II CSK 32/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 32/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 maja 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący)

SSN Wojciech Katner (sprawozdawca)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z powództwa Barbary W.

przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej

o uchylenie uchwał i stwierdzenie nieważności uchwał,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 6 maja 2011 r.,

skargi kasacyjnej powódki

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 16 marca 2010 r.,

1) oddala skargę kasacyjną

2) przyznaje radcy prawnemu Grzegorzowi F. od Skarbu

Państwa – Sądu Apelacyjnego kwotę 120 (sto dwadzieścia)

złotych powiększoną o podatek od towarów i usług z tytułu

udzielonej powódce pomocy prawnej z urzędu.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 16 marca 2010 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację powódki

Barbary W. od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 7 sierpnia 2009 r. w sprawie

przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej /.../ o uchylenie uchwał i stwierdzenie

nieważności uchwał Zebrania Przedstawicieli Członków pozwanej Spółdzielni z

dnia 13 czerwca 2008 r.

Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że Zarząd pozwanej

Spółdzielni odmówił zwołania Walnego Zgromadzenia Członków Spółdzielni, o co

wnosili członkowie Spółdzielni w październiku 2007 r., zwołał natomiast na dzień

29 listopada 2007 r. Zebranie Przedstawicieli Członków Spółdzielni. W porządku

obrad

tego

Zebrania

przewidziane

były

zmiany

w

statucie

Spółdzielni,

ustanawiające w miejsce Zebrania Przedstawicieli – Walne Zgromadzenie. Odbycie

Zebrania, mimo jego rozpoczęcia zostało uniemożliwione przez grupę osób, wśród

których była też powódka, wskutek czego Zarząd zwołał kolejne Zebranie

Przedstawicieli na dzień 13 czerwca 2008 r. Zostało ono poprzedzone zebraniami

grup członkowskich, na których m. in. omawiano planowane zmiany statutu

Spółdzielni. W Zebraniu dnia 13 czerwca 2008 r. mogli uczestniczyć poza

wybranymi przedstawicielami członków, także inni członkowie Spółdzielni – do

zapełnienia miejsc w sali. Zebranie podjęło szereg uchwał rozliczających poprzedni

rok obrotowy oraz uchwałę nr 9 w sprawie zmian w statucie Spółdzielni.

Sąd pierwszej instancji, rozpoznając pozew o uchylenie uchwał Zebrania

Przedstawicieli oraz stwierdzenia ich nieważności nie dopatrzył się naruszenia

przepisów Prawa spółdzielczego i oddalił powództwo. Sąd drugiej instancji

wprawdzie uznał trafność niektórych zarzutów apelacji, podzielił jednak zasadność

samego rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji i oddalił apelację, ponieważ

w niniejszej sprawie powódka winna była wnieść powództwo o ustalenie

nieistnienia uchwał podjętych dnia 13 czerwca 2008 r., a nie powództwo

o uchylenie tych uchwał lub o stwierdzenie ich nieważności, sąd zaś nie może

uchylić uchwały lub stwierdzić jej nieważności, skoro uchwała nie istnieje. Sąd

Apelacyjny uznał, że z tych względów zarówno roszczenie powódki, jak i jej

apelacja nie mogły zostać uwzględnione, mimo słuszności stanowiska powódki co

do niemożności procedowania przez Zebranie Przedstawicieli Członków Spółdzielni

w dniu 13 czerwca 2008 r.

W skardze kasacyjnej powódka zarzuciła naruszenie prawa materialnego

przez błędną wykładnię art. 42 § 2, 3 i 9 Prawa spółdzielczego, art. 9 ust. 1 i 2

ustawy o zmianie ustawy z dnia 14 czerwca 2007 r. o spółdzielniach

mieszkaniowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 125, poz. 873,

dalej jako ustawa nowelizująca z 2007 r.) w związku z art. 8 3 ust. 1 ustawy z dnia

15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (jedn. tekst Dz. U. z 2003 r.

Nr 119, poz. 1116, dalej jako u.s.m.), polegającą na przyjęciu przez Sąd drugiej

instancji, że uchwały z dnia 13 czerwca 2007 r. podjęte zostały przez organ

nieistniejący, co w konsekwencji doprowadziło do uznania ich również za

nieistniejące. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie zmianę tego wyroku oraz

w każdym wypadku rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna podlega oddaleniu.

Kwestią sporną w rozpoznawanej sprawie jest zagadnienie, czy uchwały

podjęte przez zebranie przedstawicieli spółdzielni po dniu 1 stycznia 2008 r., tj. dniu

wejścia w życie art. 83 ust. 1 zd. 1 u.s.m., są uchwałami nieistniejącymi.

Prawidłowo wskazał Sąd drugiej instancji, iż o uchwale nieistniejącej można

mówić wtedy, gdy występują takie podstawowe uchybienia w zakresie elementów

konstruujących uchwały, jak niezwołanie walnego zgromadzenia (zebrania

przedstawicieli spółdzielni) oraz brak wymaganej w ustawie lub statucie większości

głosów do podjęcia uchwały (por. uchwałę SN z dnia 24 czerwca 1994 r., III CZP

81/94, OSNPiUS 1994, Nr 12, poz. 241). W świetle powyższego i ustaleń

faktycznych sprawy, nie można podzielić stanowiska Sądu Apelacyjnego, iż

uchwały podjęte w dniu 13 czerwca 2008 r. podjęte zostały przez organ

nieistniejący, bowiem na podstawie art. 83 ust. 1 u.s.m. najwyższym organem

spółdzielni było walne zgromadzenie, a zebranie przedstawicieli nie mogło być

uznane za organ spółdzielni. W konsekwencji, Sąd drugiej instancji przyjął, że

wszystkie uchwały podjęte przez nieistniejący organ należy uznać za nieistniejące.

