II CSK 330/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 330/06

POSTANOWIENIE

Dnia 17 stycznia 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Jan Górowski

SSN Dariusz Zawistowski

w sprawie z wniosku Syndyka Masy Upadłości "E." Spółki

z

ograniczoną odpowiedzialnością w K.

przy uczestnictwie B. M. i M. A. Z.

o orzeczenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej

z art. 373 ust. 1 prawa upadłościowego i naprawczego ,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 17 stycznia 2007r.,

skargi kasacyjnej uczestniczki postępowania B. M.

skargi kasacyjnej uczestnika postępowania M. A. Z.

oraz

od

postanowienia Sądu Okręgowego w K.

z dnia 22 marca 2006 r.,

oddala obie skargi kasacyjne; zasądza na rzecz Syndyka Masy

Upadłości "E." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K. od

B. M. i M. A. Z. kwoty po 900 (dziewięćset) złotych od każdego z

nich tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Syndyk masy upadłości „E.” spółki z o.o. domagał się orzeczenia wobec B.

M. i M. – A. Z. zakazu przewidzianego w art. 373 ust. 1 pkt 1 ustawy – Prawo

upadłościowe i naprawczego podnosząc, że uczestnicy są odpowiedzialni, za

niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości „A.” spółki z o.o. w P. co do której

podstawy ogłoszenia upadłości powstały co najmniej we wrześniu 2004 r. Nie

złożyli także we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości „E.” spółki z o.o.

w K., która miała zobowiązania sięgające 2000 r., a wniosek o ogłoszenie upadłości

został złożony dopiero 30.09.2004 r.

Sąd Rejonowy w K. postanowieniem z dnia 5 grudnia 2005 r. orzekł zakaz

wobec obojga uczestników w stosunku do każdego na okres 3 lat. Wskazał Sąd

Rejonowy, że legitymacja czynna wnioskodawcy wynika z art. 376 ust. 1 zdanie

pierwsze ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze, gdyż wnioskodawca jest

syndykiem masy upadłości „E.” i wierzycielem „A”.

Uczestnicy byli członkami zarządu obu Spółek. B. M. w „A.” od 31 grudnia

2003 r. do 2 listopada 2004 r. i od 18 lutego 2005 r., w „E.” od 8 stycznia 2004 r. do

15 czerwca 2004 r. M. – A. Z. w „A.” do 31 grudnia 2003 r. i od 2 listopada 2004 r.

do 18 lutego 2005 r. w „E.” do 8.01.2004 r. i od 15 czerwca 2004 r. W odniesieniu

do obu spółek zostało wszczęte i toczy się postępowanie upadłościowe. W takim

przypadku termin złożenia wniosku o orzeczenie zakazu, o którym mowa w art. 377

ustawy

liczony

jest

od

dnia

ukończenia

lub

umorzenia

postępowania

upadłościowego, nie mógł więc upłynąć.

Z bilansu „E.” sporządzonego na dzień 30 czerwca 2004 r. (tj. 15 dni po

odwołaniu z zarządu B. M. wynika, że Spółka miała aktywów 941.179,51 zł przy

zobowiązaniach 2.075.822,56 zł i rezerwach na zobowiązania w kwocie 253.828,61

zł. W ocenie Sądu Rejonowego, nadwyżka zobowiązań nad aktywami istniała już

za zarządu uczestniczki, gdyż jest niewiarygodne, by zobowiązania powstały w

ciągu 14 dni po jej odwołaniu z zarządu. Zgodnie z art. 11 ustawy – Prawo

upadłościowe

i

naprawcze

podstawą

ogłoszenia

upadłości

jest

istnienie

niezrealizowanych zobowiązań co najmniej dwóch wierzycieli. Spółka miała szereg

wymagalnych zobowiązań, niezrealizowanych od 2000 r., a także z 2000, 2001,

2002, 2003 i 2004 r. istniało w stosunku do niej szereg tytułów egzekucyjnych, co

wskazuje jednoznacznie, że Spółka była niewypłacalna już w dniu wejścia w życie

ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze, tj. w dniu 1 października 2003 r. Na

uczestniczce ciążył obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości co najmniej

od 14 października 2003 r. Obowiązku tego nie realizowała przez 8 miesięcy. W

okresie, kiedy M. – A. Z. był w zarządzie tej Spółki istniało kilkadziesiąt

wymagalnych i niezrealizowanych zobowiązań, tak że wniosek o ogłoszenie

upadłości był konieczny. Relacja zobowiązań do wartości majątku Spółki pogłębiała

się od 2000 r. W 2002 r. zobowiązania odpowiadały 34,4 % wartości majątku, w

2003 r. 57,1 %, w 2004 r. 164 %. W ocenie Sądu Rejonowego oboje uczestnicy nie

wykonali swego obowiązku względem spółki „E”.

