II CSK 310/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 310/07

POSTANOWIENIE

Dnia 10 sierpnia 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Strus

w sprawie z powództwa Z.L.

przeciwko "S" - Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością

o ustalenie,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 10 sierpnia 2007 r.,

na skutek skargi kasacyjnej powoda

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 28 listopada 2006 r., sygn. akt [...],

odrzuca skargę kasacyjną i zasądza od powoda na rzecz

pozwanej Spółki 3600 (trzy tysiące sześćset) złotych tytułem

zwrotu kosztów procesu w postępowaniu kasacyjnym.

Uzasadnienie

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny po rozpoznaniu sprawy na skutek

apelacji Spółki z o.o., działającej pod firmą „S.” zmienił zaskarżony wyrok i oddalił

powództwo oraz orzekł o kosztach procesu, wskazując w uzasadnieniu następujące

podstawy:

1. Nieważność oświadczenia powoda Z.L. o poddaniu się egzekucji - akt not.

notariusza A.A. z 16 stycznia 2001 r., rep. A nr [...], nie mogła być

stwierdzana w

tym procesie, ponieważ pozbawienie wykonalności tytułu

wykonawczego może nastąpić w drodze powództwa przeciwegzekucyjnego

(opozycyjnego), w którym powód zaprzecza zdarzeniu, (scil. ważności

oświadczenia), na podstawie którego nadano klauzulę wykonalności. Sąd

Apelacyjny wskazał, że Sąd Okręgowy w P. pozbawił już wykonalności tytuł

wykonawczy w postaci aktu not. z 16 stycznia 2001 r., zaopatrzonego

w klauzulę wykonalności.

2. Nieważność uchwał nr 1 i 2 Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników

jednoosobowej spółki z o.o. „T.”, w postaci oświadczeń powoda – akt not.

notariusza wymienionego w pkcie 1. z 16 stycznia 2001 r., rep. A nr [...], o

udzieleniu pełnomocnictwa M.W. do reprezentowania tej spółki przy

podpisaniu umowy przenoszącej własność nieruchomości i wyrażeniu zgody

na zbycie nieruchomości, nie mogła być stwierdzana w procesie z

powództwa Z.L., bowiem były to uchwały Spółki „T.”, której związek z

powodem polegał tylko na tym, że wszystkie udziały Spółki należały do

powoda. Wynik

sprawy o

to

żądanie

wpływa

bezpośrednio

na

rozstrzygnięcia o żądaniach wymienionych niżej w pktach 5 i 6, jako

dotyczących czynności sporządzonych z udziałem pełnomocnika M.W.,

którego pełnomocnictwo było podważane w punkcie niniejszym.

3. Nieważność pełnomocnictwa udzielonego przez powoda - akt not.

notariusza wymienionego w punkcie 1. z 16 stycznia 2001 r. rep. A nr [...],

nie mogła być stwierdzana w procesie z powództwa Z.L., ponieważ

mandantem była Spółka „T.”.

4. Nieważność

umowy przeniesienia własności nieruchomości - akt not.

notariusza wymienionego w pkcie 1. z 16 stycznia 2001 r. rep. A nr [...], nie

mogła być stwierdzona, ponieważ stanowiła wykonanie zobowiązania

podjętego w akcie not. o założeniu spółki „T.” z 11 września 2000 r. i powód

nie wykazał, iż było ono zdziałane pod wpływem błędu; takiej wady

oświadczenia woli nie ustalił również Sąd Okręgowy.

5. Nieważność

umowy

sprzedaży

nieruchomości

zapisanej

w

księdze

wieczystej nr [...] SR w S. - akt not. notariusza wymienionego w pkcie 1.

z 29 marca 2001 r., rep. A nr [...] oraz nieważność umowy sprzedaży

nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej nr [...] SR w S. - akt not.

notariusza wymienionego w pkcie 1. z 29 marca 2001 r., rep. A nr [...], nie

mogły być stwierdzone, jak to wykazano w pkcie 2.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł powód. W celu zadośćuczynienia

wymaganiu art. 3984 § 1 pkt 3 k.p.c. postanawiającego, że skarga powinna

zawierać m.in. wniosek o przyjęcie do rozpoznania i jego uzasadnienie, skarżący

nawiązując do treści art. 3989 § 1 k.p.c. wskazał występowanie istotnego

zagadnienia prawnego dotyczącego kompetencji sądu odwoławczego w razie

rozstrzygnięcia wynikającego z odmiennej oceny dowodów. Należy przypuszczać,

gdyż

nie

zostało

to

jednoznacznie

sformułowane,

że

skarżący

zarzuca

niedopuszczalność zmiany zaskarżonego orzeczenia.

Sąd Najwyższy, stosownie do art. 3989 § 2 k.p.c. na posiedzeniu niejawnym

bada w pierwszej kolejności dopuszczalność skargi kasacyjnej a następnie

podstawy przyjęcia jej do rozpoznania.

Dopuszczalność łączy się m.in. z uiszczeniem opłaty sądowej, jeżeli

skarżący nie został od niej zwolniony. W rozpoznawanej sprawie pozwany uiścił

opłatę w kwocie 500 zł stosownie do postanowienia o zwolnieniu w pozostałej

części (k. 741 i 743 akt), a Przewodniczący w Sądzie drugiej instancji zarządził

doręczenie odpisu skargi stronie pozwanej (k. 745). Po tym doręczeniu Sąd

Apelacyjny wszczął, na wniosek strony pozwanej, postępowanie

incydentalne,

zakończone postanowieniem o cofnięciu zwolnienia od kosztów sądowych

udzielonego

powodowi

i

wymierzeniem

grzywny

w

wysokości

zł.

