II CSK 304/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 304/11

POSTANOWIENIE

Dnia 14 marca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Anna Kozłowska (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Marian Kocon

SSN Barbara Myszka

w sprawie z powództwa E. P.

przeciwko Skarbowi Państwa - Szefowi Wojskowego Zarządu Infrastruktury

w P.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 14 marca 2012 r.,

skargi kasacyjnej powódki

od postanowienia Sądu Apelacyjnego

z dnia 28 grudnia 2010 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania pozostawiając temu

Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Pozwem z dnia 20 stycznia 2010 r. powódka wniosła o zasądzenie od

pozwanego odszkodowania w kwocie 80 000 zł, w tym 70 000 zł tytułem

zrekompensowania spodziewanych wydatków, poniesienie których jest niezbędne

dla zabezpieczenia akustycznego budynku usytuowanego na nieruchomości

położonej w

bezpośrednim sąsiedztwie lotniska wojskowego, stanowiącej jej

własność i 10 000 zł tytułem odszkodowania za utratę wartości tej nieruchomości.

Przyczyną szkody, w ocenie powódki, było objęcie nieruchomości ograniczeniami

strefy „I” obszaru ograniczonego użytkowania dla lotniska wojskowego w P.,

ustanowionego rozporządzeniem Wojewody nr 40/07 z dnia 31 grudnia 2007 r.

Postanowieniem z dnia 4 października 2010 r. Sąd Okręgowy odrzucił

pozew

na podstawie art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. W ocenie Sądu, zachodziła

tożsamość podmiotowa i przedmiotowa rozstrzyganej sprawy z prawomocnie

osądzoną, pod sygnaturą XII C 3005/2005

Sądu Okręgowego, sprawą o

odszkodowanie, z tych samych tytułów. Sąd wskazał, że pomimo zmiany

rozporządzenia

Wojewody

w

sprawie

utworzenia

obszaru

ograniczonego

użytkowania dla lotniska wojskowego w P., obowiązującego w dacie orzekania w

poprzedniej sprawie, sytuacja faktyczna i prawna powódki nie uległa zmianie.

Zgłoszone roszczenie pozostaje, jak uprzednio, w związku z funkcjonowaniem

lotniska wojskowego i ustanowieniem wokół niego obszaru ograniczonego

użytkowania.

Zażalenie powódki na to postanowienie Sąd Apelacyjny postanowieniem z

dnia 28 grudnia 2010 r. oddalił stwierdzając, że mimo zmiany rozporządzenia

Wojewody w sprawie utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania, nie uległa

zmianie podstawa faktyczna powództwa,

zmiana

aktu prawnego nie tworzy

bowiem nowych faktów. W szczególności nie ma znaczenia, że w związku z

umiejscowieniem nieruchomości powódki w innej niż uprzednio strefie, obowiązują

inne ograniczenia i wymagania techniczne dla budynków, gdyż powódka dochodzi

tych samych roszczeń, których dochodziła w poprzednim procesie, to jest

odszkodowania z tytułu potrzeby poniesienia nakładów akustycznych w budynku

mieszkalnym oraz odszkodowania za spadek wartości nieruchomości.

W skardze kasacyjnej opartej na obu podstawach z art. 398 3 § 1 k.p.c.

powódka zarzuciła naruszenie art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. oraz art. 129 ust. 2 i 4

ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (tekst jedn. Dz. U.

z 2008 nr 25, poz. 150 ze zm.), art. 1 Protokołu nr 1 do Europejskiej Konwencji

o ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1

i art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i wnosiła o uchylenie

zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c., odrzucenie pozwu nastąpi m.in., jeżeli

o to samo roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami sprawa została już

prawomocnie osądzona. Prawomocnie osądzona sprawa, zgodnie z art. 366 k.p.c.

korzysta z przymiotu powagi osądzonej co do tego co w związku z podstawą sporu

stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto pomiędzy tymi samymi stronami.

