przepisu art. 415 k.c., ponieważ

o konieczności dokonania subsumpcji tego przepisu decyduje wystąpienie

wszystkich

ustawowych

przesłanek

deliktowej

odpowiedzialności

odszkodowawczej, a poniesiona szkoda jest zaledwie jedną z nich.

Zarzut niewłaściwej wykładni art. 506 k.c. w zw. z art. 60 k.c., skutkującej

brakiem podstaw do uznania postanowień aneksu nr 6 do umowy kredytowej za

skutkujące odnowieniem zobowiązania, również należało uznać za bezzasadny.

Sąd Apelacyjny trafnie przyjął, że zmiana zobowiązania polegająca na zmianie

waluty, w której wcześniej zdenominowany był udzielony powódce kredyt, była

wymuszona likwidacją marek niemieckich i wprowadzeniem w ich miejsce nowej

waluty Euro, a więc zabieg taki nie świadczył o woli stron umowy kredytowej

umorzenia dotychczasowego zobowiązania. Wbrew stanowisku strony skarżącej,

zasadnie uznał Sąd Apelacyjny, że wspomniana zmiana postanowień umowy

podstawowej nie skutkowała ani zmianą jej essentialia negotii, ani zamiarem

odnowienia zmierzającym do umorzenia dotychczasowego zobowiązania co

wyłączało kwalifikację dokonanej modyfikacji zobowiązania jako odnowienia

w rozumieniu art. 506 § 1 k.c. W orzecznictwie przyjęto, że klasyczną cechą

nowacji, wynikającą wprost z ustawy, jest zobowiązanie się dłużnika – za zgodą

wierzyciela – do spełnienia innego świadczenia, a istotną cechą nowacji jest także

to, iż wygasa dotychczasowe zobowiązanie. Zamiar nowacji może być również

dorozumiany byleby był wyraźny, wskazując na wolę nowego i zupełnie

odmiennego sposobu spełnienia świadczenia, dogodnego dla obu kontrahentów

(wyrok SN z dnia 24 października 2000 r. V CKN 125/00, niepubl.). Taka sytuacja

nie wystąpiła w stanie faktycznym niniejszej sprawy. W judykaturze dopuszcza się

również ewentualność, że animus novandi może wynikać z samego faktu zmiany

umowy bez potrzeby wyraźnej deklaracji umorzenia jako celu nowej umowy,

jednakże taką możliwość przewidziano tylko wówczas, gdy zmiana treści umowy

dotyczy przedmiotowo istotnych jej postanowień, czyli sięga tak daleko, że

zmieniają się jej essentialia negotii. Dokonanie zmiany w ostatnio wskazanym

zakresie dowodzi, że strony chcą umorzyć dotychczasowy stosunek prawny

zastępując go zawiązaniem nowego (wyrok SN z dnia 12 grudnia 2002 r., V CKN

1550/00, niepubl.). W niniejszej sprawie trafnie uznał Sąd Apelacyjny, że

modyfikacja postanowień umowy dokonana aneksem nr 6 z dnia 28 kwietnia

2000 r., ani nie skutkowała zmianą jej elementów przedmiotowo-istotnych, ani w

inny

sposób

nie

wyrażała

zamiaru

stron

umorzenia

dotychczasowego

zobowiązania, powstałego w wyniku zawarcia umowy kredytowej z dnia

1 października 1998 r.

Zarzut

naruszenia postanowień § 8 – 9 umowy przewłaszczenia z dnia

3 kwietnia 2000 r. oraz umowy z dnia 10 maja 1999 r. z oczywistych powodów nie

mieści się w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej, ponieważ postanowień umowy

nie można kwalifikować jako prawa materialnego, a tylko jego naruszenie

uzasadnia przytoczenia pierwszej podstawy kasacyjnej wobec jednoznacznego

brzmienia art. 3933 § 1 pkt 1 k.p.c.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji, działając na

podstawie art. 39814 k.p.c.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1

i art. 99 k.p.c. oraz na podstawie § 6 pkt 7 i § 12 ust. 4 pkt 1 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności

radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej

udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz.

1349 ze zm.).