II CSK 309/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 309/11

POSTANOWIENIE

Dnia 2 lutego 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

SSN Anna Kozłowska

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku G. Ż. i A. Ż.

przy uczestnictwie Spółdzielni Mieszkaniowej „O.” w P.

oraz Banku Spółki Akcyjnej w K. Oddziału w W.

o założenie księgi wieczystej dla spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu

wraz z wpisem

tego prawa oraz o wpis hipoteki kaucyjnej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 2 lutego 2012 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawców

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 10 września 2010 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 4 marca 2010 r. Sąd Rejonowy oddalił wniosek A. Ż.

i G. Ż. o założenie księgi wieczystej dla spółdzielczego własnościowego prawa do

lokalu mieszkalnego nr 73 w budynku nr [...] na Osiedlu L. w P. i wpis tego prawa

na rzecz wnioskodawców, oddalił również wniosek o wpis hipoteki kaucyjnej

obciążającej to prawo na rzecz Banku S. A. w K.

Na podstawie dołączonych do wniosku dokumentów – zaświadczeń

Spółdzielni Mieszkaniowej „O.” w P. z dnia 21 grudnia 2009 r. potwierdzającego

członkostwo wnioskodawczyni oraz określającego położenie i powierzchnię lokalu,

wypisu umowy notarialnej z dnia 27 listopada 2009 r. o przekształceniu

spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu na spółdzielcze prawo własnościowe

oraz dokumentów wykazujących udzielenie wnioskodawcom kredytu i jego

zabezpieczenie oraz oświadczenia wnioskodawców o ustanowieniu hipoteki

kaucyjnej z dnia 5 lutego 2010 r. Sąd Rejonowy stwierdził, że zachodzi

sprzeczność danych co do praw przysługujących Spółdzielni Mieszkaniowej „O.” do

nieruchomości, na której położony jest budynek nr [...], ponieważ z zaświadczenia

spółdzielni wynika, że lokal znajduje się w budynku położnym na działce,

pozostającej od 2002 r. w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni, natomiast w

umowie o przekształcenie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu w prawo

własnościowe Spółdzielnia złożyła oświadczenie, że budynki na Os. L. wchodzą w

skład jednej nieruchomości, do części której Spółdzielnia nie ma obecnie tytułu

prawnego. Wątpliwości Sąd Rejonowy rozstrzygnął w oparciu o treść księgi

wieczystej [...], na podstawie której ustalił, że działka stanowi własność Miasta P., a

Spółdzielnia „O.” jest jej użytkownikiem wieczystym od 2002 r. i właścicielem

położonych na niej budynków, w tym budynku nr [...]. Sąd Rejonowy uznał, że

prawo, którego wpisania domagają się wnioskodawcy, nie powstało, ponieważ

zgodnie z postanowieniem art. 7 ust 2 ustawy z dnia 14 czerwca 2007 r. o zmianie

ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw

(Dz. U. Nr 125, poz. 873 – nazywanej dalej ustawą nowelizującą) od dnia wejścia

w życie tej ustawy (t.j. od dnia 31 lipca 2007 r.) przekształcenie spółdzielczego

lokatorskiego prawa do lokalu na prawo własnościowe było dopuszczalne tylko

wówczas, gdy jego przedmiotem było spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu

położonego w budynku wybudowanym na gruncie, którego spółdzielnia nie była

właścicielem albo użytkownikiem wieczystym. Ponieważ w rozpatrywanym

wypadku te przesłanki się nie ziściły, uznał umowę przekształcenia prawa do lokalu

za nieważną i nie mogącą stanowić podstawy do założenia księgi wieczystej

i dokonania wnioskowanych wpisów.

Postanowieniem z dnia 10 września 2010 r. Sąd Okręgowy oddalił apelacje

wniesione

od

postanowienia

Sądu

Rejonowego

przez

wnioskodawców

i

uczestniczkę postępowania – Spółdzielnię Mieszkaniową „O.” w P. Sąd

odwoławczy nie uwzględnił zarzutów skarżącej, dotyczących naruszenia art. 626 8 §

2 k.p.c., art. 7 ust. 2 ustawy nowelizującej oraz art. 41 i 42 ustawy z dnia 15 grudnia

2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (tekst jedn. Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz.