Ponowne orzekanie o tym samym pomiędzy tymi samymi stronami stanowi

uchybienie procesowe prowadzące do nieważności postępowania (art. 379 pkt 3

k.p.c.). Badając, czy w sprawie zachodzi powaga rzeczy osądzonej, sąd ocenia

zatem

treść

zgłoszonego

w drugiej

sprawie

roszczenia

oraz

przedmiot

rozstrzygnięcia wydanego w sprawie poprzednio osądzonej z udziałem tych

samych stron. O wystąpieniu przeto stanu powagi rzeczy osądzonej rozstrzyga nie

tylko

tożsamość stron, występujących w obu procesach, ale równocześnie

tożsamość podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia. Dopiero kumulacja

wszystkich tych przesłanek przesądza o kwalifikacji stanu sprawy jako res iudicata

(tak m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 kwietnia 2007 r., I CSK 479/06, LEX

nr 253401; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 2007 r., IV CSK

267/07, LEX nr 492179). W zakresie podstawy faktycznej podkreślić należy,

że jej tożsamość bada się na datę zamknięcia rozprawy (art. 316 k.p.c.).

W związku z tym nie są objęte powagą rzeczy osądzonej roszczenia, które

wynikają z nowych okoliczności faktycznych powstałych po wydaniu wyroku.

Prekluzji ulega tylko materiał dowodowy, który legł u podstaw orzeczenia,

czyli prekluduje się (w zasadzie) materiał dowodowy znany w procesie

zakończonym prawomocnym orzeczeniem. Nowe okoliczności, czyli podstawa

faktyczna powstała po uprawomocnieniu się orzeczenia, uzasadnia nowy pozew.

W sprawie niniejszej powódka powoływała się na zmienione okoliczności

faktyczne wskazując, że ich zmiana nastąpiła już po uprawomocnieniu się wyroku

w poprzedniej sprawie. Zmiana ta, w postaci wywołującego w sferze praw powódki

daleko

idące

ograniczenia,

nowego

rozporządzenia

Wojewody

w sprawie

utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania dla lotniska wojskowego w P.,

może być oceniana jako uchylająca stan res iudicata, skoro dochodzone w nowej

sprawie roszczenie jest wywodzone przez powódkę ze zmienionych okoliczności

faktycznych. Mieć należało bowiem na uwadze , że

w chwili orzekania o

roszczeniu w pierwszym procesie, obowiązywało rozporządzenie Wojewody nr

82/03 z dnia 17 grudnia 2003 r. w sprawie utworzenia obszaru ograniczonego

użytkowania (Dz. Urz. Woj. Wlkp. z 2003 r. nr 200, poz. 3873) wydane na

podstawie art. 135 ust. 1 i 2 Prawo ochrony środowiska. Nieruchomość powódki, na

mocy postanowień tego rozporządzenia

znajdowała się

w strefie „B” obszaru

ograniczonego użytkowania. W załączniku nr 3 do rozporządzenia przewidziano

wprowadzenie, na obszarze strefy „B”, zakazu tworzenia nowych terenów

zabudowy

mieszkaniowej

przestrzennego;

jako

w

miejscowych

zalecany

sposób

planach

korzystania

zagospodarowania

z terenu

wskazano

lokalizowanie nowych obiektów nie wymagających ochrony akustycznej i nie

powodujących zwiększenia hałasu dla zabudowy mieszkaniowej; ustalono,

że w nowopowstających

i

istniejących

budynkach

z

pomieszczeniami

wymagającymi ochrony akustycznej należy zapewnić właściwy klimat akustyczny

przez stosowanie przegród zewnętrznych o odpowiedniej izolacyjności akustycznej.

W tym stanie faktycznym i prawnym oddalono zgłoszone wówczas roszczenie

powódki o zapłatę 50 000 zł z tytułu rynkowego ubytku wartości nieruchomości oraz

o zapłatę 37 416,18 zł z tytułu koniecznych do wykonania na jej nieruchomości

budowlanych robót wygłuszeniowych.

