II CSK 331/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 331/09

POSTANOWIENIE

Dnia 18 listopada 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)

SSN Barbara Myszka

w sprawie z wniosku K. C.

przy uczestnictwie R. B. i H. B.

o wpis hipoteki przymusowej zwykłej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 18 listopada 2009 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni

od postanowienia Sądu Okręgowego w S.

z dnia 23 września 2008 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu w S. do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia

o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w S. postanowieniem zaskarżonym skargą kasacyjną oddalił

apelację wnioskodawczyni K. C. od postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia

18 czerwca 2008 r., oddalającego wnioski o wpis hipotek przymusowych zwykłych

w kwotach po 1000 zł księgach wieczystych nr […], w celu zabezpieczenia

wierzytelności w kwocie 106 137,16 zł obejmującej - zasądzone wyrokiem Sądu

Okręgowego w S. z dnia 6 maja 2005 r., sygn. akt I C …/03 - odsetki ustawowe od

kwoty 230 000 zł (81 141,16 zł), koszty procesu (20 135 zł), koszty postępowania

klauzulowego (141 zł) oraz postępowania zabezpieczającego (4 540 zł).

Uzasadniając rozstrzygnięcie o żądaniu wpisu hipoteki w księdze wieczystej

nr […] Sąd Okręgowy wskazał, że wierzytelności wynikające z wymienionego

wyroku zostały zabezpieczone - na podstawie postanowienia o udzieleniu

zabezpieczenia -

hipoteką przymusową kaucyjną w księdze wieczystej nr […]do

kwoty 200 000 zł oraz w księdze wieczystej nr […] do kwoty 30 000 zł. Okoliczność

ta uniemożliwia uwzględnienie wniosku, gdyż objęte tytułem wykonawczym, w

postaci wyroku z dnia 6 maja 2005 r. zaopatrzonego w klauzulę wykonalności,

odsetki ustawowe i koszty postępowania nie mieszczą się w najwyższej kwocie

wpisanych wcześniej hipotek kaucyjnych. Zgodnie zaś z art. 104 ustawy z dnia 6

lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (jedn. tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 124,

poz. 1361 ze zm. - dalej: „u.k.w.h."), hipoteka kaucyjna zabezpiecza odsetki oraz

koszty postępowania mieszczące się w sumie wymienionej we wpisie hipoteki.

Sąd Okręgowy - odwołując się do stanowiska Sądu Najwyższego,

wyrażonego w postanowieniu z dnia 20 maja 1986 r., III CRN 86/86 (OSNCP 1987,

nr 9, poz. 139) - podkreślił, że art. 104 u.k.w.h., jako przepis szczególny, wyłącza

zastosowanie art. 69 u.k.w.h., w związku z czym samodzielnie określa zakres

zabezpieczenia hipoteką kaucyjną, wpisaną na podstawie postanowienia sądu

o udzieleniu

zabezpieczenia,

odsetek

oraz

kosztów

postępowania.

Skoro wierzytelności z tego tytułu nie mieszczą się w sumie tych hipotek, mogą

być zabezpieczone jedynie przez wpis nowej hipoteki kaucyjnej (art. 102 ust. 2

w związku z art. 109 u.k.w.h.), ewentualnie - po wykreśleniu dotychczasowych

hipotek

kaucyjnych

-

przez

wpis

hipoteki

przymusowej

zwykłej,

która

zabezpieczałaby należność główną oraz odsetki i koszty postępowania.

W skardze kasacyjnej opartej na podstawie naruszeniu prawa materialnego

wnioskodawczyni podniosła zarzuty naruszenia art. 104 i art. 109 ust. 1 u.k.w.h.

przez ich błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że odsetki za opóźnienie

i koszty postępowania w oznaczonej wysokości nie mogą być zabezpieczone

hipoteką przymusową zwykłą oraz że w wyniku ustanowienia tej hipoteki doszłoby

do uzyskania zabezpieczenia przewyższającego wierzytelność. Powołując się na

te zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz

postanowienia Sądu Rejonowego w G. i nakazanie temu Sądowi, aby dokonał

wpisu hipoteki zgodnie z wnioskiem, ewentualnie uchylenie postanowień Sądów

obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skardze kasacyjnej nie można odmówić słuszności.

Sąd Okręgowy błędnie zinterpretował pogląd Sądu Najwyższego wyrażony

w postanowieniu z dnia 20 maja 1986 r., III CRN 86/86, zgodnie z którym zakres

zabezpieczenia hipoteką przymusową, wpisaną na podstawie tymczasowego

zarządzenia sądu, odsetek oraz kosztów postępowania określa, odnoszący się do

hipoteki kaucyjnej, szczególny przepis art. 104 w związku z art. 111 u.k.w.h., a nie

przepis art. 69 u.k.w.h. dotyczący hipoteki w ogólności. Postanowienie to zapadło