1116 ze zm.). Skarżąca podnosiła, że uchybienie tym przepisom polegało na

pominięciu w ocenie prawnej decydującej – zdaniem skarżących – okoliczności, że

budynek, w którym znajduje się lokal objęty wnioskiem o wpis, położony jest na

wielobudynkowej nieruchomości, wyznaczonej uchwałą Zarządu Spółdzielni

Mieszkaniowej „O.” nr 26/2003 z dnia 17 kwietnia 2003 r. w sprawie określenia

przedmiotu odrębnej własności, obejmującej nie tylko działki stanowiące własność

lub będące w wieczystym użytkowaniu Spółdzielni, ale także takie, do których

Spółdzielnia nie ma tytułu prawnego. Sąd drugiej instancji uznał za prawidłowe

ustalenie, że budynek położony jest na nieruchomości oddanej Spółdzielni w

użytkowanie wieczyste i stanowi własność Spółdzielni. Zakwestionował wartość

dowodową w postępowaniu wieczystoksięgowym projektu uchwały Zarządu

Spółdzielni nr 5 z dnia 30 stycznia 2003 r. i uchwały nr 26/2003 z dnia 17 kwietnia

2003 r., gdyż zostały one przedstawione w formie nieuwierzytelnionych kserokopii,

a ponadto nie uwzględniają dokonanej z dniem 31 lipca 2007 r. zmiany art. 42 ust.

3 pkt 1 ustawy z 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych,

ustanawiającej jako zasadę wyznaczanie nieruchomości jednobudynkowych i

powinny być dostosowana do obowiązującego stanu prawnego, skoro na ich

podstawie nie zostały wyodrębnione dotąd żadne nieruchomości lokalowe. Ponadto

Sąd Okręgowy – odwołując się do orzecznictwa Sądu Najwyższego – ocenił, że

nawet gdyby stan prawny nieruchomości przedstawiał się tak, jak przyjmuje

Spółdzielnia Mieszkaniowa, to wnioskodawcom, z uwagi na wymagania stawiane w

art. 9 ust. 2 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, a poprzednio w art. 213 § 2

ustawy z dnia 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze (tekst jedn. Dz.U. z 1995

r. Nr 54, poz. 288) i art. 135 § 2 ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i

ich związkach (Dz. U. Nr 12, poz. 61 ze zm.) nie przysługiwałoby nawet lokatorskie

prawo do lokalu, co uniemożliwiałoby przekształcenie w prawo własnościowe.

W ocenianym stanie prawnym Sąd Okręgowy przyjął, że wnioskodawcy

mogą ubiegać się o ustanowienie prawa odrębnej własności lokalu na podstawie

art. 12 ust. 1 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych.

Wnioskodawcy zaskarżyli postanowienie Sądu Okręgowego w całości

skargą kasacyjną opartą na obydwu podstawach z art. 398 3 § 1 k.p.c. Zarzucili

naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwą wykładnię art. 7

ust. 2 ustawy nowelizującej, skutkującą uznaniem umowy przekształcenia

spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu w prawo własnościowe za nieważną

oraz niewłaściwe zastosowanie art. 41 i 42 ustawy z 15 grudnia 2000 r.

o spółdzielniach mieszkaniowych przez przyjęcie, że przepisy te wraz ze

stosownymi

przepisami

wewnątrzspółdzielczymi

nie

tworzą

podstawy

do

przekształcenia spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego

w prawo własnościowe.

W ramach podstawy naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny

wpływ na wynik sprawy, wnioskodawcy zarzucili naruszenie art. 6268 § 2 k.p.c.

przez pominięcie przy ustalaniu stanu faktycznego części materiału dowodowego

w postaci uchwały nr 18/2002 z dnia 27 czerwca 2002 r. Zebrania Przedstawicieli

i uchwał Zarządu Spółdzielni nr 5 z dnia 5 stycznia 2003 r. i nr 26/2003 z dnia

17 kwietnia 2003 r., a także treści umowy przekształcenia spółdzielczego

lokatorskiego prawa do lokalu na spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu z dnia

12 czerwca 2009 r. Ponadto wskazali na uchybienie art. 626 9 k.p.c. przez

niewłaściwe zastosowanie.