W dniu 22 lutego 2008 r., a zatem już po wydaniu prawomocnego wyroku

oddalającego powództwo w poprzedniej sprawie, weszło w życie rozporządzenie

Wojewody nr 40/07 z dnia 31 grudnia 2007 r. (Dz. Urz. Woj. Wlkp z 2008 r. nr 1,

poz. 1) zmieniające rozporządzenie nr 82/03 z dnia 17 grudnia 2003 r. Wprowadziło

ono nowy podział na strefy oraz nowe ograniczenia w poszczególnych strefach. W

następstwie odmiennego ukształtowania stref

ograniczonego użytkowania

nieruchomość powódki znalazła się w nowoutworzonej strefie „I”, o największych

ograniczeniach w korzystaniu z nieruchomości. W § 4 rozporządzenia nr 82/03 w

nowym brzmieniu przewidziano w strefie „I” wyższy dopuszczalny długookresowy

poziom dźwięku, aniżeli dopuszczalny w uprzednio istniejącej strefie „B”. Zgodnie z

nowym brzmieniem załącznika nr 3 do rozporządzenia nr 82/03, w strefie „I”

przewidziano dalej idące, niż uprzednio, ograniczenia w zakresie przeznaczenia

terenu i sposobu korzystania z niego, a także w zakresie wymagań technicznych

dotyczących budynków. Wprowadzono m.in. zakaz przeznaczania terenu pod

budowę budynków mieszkalnych, szpitali, domów opieki społecznej i budynków

związanych ze stałym pobytem dzieci i młodzieży, zakaz

budowy budynków

mieszkalnych oraz nakazano zmianę funkcji istniejących budynków na podlegające

ochronie akustycznej lub zapewnienie właściwego klimatu akustycznego w

pomieszczeniach wymagających ochrony akustycznej. Nowe rozporządzenie

wprowadziło zatem nie tylko odmienne i bardziej uciążliwe od obowiązujących

uprzednio normy hałasu w strefie „I” w której obecnie zlokalizowana jest

nieruchomość powódki. Dodatkowo przewidziano w tej strefie m.in. zakaz budowy

budynków mieszkalnych, co w świetle art. 3 pkt 6 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r.

Prawo Budowlane uniemożliwia powódce, dozwolone uprzednio, rozbudowywanie,

odbudowywanie i nadbudowywanie należącego do niej budynku mieszkalnego.

Powyższe wskazuje, że w obu sprawach brak jest tożsamości okoliczności

faktycznych, z których wynikały, w jednej i w drugiej sprawie, roszczenia

procesowe. W konsekwencji podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia

art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. był uzasadniony.

Argumentacja

zawarta

w

uzasadnieniu

zaskarżonego

postanowienia

wskazuje, że Sąd Apelacyjny przyjął, iż zmiana aktu prawa miejscowego,

tj. rozporządzenia Wojewody nr 82/03 z dnia 17 grudnia 2003 r., wprowadzająca

zwiększone ograniczenia w korzystaniu z nieruchomości położonych w obszarze

ograniczonego użytkowania, nie stanowi, w myśl art. 129 ust. 2 i 4 Prawo ochrony

środowiska, podstawy do wystąpienia o odszkodowanie za poniesioną szkodę.

Takie, nietrafne, odczytanie przepisu umożliwiałoby organom władzy publicznej

wprowadzanie

nowych

ograniczeń

w korzystaniu

z nieruchomości

objętych

obszarem ograniczonego użytkowania, przy jednoczesnym pozbawianiu ich

właścicieli możliwości dochodzenia odszkodowania. Należało zatem uznać, że i

zarzut naruszenia art. 129 ust. 2 i 4 Prawo ochrony środowiska był uzasadniony.

Z uwagi na gwarancyjny charakter przepisów Konstytucji oraz art. 1

Protokołu nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności,

przepisy te nie mogły stanowić samoistnej podstawy rozstrzygnięcia, co jednak

ostatecznie nie wpływało na treść rozstrzygnięcia.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 398 15 § 1

k.p.c., orzekł jak w sentencji.