Odpis postanowienia został doręczony powodowi, który został wezwany do

uiszczenia wymierzonej grzywny oraz opłaty kasacyjnej w kwocie 99 500 zł.

Wezwania

zostały

doręczone

pełnomocnikowi,

a

Sąd

Apelacyjny

po

bezskutecznym upływie terminu do uiszczenia opłaty sądowej przedstawił skargę

kasacyjną Sądowi Najwyższemu, który zważył, co następuje:

Dopuszczalność skargi kasacyjnej podlega ocenie na podstawie art. 3986

§ 3 i § 2 k.p.c., postanawiających, że sąd drugiej instancji odrzuca na posiedzeniu

niejawnym skargę nieopłaconą, a Sąd Najwyższy odrzuca skargę kasacyjną, która

podlegała odrzuceniu przez sąd drugiej instancji.

Przepis § 2 w obecnym brzmieniu został wprowadzony przez art. 126 pkt 20

ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych

(Dz.U.05.167.1398) z dniem 2 marca 2006 r. Okoliczność ta ma znaczenie dla jego

wykładni ze względu na to, że art. 126 w pkcie 12 wprowadził inne przepisy, tj. art.

1303 § 1 i 2 k.p.c. regulujące to samo zagadnienie. Według art. 130 2 § 3

wprowadzonego przez wymienioną ustawę skarga kasacyjna wniesiona przez

adwokata lub radcę prawnego i rzecznika patentowego bez uiszczenia opłaty

stosunkowej (takiej jak w rozpoznawanej sprawie) podlega odrzuceniu i przepis ten

stosuje się odpowiednio do pism, których odpisu nie wysłano innym stronom

(art. 1303 § 1 k.p.c.). Jeżeli obowiązek uzupełnienia opłaty powstał po wysłaniu

odpisu innym stronom, zgodnie z art. 1303 § 3 k.p.c. Są w razie bezskutecznego

upływu terminu - prowadzi sprawę bez wstrzymywania biegu postępowania,

a o obowiązku uiszczenia opłaty orzeka w orzeczeniu kończącym sprawę

w instancji, stosując odpowiednio zasady obowiązujące przy zwrocie kosztów

procesu.

Z

przytoczonych

przepisów

wynika

istnienie

dwóch

odmiennych

reguł

postępowania, pierwszej wynikającej z art. 1303 § 3 k.p.c. nakazującej prowadzenie

postępowania aż do zakończenia sprawy w instancji i orzeczenia o obowiązku

uiszczenia opłaty oraz drugiej, wynikającej z art. 3986 § 3 i § 2 k.p.c. nakazującej

odrzucenie skargi kasacyjnej, co skutkowałoby brakiem obowiązku obciążania

strony kosztami sądowymi, gdyż nie pobiera się opłaty od skargi odrzuconej

z powodu nie uiszczenia tejże opłaty w terminie. Sąd Najwyższy opowiada się za

odrzuceniem w omawianym przypadku skargi kasacyjnej. Przemawiają za tym

argumenty z wykładni systemowej i funkcjonalnej, stosowanej, gdy wykładnia

językowa nie prowadzi do pewnych konkluzji. Wymieniony przepis dotyczy

wyłącznie skargi kasacyjnej w przeciwieństwie do art. 130 3 § 2 k.p.c. odnoszącego

się do wszelkich pism, jest więc przepisem szczególnym.

Wyrażenie ustawowe o zakończeniu przez sąd sprawy w instancji nie odnosi

się do Sądu Najwyższego jako kasacyjnego, ponieważ konstrukcja skargi

kasacyjnej jako środka zaskarżania prawomocnego orzeczenia sądu drugiej

instancji (arg. z art. 3981 § 1 k.p.c.) wskazuje, że na użytek tego postępowania

ustawa wyróżnia dwie instancje, których współdziałanie w jednej sprawie jest

powiązane środkiem odwoławczym. Gdyby Sąd Najwyższy w omawianym zakresie

pełnił funkcje kolejnej ”instancji” zbędna byłaby regulacja zawarta w art. 398 6 § 3

i § 2 k.p.c., bowiem wystarczyłoby odesłanie do przepisów o apelacji (art. 39821

k.p.c.). Nie można również pominąć formalizmu przepisów o postępowaniu

kasacyjnym i przymusu zastępstwa stron przez kwalifikowanych pełnomocników,

pozwalających na podejmowanie odpowiedzialnych decyzji odnośnie do skutków

nieuiszczenia

opłaty

sądowej

należnej

wskutek

świadomego

podania

nieprawdziwych okoliczności przy ubieganiu się o zwolnienie od kosztów

sądowych. Byłoby niezrozumiałe, gdyby strona w takim wypadku korzystała

z przywileju swoistego odroczenia obowiązku uiszczenia opłaty.

Przytoczone względy uzasadniają odrzucenie skargi kasacyjnej przez Sąd

Najwyższy. Strona pozwana reprezentowana przez pełnomocnika – adwokata

wniosła odpowiedź na skargę domagając się odmowy jej przyjęcia albo oddalenia,

a ostatecznie odrzucenia i zasądzenia kosztów procesu. Mając na względzie

wartość przedmiotu zaskarżenia należało zgodnie ze stosowanymi odpowiednio

przepisami o kosztach procesu (art. 98 § 1 i 3 k.p.c.) oraz przepisami

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie

opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (§ 6 pkt 7), zasądzić od powoda

na rzecz strony pozwanej zwrot kosztów procesu.