We

wnioskach

skarżący

domagali

się

uchylenia

zaskarżonego

postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia Sądu Rejonowego w całości

i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty zawarte w skardze kasacyjnej stanowią powtórzenie zarzutów

apelacyjnych skarżących. W części wypełniającej podstawę naruszenia przepisów

postępowania sprowadzają się do twierdzeń o pominięciu części materiału

dowodowego. Zarzut ten jest chybiony. Z uzasadnienia Sądu Okręgowego wynika,

iż poddał ponownej ocenie wszystkie dokumenty dołączone do wniosku o wpis oraz

treść księgi wieczystej. Rozważył także moc dowodową kserokopii uchwał, na

pominięcie których się powołują skarżący (poza uchwałą nr 18/2002 z dnia

27 czerwca 2002 r., która nie została załączona). To, że ocena tych dowodów

i poczynione na ich podstawie ustalenia i wywiedzione z nich wnioski prawne nie

są zgodne z oczekiwaniami skarżących nie stanowi uchybienia art. 626 8 § 2 k.p.c.

Drugim przepisem proceduralnym, który wnioskodawcy wskazują jako

naruszony jest art. 6269 k.p.c., ponieważ jednak przyczyny, które miały

doprowadzić do jego niewłaściwego zastosowania wiążą się z argumentacją ujętą

w ramach podstawy naruszenia prawa materialnego, konieczne jest rozważenie

najpierw zarzutów materialnoprawnych podniesionych przez skarżących.

Wnioskodawcy podnieśli, że Sąd Okręgowy dokonał niewłaściwej wykładni

art. 7 ust. 2 ustawy nowelizującej. Jednak uzasadnienie zarzutu dowodzi, że

w istocie kwestionują odmowę zastosowania tego przepisu w okolicznościach

faktycznych sprawy, skarżący nie twierdzą bowiem, że Sąd odwoławczy źle

zrozumiał powołany przepis, który – prawidłowo wyłożony – umożliwia dokonanie

przekształcenia przewidzianego w art. 7 ust. 2 ustawy nowelizującej także wtedy,

kiedy budynek znajduje się na działce pozostającej w użytkowaniu wieczystym

Spółdzielni, lecz zgadzają się, że w takim wypadku nie mogło powstać

własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu. Uważają jednak, że prawidłowo

ustalone okoliczności faktyczne uzasadniłyby ocenę, iż budynek jest położony na

nieruchomości, do której Spółdzielnia nie ma praw określonych w art. 7 ust. 1

ustawy nowelizującej i dlatego były spełnione przesłanki z art. 7 ust. 2 tej ustawy.

Jednak wobec nieskuteczności podniesionego zarzutu naruszenia art. 626 8 § 2

k.p.c., którego celem było podważenie prawidłowości poczynionych ustaleń

faktycznych, stan faktyczny stanowiący podstawę rozstrzygnięcia sprawy przez Sąd

Okręgowy jest wiążący w postępowaniu kasacyjnym (art. 39813 § 2 k.p.c.). Wśród

ustaleń znalazło się także stwierdzenie, wywiedzione z treści księgi wieczystej dla

nieruchomości, na której posadowiony jest budynek nr [...] na Osiedlu L.

i potwierdzone w zaświadczeniu Spółdzielni, że budynek ten znajduje się na

działce od 2002 r. użytkowanej wieczyście przez uczestniczkę i stanowi własność

Spółdzielni „O.”. Takie ustalenie powoduje, że dopuszczalność przekształcenia

lokatorskiego

spółdzielczego

prawa

do

lokalu

w tym

budynku

w prawo

własnościowe wyłącza art. 7 ust. 1 ustawy nowelizującej.

Jeżeli zaś skarżąca uważa, że rzeczywisty stan własności nieruchomości, na

której znajduje się budynek nr [...] jest inny niż to wynika z księgi wieczystej –

usunięcia tej niezgodności powinna domagać się na drodze powództwa z art. 10

ustawy o księgach wieczystych i hipotece.

W konsekwencji wszystkie zarzuty podniesione przez skarżącą okazały się

nieuzasadnione, w tym także zarzut naruszenia art. 626 9 k.p.c., gdyż ustalenie

nieistnienia podstaw do dokonania wpisu uprawniało Sądy do zastosowania tego

przepisu.

Z tych przyczyn skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie

art. 39814 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.