Nie można podzielić przedstawionego stanowiska i w tym zakresie należy

przyznać rację argumentom skarżącej. Zgodnie z art. 8 3 ust. 1 zd. 1 u.s.m. walne

zgromadzenie spółdzielni mieszkaniowej nie może być zastąpione przez zebranie

przedstawicieli, jednakże, jeżeli statut tak stanowi, to gdy liczba członków

spółdzielni przekroczy 500, walne zgromadzenie może być podzielone na części.

Celem tego przepisu jest zniesienie w spółdzielniach mieszkaniowych możliwości

zastąpienia walnego zgromadzenia przez zebranie przedstawicieli, jeżeli zostanie

przekroczona liczba członków określona w statucie (art. 37 § 1 Prawa

Spółdzielczego), a w konsekwencji również likwidacja w tych spółdzielniach zebrań

grup członkowskich (art. 35 § 1 pkt 4 i art. 59 Prawa Spółdzielczego). Natomiast

stosownie do art. 9 ustawy nowelizującej z 2007 r. na spółdzielnię nałożono

obowiązek dokonania zmiany statutu nie później niż do dnia 30 listopada 2007 r.

oraz jej zgłoszenia do Krajowego Rejestru Sądowego w ciągu 30 dni od dnia

podjęcia uchwały o zmianie statutu, nie później niż do dnia 30 grudnia 2007 r.

Według zaś art. 9 ust. 2, do czasu zarejestrowania zmiany statutu, pozostają

w mocy postanowienia dotychczasowego statutu regulujące funkcjonowanie

zebrania przedstawicieli. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażono słuszny

pogląd, zgodnie z którym ani z art. 9 ustawy nowelizującej z 2007 r., ani z art. 8 3

ust. 1 u.s.m. nie wynika, że z dniem 1 stycznia 2008 r. zebranie przedstawicieli

spółdzielni

przestało

istnieć

jako

jej

organ.

Takie

stanowisko

pozostaje

w sprzeczności z art. 9 ust. 2 ustawy nowelizującej z 2007 r. Lege non distinguente

przepis ten dotyczy zarówno sytuacji, w której po dniu 1 stycznia 2008 r. trwało

postępowanie

przed

sądem

rejestrowym,

jak

też sytuacji,

gdy

zebranie

przedstawicieli podjęło uchwały, w tym uchwałę odmawiającą zmiany statutu (por.

wyrok SN z dnia 8 stycznia 2010 r. IV CSK 310/09, OSNC-ZD 2010, Nr C, poz. 89).

Wobec tego, w rozpoznawanej sprawie słusznie podnosi skarżąca, iż

uchwały zebrania przedstawicieli spółdzielni podjęte w dniu 13 czerwca 2008 r. są

uchwałami istniejącymi, bo uchwalonymi przez organ istniejący. Natomiast wbrew

trafnym argumentom skargi kasacyjnej w tym zakresie, zaskarżony wyrok należało

uznać jako odpowiadający prawu, mimo błędnego uzasadnienia.

Należy bowiem podnieść, że w rozpoznawanej sprawie zaskarżone uchwały

zebrania przedstawicieli spółdzielni oceniono także pod kątem żądania ich

uchylenia oraz stwierdzenia nieważności. Uchwały zebrania przedstawicieli zostały

prawidłowo zbadane w aspekcie ich ewentualnej nieważności bezwzględnej (art. 42

§ 2 i 3 Prawa Spółdzielczego), uznano że nie ma podstaw do twierdzenia, iż są

one bezwzględnie nieważne, jako sprzeczne z ustawą, tj. art. 83 u.s.m. w związku

z art. 9 ustawy nowelizującej z 2007 r. Zaskarżone uchwały nie są także względnie

nieważne, czyli zgodnie z art. 42 § 3 Prawa Spółdzielczego sprzeczne

z postanowieniami statutu, dobrymi obyczajami, godzące w interesy spółdzielni,

albo mają na celu pokrzywdzenie członka spółdzielni. W aspekcie ostatniej

z wymienionych

przesłanek

należy

wskazać,

iż

pokrzywdzenie

członków

spółdzielni nie wynika samo przez się z okoliczności, że pozbawiono ich możliwości

prawa osobistego głosowania na walnym zgromadzeniu. Ewentualna krzywda

członków spółdzielni musiałaby być bezpośrednio związana z podjęciem przez

zebranie przedstawicieli uchwał o treści i w sprawach objętych posiedzeniem

w dniu 13 czerwca 2008 r. W niniejszej sprawie, żadna z wymienionych przesłanek

nieważności względnej nie wystąpiła.

Z przedstawionych powodów, mając na uwadze, iż mimo błędnego

uzasadnienia zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu, Sąd Najwyższy na

podstawie art. 39814 k.p.c. oddalił skargę kasacyjną.

Na podstawie § 16 w zw. z § 12 ust. 4 pkt 2 i § 10 ust. 1 pkt 1

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa

kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego

z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349) przyznano radcy prawnemu Grzegorzowi F.

kwotę 120 zł wraz z podatkiem VAT z tytułu pomocy prawnej udzielonej powódce z

urzędu w postępowaniu kasacyjnym.

md