w odmiennym, od ustalonego w niniejszej sprawie, stanie faktycznym, w którym po

zabezpieczeniu powództwa przez obciążenie nieruchomości hipoteką przymusową

pozwana przeniosła własność tej nieruchomości na osobę trzecią, po czym

prawomocnym wyrokiem została zasądzona od niej kwota przewyższająca sumę

hipoteki, a sąd - na wniosek wierzycieli - nadał temu wyrokowi klauzulę

wykonalności przeciwko nabywcy nieruchomości, nie zastrzegając dla niego prawa

powoływania

się

w

toku

postępowania

egzekucyjnego

na

ograniczenie

odpowiedzialności do sumy wymienionej we wpisie hipoteki. Wskazując na

konieczność takiego zastrzeżenia Sąd Najwyższy podkreślił, że nabywca

nieruchomości obciążonej hipoteką przymusową, będącą jednocześnie hipoteką

kaucyjną, ponosi odpowiedzialność za wierzytelność zabezpieczoną hipoteką tylko

z nabytej nieruchomości (art. 65 ust. 1 u.k.w.h.) i tylko do sumy wymienionej we

wpisie hipoteki (art. 102 ust. 1 i art. 104 u.k.w.h.). Trafnie zatem podniosła

skarżąca, że przytoczony pogląd Sądu Najwyższego dotyczył innego zagadnienia

i nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy.

U podstaw zaskarżonego postanowienia legło zapatrywanie, że w razie

obciążenia nieruchomości hipoteką przymusową kaucyjną, która nie zabezpiecza

całej wierzytelności, a jedynie należność główną, wierzyciel nie może skutecznie

domagać się ustanowienia hipoteki przymusowej zwykłej, zabezpieczającej

pozostałą część wierzytelności w postaci zsumowanych odsetek oraz kosztów

postępowania. Stanowisko takie - jak trafnie zarzuciła skarżąca - jest wynikiem

błędnej wykładni art. 104 u.k.w.h., gdyż prowadzi do pozbawienia wierzyciela

możliwości pełnego zabezpieczania przysługującej mu wierzytelności. Wskazana

przez Sąd Okręgowy droga do osiągnięcia tego celu , tj. ustanowienie - w miejsce

dotychczasowych hipotek kaucyjnych - nowej hipoteki kaucyjnej o wyższej

wysokości lub hipoteki przymusowej zwykłej, zabezpieczającej należność główną

oraz odsetki i koszty postępowania jest nie do przyjęcia. W takiej bowiem sytuacji

musiałoby najpierw dojść do zniesienia i wykreślenia ustanowionych hipotek

kaucyjnych, co prowadziłoby do niekorzystnych dla wierzyciela skutków w zakresie

pierwszeństwa, a w niektórych wypadkach nawet do utraty zabezpieczenia.

Niewątpliwie rację ma skarżąca twierdząc, że z art. 104 u.k.w.h. nie można

wywodzić zakazu zabezpieczenia odsetek oraz kosztów postępowania, nie

mieszczących się w kwocie wymienionej we wpisie hipoteki kaucyjnej, hipoteką

przymusową zwykłą. Błędnie również Sąd Okręgowy przyjął, że uwzględnienie

wniosku prowadziłoby w rozpoznawanej sprawie do sytuacji, w której wierzycielka

posiadałaby

zabezpieczenie

hipoteczne

w

kwotach

przewyższających

przysługującą jej wierzytelność. Bezsprzecznie bowiem hipoteki kaucyjne nie

zabezpieczają całej wierzytelności skarżącej, skoro zostały ustanowione do kwoty

200 000 zł na nieruchomości objętej księgą wieczystą nr […] i do kwoty 30 000 zł

na nieruchomości objętej księgą wieczystą nr […]. Zabezpieczają one zatem

jedynie należność główną stwierdzoną prawomocnym wyrokiem z dnia 6 maja

2005 r. w sprawie I C …/03. Tymczasem skarżąca domaga się wpisu hipoteki

w celu zabezpieczenia zasądzonych tym wyrokiem odsetek od kwoty 230 000 zł za

czas od dnia 23 sierpnia 2003 r. do dnia 30 czerwca 2006 r. oraz kosztów

postępowania.

Prawidłowa wykładnia art. 104 u.k.w.h. prowadzi do wniosku, że w razie

zabezpieczenia hipoteką przymusową kaucyjną części wierzytelności, obejmującej

samą tylko należność główną, nie jest wyłączona możliwość zabezpieczenia

hipoteką

przymusową

zwykłą

pozostałej

części

wierzytelności

w

postaci

zasądzonych odsetek ustawowych oraz kosztów postępowania, nie mieszczących

się w sumie hipoteki wymienionej we wpisie. Pogląd takie Sąd Najwyższy wyraził

również w postanowieniu z dnia 4 listopada 2009 r., II CSK 142/09 (nie publ.).

Odmienne zapatrywanie Sądu Okręgowego, oparte na wadliwej wykładni

wymienionego przepisu, usprawiedliwia przytoczoną w skardze kasacyjnej

podstawę naruszenia prawa materialnego.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 15 § 1 k.p.c. orzekł,

jak w sentencji.

jz