W przypadku spółki „A.” ewidencja finansowo-księgowa była nierzetelna i nie

obejmowała wszystkich zobowiązań. Począwszy od 2000 r. zobowiązania Spółki

przekraczały wartości i jej majątku i taka sytuacja trwała do 2003 r. Z bilansów

wynika, że w 2004 i 2005 r. wartość majątku była wyższa od zobowiązań Spółki o

36,2 i 28,7 %, jednakże nie nastąpiło to w wyniku poprawy sytuacji finansowej i

zwiększenia majątku Spółki, ale na skutek statystycznego zaliczenia w 2004 r.

przeterminowanych i niezapłaconych zobowiązań do dochodów Spółki. Poza

obniżeniem zobowiązań operacja ta spowodowała także pozorne osiągnięcie

zysku.

W ocenie Sądu Rejonowego w odniesieniu do każdego z uczestników

zachodziła podstawa do orzeczenia zakazu, o którym mowa w art. 373 ust. 1

ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze, przy uwzględnieniu przesłanek z ust. 2

tego artykułu. Sąd Rejonowy nie podzielił zarzutu uczestników, że dopuszczalność

orzeczenia zakazu wyłącza brak szkody po stronie wierzycieli, Uznał, że dotkliwą

szkodą jest brak zaspokojenia sięgający 2000 r. Za kuriozalną uznał Sąd

argumentację, ze sytuacja finansowa Spółek była dobra, ale jednocześnie spłacona

byłą tylko część zobowiązań. W ocenie Sądu Rejonowego stan niewypłacalności

w obu Spółkach aprobowali kolejni członkowie zarządu – B. M. oraz A. – M. Z.

Zdaniem Sądu w interesie ogółu jest wyeliminowanie z obrotu tak nierzetelnych

przedsiębiorców i zarządców, którzy nie uznają za szkodliwe niepłacenia swych

długów przez wiele lat.

Apelacje uczestników od powyższego orzeczenia Sąd Okręgowy w K.

oddalił postanowieniem z dnia 22 marca 2006 r. Sąd Okręgowy uznał za

prawidłowe ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji i podzielił argumentację

prawną tego Sądu. Nie podzielił natomiast podniesionego w obu apelacjach zarzutu

naruszenia art. 377 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze poprzez wydanie

orzeczenia po upływie terminu rocznego od powstania, obowiązku zgłoszenia

wniosku o ogłoszenie upadłości. Zdaniem Sądu Okręgowego nie jest przeszkodą

orzeczenia pozbawienia M. – A. Z. prawa, prowadzenia działalności gospodarczej

okoliczność, że w dniu 23 lutego 2002 r. orzeczono wobec niego na podstawie art.

172 Prawa upadłościowego zakaz prowadzenia działalności jako sankcję za

niedopełnienie obowiązku zgłoszenia wniosku o zgłoszenie upadłości spółki „A”.

Od orzeczenia Sądu Okręgowego oboje uczestnicy postępowania wnieśli

skargi kasacyjne zarzucając naruszenie prawa materialnego: art. 377 i art. 373 ust.

1 pkt 1 ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze. zarzucili także naruszenie

przepisów postępowania, które miało mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W skardze kasacyjnej M. – A. Z. podniesiono zarzut naruszenia art. 21 ust. 2

Prawa upadłościowego i naprawczego i art. 523 k.p.c. w związku z art. 366 k.p.c.,

zaś w skardze kasacyjnej B. M. podniesiono zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w

związku z art. 278 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skargi kasacyjne nie są zasadne.

