II CSK 329/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 329/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 stycznia 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący)

SSN Jan Górowski

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa E.P. i in. ,

przeciwko A. D. i P. S.

o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 17 stycznia 2007r.,

skargi kasacyjnej powódki E. P.

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 9 marca 2006 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w P. wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2005 r. oddalił powództwo

wniesione przez […] przeciwko […] o uznanie za bezskuteczną wobec powodów,

umowy sprzedaży nieruchomości położonej w P. przy ul. K. 17, zawartej między

pozwanymi w dniu 14 kwietnia 1995 r.

Sąd ten ustalił, że nieruchomość, której dotyczyła umowa zawarta między

pozwanymi stanowiła majątek K. R. Była ona żoną powoda B. R., matką

pozostałych powodów i pozwanego P. S.

K. R. udzieliła synowi P.S.

pełnomocnictwa do występowania we wszystkich sprawach dotyczących jej

nieruchomości. Pełnomocnictwa tego nie odwołała do chwili swojej śmierci, która

miała miejsce w dniu 25 września 1994 r. P. S. w oparciu o to pełnomocnictwo

sprzedał nieruchomość A. D. w dniu 14 kwietnia 1995 r. Do tego czasu nie zostało

przeprowadzone postępowanie spadkowe po K. R., a powodowie nie wiedzieli o

umowie zawartej przez pozwanych aż do 1999 r. W ocenie Sądu Okręgowego

powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Było ono oparte o treść art. 59 k.c.

Zgodnie z tym przepisem nie można żądać uznania umowy za bezskuteczną po

upływie roku od jej zawarcia. Powództwo zostało wniesione po upływie tego

terminu, co skutkowało wygaśnięciem dochodzonego roszczenia.

Apelacja powódki E. P. została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego z

dnia 9 marca 2006 r. Sąd drugiej instancji podzielił ustalenia faktyczne poczynione

przez Sąd Okręgowy oraz jego ocenę, że upływ terminu do dochodzenia uznania

umowy za bezskuteczną, określonego w art. 59 k.c., który ma charakter terminu

zawitego, przemawiał za oddaleniem powództwa. Za bezzasadny uznał również

zarzut naruszenia art. 556 § 2 k.c., podkreślając, że przepis ten dotyczy relacji

pomiędzy sprzedawcą! kupującym, a nikt z powodów nie był stroną umowy

sprzedaży i nie mogły mu przysługiwać jakiekolwiek uprawnienia wynikające z

umowy zawartej pomiędzy pozwanymi. Z tych względów, apelacja była w ocenie

Sądu drugiej instancji pozbawiona uzasadnionych podstaw i podlegała oddaleniu.

Skarga kasacyjna powódki została oparta o obie podstawy określone w art.

3983 § 1 k.p.c. W ramach podstawy naruszenia prawa materialnego skarżąca

zarzuciła obrazę art. 58 k.c., art. 59 k.c., art. 140 k.c. i art. 925 k.c. W ramach zaś

podstawy naruszenia przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik

sprawy zarzuciła obrazę art. 328 § 2 k.p.c., art. 350 § 1 k.p.c. i art. 382 k.p.c.

W oparciu o te zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie co

do istoty sprawy poprzez zmianę tego orzeczenia i ustalenie, że umowa zawarta

między pozwanymi jest nieważna.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania

były nieuzasadnione. Sąd drugiej instancji wskazał w uzasadnieniu zaskarżonego

wyroku, jakie fakty uznał za ustalone i określił podstawę prawną wydanego wyroku.

W tym zakresie uzasadnienie odpowiada wymogom określonym w art. 328 § 2

k.p.c., zaś kwestionowanie w skardze kasacyjnej podstawy prawnej wydanego

wyroku poprzez podnoszenie zarzutu naruszenia przepisu art. 328 § 2 k.p.c. nie

zasługiwało w żadnym razie na uwzględnienie.

Art. 350 § 1 k.p.c. dotyczy możliwości prostowania przez sąd oczywistych

omyłek zawartych w treści orzeczenia. Brak zatem podstaw by przyjąć, że Sąd

Apelacyjny naruszył ten przepis aprobując w pełni ustalenia faktyczne Sądu

pierwszej instancji, które w ocenie skarżącego były w części wadliwe (co do daty, w

której powódka dowiedziała się umowie zawartej między pozwanymi).

Podnosząc zarzut naruszenia art. 382 k.p.c. skarżący ograniczył się do

stwierdzenia, że przepis ten został naruszony i nie wskazał na czym naruszenie to

miałoby polegać, co już dostatecznie dyskwalifikuje ewentualną skuteczność tego

zarzutu, niezależnie od faktu, że brak jest także jakichkolwiek podstaw by przyjąć,

że Sąd drugiej instancji przy orzekaniu pominął materiał dowodowy zebrany

wcześniej w sprawie. Sam zaś nie prowadził uzupełniającego postępowania

dowodowego i z tego względu nie mógł pominąć innych dowodów.

Przechodząc do oceny zasadności zarzutów naruszenia prawa materialnego

należy podkreślić, że są one związane ze zmianą stanowiska skarżącej, co do

skutków umowy zawartej między pozwanymi, dopiero na etapie postępowania

kasacyjnego. Wcześniej powodowie utrzymywali, że skutkiem wygaśnięcia

pełnomocnictwa udzielonego pozwanemu P. S. przez K. R., co nastąpiło z chwilą

jej śmierci, była bezskuteczność umowy zawartej przez pozwanych wobec

powodów. W konsekwencji powodowie domagali się w pozwie uznania tej

czynności za bezskuteczną. Żądanie tej treści zostało utrzymane także w apelacji

od wyroku oddalającego powództwo. Biorąc pod uwagę, że powodowie w całym

tym postępowaniu byli reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika trudno

poddawać

w

wątpliwość

ocenę

Sądu

drugiej

instancji,

że

przedmiotem

postępowania było żądanie ustalenia bezskuteczności umowy. Nie zmienia tej

oceny okoliczność, że w piśmie pełnomocnika powódki z dnia 6 sierpnia 2004 r.

(złożonego w toku postępowania przed Sądem instancji) podniesiono, że umowa

mogła być nieważna na gruncie art. 58 k.c. W tym samym piśmie zawarto bowiem

stwierdzenie, z którego wynika, że powódka domagała się nadal ustalenia

bezskuteczności umowy, a żądanie pozwu do momentu zakończenia postępowania

przed sądem pierwszej instancji nie zostało zmienione. W uzasadnieniu skargi

kasacyjnej znalazło się przy tym wyraźne stwierdzenie, że pełnomocnik powódki

pominął w apelacji zarzut naruszenia art. 58 § 1 k. c. i nie był on także przedmiotem

postępowania apelacyjnego.

Nie ulega zaś wątpliwości, że istnieje różnica pomiędzy żądaniem ustalenia

bezskuteczności i nieważności umowy. Treść żądania zgłoszonego przez powoda

zakreśla tymczasem zakres rozpoznania sprawy, niezależnie od tego, że

w określonym stanie faktycznym można dopuścić możliwość skonstruowania

innego jeszcze żądania niż dochodzone przez powoda. Sąd nie może bowiem

wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem, ani zasądzać ponad

żądanie (art. 321 § 1 k.p.c.).

Zgodnie z brzmieniem art. 383 k.p.c. w postępowaniu apelacyjnym nie

można rozszerzać żądania pozwu ani występować z nowymi roszczeniami. Nie

można też przyjąć, aby istniała możliwość zgłoszenia dopiero w skardze kasacyjnej

żądania, które nie stanowiło przedmiotu sporu rozpoznawanego przez Sąd drugiej

instancji. Zatem podnoszenie w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów

prawa materialnego, które miałyby uzasadniać zasadność innego żądania, niż

przedstawione wcześniej Sądowi do rozstrzygnięcia, było bezprzedmiotowe i nie

mogło stanowić podstawy uwzględnienia skargi kasacyjnej. Stąd też zarzuty

naruszenia przepisów prawa materialnego przytoczonych w skardze kasacyjnej

powódki, a w szczególności art. 58 k.c. należało uznać za bezzasadne. Oceny tej

nie zmienia fakt, że Sąd Apelacyjny rozważając, czy umowa zawarta przez

pozwanych może być uznana za bezskuteczną wobec powodów, odniósł się w

uzasadnieniu zaskarżonego wyroku także do zagadnienia, czy umowa ta była

ważna i wyraził takie przekonanie. Stanowisko w tym zakresie, niezależnie od

oceny co do jego zasadności, nie miało bowiem wpływu na przedmiot orzekania

przez ten Sąd, Także domaganie się przez skarżącą we wnioskach skargi

kasacyjnej zmiany zaskarżonego wyroku poprzez ustalenie nieważności umowy

zawartej przez pozwanych, co nie było wcześniej przedmiotem postępowania, było

bezzasadne.

Z tych względów skarga kasacyjna była pozbawiona uzasadnionych podstaw

i podlegała oddaleniu na podstawie art. 398 14 k.p.c. O kosztach postępowania

kasacyjnego orzeczono w oparciu o treść art. 98 § 1 i 39821 k.p.c.

jc