Zarzut

naruszenia art. 377 ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze

skarżący opierają na sformułowaniu zawartym w tym przepisie, że nie orzeka się

zakazu, o którym mowa w art. 373, jeżeli postępowanie w sprawie nie zostało

wszczęte w terminie roku od dnia, w którym dłużnik obowiązany był złożyć

wniosek o ogłoszenie upadłości. W świetle ustaleń Sądów obu instancji nie ulega

wątpliwości, że wnioski o ogłoszenie upadłości obu Spółek powinny być złożone już

przed wielu laty. Jednakże skarżący nie dostrzegają mimo, że wynika to wyraźnie

z brzmienia art. 377, iż roczny termin do wszczęcia postępowania o orzeczenie

zakazu, o którym mowa w art. 373 liczy się od dnia w którym dłużnik obowiązany

był założyć wniosek o ogłoszenie upadłości wówczas tylko, gdy takiego wniosku nie

złożono i nie toczy się postępowanie upadłościowe. Tymczasem wydaje się

bezsporne, że w dniu 1 października 2004 r. ogłoszono upadłość spółki „E.” i w dniu

23 lutego 2005 r. ogłoszono upadłość spółki „A”. W takim

wypadku termin

określony w art. 377 biegnie od umorzenia lub zakończenia postępowania

upadłościowego, a ponieważ postępowanie upadłościowe w odniesieniu do żadnej

z wymienionych Spółek nie zostało umorzone ani zakończone termin ten w ogóle

nie mógł rozpocząć biegu.

Przy orzekaniu pozbawienia praw, o których mowa w art. 373, podstawą

jest zawinione działanie osób wymienionych w art. 373 ust. 1. Z art. 373 ust. 2

wynika, że sąd bierze pod uwagę stopień winy oraz skutki podejmowanych działań.

Z aprobowanych przez Sąd Okręgowy ustaleń Sądu pierwszej instancji wynika,

że stan niewypłacalności spółek „E.” i „A.” powstał jeszcze przed wejściem w życie

ustawy

- Prawo upadłościowe i naprawcze i utrzymywał się przez cały czas

zarządu

każdego

z

uczestników.

Okoliczności

niespłacania

wymagalnych

zobowiązań nie mogła być nieznana członkom zarządu. Stopnia zawinienia

uczestników nie zmniejsza to, że stan niewypłacalności Spółek powstał przed

rozważanymi w tym postępowaniu okresami ich zarządu, trafnie bowiem Sąd

Okręgowy wskazał, że tak długo jak stan niewypłacalności nie ustąpi, trwa

obowiązek dłużnika zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Zawinienie

uczestników postępowania i negatywne skutki dla kontrahentów niezgłoszenia

upadłości nie ulegają wątpliwości. Zarzut naruszenia art. 373 ust. 1 ustawy Prawo

upadłościowe i naprawcze także więc należy uznać za chybiony zaskarżone

skargami kasacyjnymi postanowienie.

Orzeczony w tej sprawie zakaz na podstawie art. 373 ust. 1 pkt 1 nie

zmienia ani nie uchyla postanowienia z dnia 23 lutego 2002 r., którym orzeczono

wobec M. Z. na podstawie art. 172 dawnego Prawa upadłościowego zakaz

prowadzenia działalności. Nie mogło więc dojść do naruszenia art. 523 k.p.c.

Bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 21 ust. 2 ustawy - Prawo

upadłościowe i naprawcze przez jego niezastosowanie. Przepis ten dotyczy

legitymacji do wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości i w tej sprawie nie

mógł być stosowany, gdyż nie jest to sprawa o ogłoszenie upadłości.

Udział uczestnika M. – A. Z. w zarządzie Spółek wbrew zakazowi orzeczonemu w

2002 r. na podstawie at. 172 dawnego prawa upadłościowego zapewne dotknięty

był nieważnością. Skoro jednakże został członkiem zarządu spółek, które popadły

w stan niewypłacalności wadliwość sprawowanego zarządu nie zwalniała go od

ustawowego obowiązku zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Zarząd wbrew

orzeczonemu zakazowi świadczy natomiast o znacznym stopniu winy uczestnika.

Podniesiony w skardze kasacyjnej uczestniczki zarzut naruszenia art. 233

§ 1 w związku z art. 278 k.p.c. - przez przyjęcie jako dowodu w sprawie wypowiedzi

biegłego wykraczającej poza zakres udzielonego mu przez sąd zlecenia nie mógł

być skuteczny, gdyż stosownie do art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej

nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów.

Z powyższych względów na mocy art. 39814 Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji

postanowienia.