II CSK 303/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 303/08

POSTANOWIENIE

Dnia 18 listopada 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący)

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian (sprawozdawca)

SSN Marek Sychowicz

w sprawie z powództwa M. M.

przeciwko Skarbowi Państwa - Centrum Egzaminów M. w Ł.

o ustalenie,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 18 listopada 2008 r.,

skargi kasacyjnej powódki od postanowienia Sądu Apelacyjnego z dnia 15 stycznia

2008 r., sygn. akt I ACz (…),

oddala skargę kasacyjną i nie obciąża powódki kosztami postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 15 stycznia 2008 r. Sąd Apelacyjny oddalił zażalenie

powódki M. M. na postanowienie Sądu Okręgowego w Ł. z dnia 13 listopada 2007 r.

odrzucające pozew przeciwko Skarbowi Państwa - Centrum Egzaminów M. w Ł.

Powódka dochodziła ustalenia, że w dniu 14 kwietnia 2007 r. złożyła Lekarski Egzamin

Państwowy z wynikiem pozytywnym. Jako podstawę żądania podała art.189 k.p.c., gdyż

ustalenie okoliczności, że zdała egzamin lekarski jest ustaleniem faktu prawotwórczego

- złożenie egzaminu z wynikiem pozytywnym jest przesłanką uzyskania prawa do

wykonywania zawodu lekarza.

Sąd pierwszej instancji rozważył, czy prawo, które powstanie po ustaleniu faktu

zgodnie z żądaniem, jest prawem ze sfery prawa cywilnego, o jakim mowa w art. 1 k.p.c.

Odwołując się do przepisów ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i

lekarza dentysty (Dz. U. Nr 28, poz. 152 ze zm.) oraz do reguł postępowania

określonych przez Naczelną Radę Lekarską Sąd wskazał, że pozytywny wynik

egzaminu jest jedną z przesłanek pozwalających na uzyskanie prawa wykonywania

zawodu lekarza. Nie sposób jednak z obowiązujących przepisów wywieść, że powstaje

po stronie osoby, która złożyła Lekarski Egzamin Państwowy, jakieś prawo lub stosunek

prawny o charakterze cywilnoprawnym. Przyznane okręgowym izbom lekarskim

uprawnienia do nadawania prawa wykonywania zawodu mają charakter uprawnień

władczych, a okoliczność, że wykonują je organy samorządu zawodowego nie zmienia

tego charakteru. Wykonywanie powyższych uprawnień stanowi działanie z zakresu

administracji publicznej. Artykuł 68 Konstytucji normujący obowiązki państwa w zakresie

zapewnienia obywatelom ochrony zdrowia stanowi podstawę przyjęcia, że na państwie

ciąży nie tylko obowiązek zapewnienia obywatelom dostępu do świadczeń zdrowotnych,

ale także zorganizowanie systemu opieki zdrowotnej w sposób zapewniający fachowość

i odpowiedni stopień wiedzy osób udzielających tych świadczeń. Stąd dostęp do zawodu

lekarza nie jest swobodny, a w ustawie zostały określone wysokie wymagania względem

osób wykonujących ten zawód. Pomiędzy izbą lekarską, wyposażoną w instrumenty

władcze w zakresie dopuszczania do wykonywania zawodu lekarza a osobą ubiegającą

się o uzyskanie takiego prawa powstaje stosunek prawny cechujący się relacją

podległości, a nie równorzędności stron. Jest to zatem stosunek administracyjnoprawny,

a nie cywilnoprawny.

Zdaniem Sądu Okręgowego prawo wykonywania zawodu lekarza nie rodzi

stosunku cywilnoprawnego, zresztą dużą trudność sprawiłoby ustalenie, kto jest drugą

stroną takiego stosunku. Brak zatem elementów cywilnoprawnych wskazujących, że

rozpoznawana sprawa jest sprawą cywilną w rozumieniu art. 1 k.p.c. W przepisach

powołanej ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty ani w przepisach

rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 marca 2004 r. o sprawie stażu

podyplomowego lekarza i lekarza dentysty (Dz. U. Nr 57, poz. 553 ze zm.) nie został

uregulowany tryb odwołania się od wyników Lekarskiego Egzaminu Państwowego ani

od odmowy przyznania prawa wykonywania zawodu. Powołane rozporządzenie normuje

jedynie szczegółowe warunki przeprowadzenia egzaminu (§ 16 - 20). Wskazuje się

jedynie, że wynik egzaminu nie jest decyzją administracyjną w rozumieniu kodeksu

postępowania administracyjnego (§ 20 ust. 5). Biorąc jednak pod uwagę treść art. 3

ustawy z dnia 20 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami

administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) należy uznać, że przeprowadzenie

postępowania weryfikacyjnego i decydowanie o przyznaniu prawa wykonywania zawodu

lekarza stanowi działanie z zakresu administracji publicznej i na podstawie art. 3 § 2 pkt

4 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi otwarta jest droga

postępowania administracyjnego.

Oddalając zażalenie powódki Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko i wywody

prawne Sądu pierwszej instancji. Podkreślił, że kwestie związane z dopuszczeniem do

wykonywania zawodu lekarza normowane są w przepisach prawa administracyjnego.

Stosunek między organem samorządu lekarskiego a osobą ubiegającą się o uzyskanie

prawa wykonywania zawodu jest stosunkiem o charakterze administracyjnoprawnym,

gdyż organ samorządu wykonuje władzę zwierzchnią w ramach zarządzającej

działalności

państwa

(na

taki

sposób

wyróżniania

stosunków

o

charakterze

administracyjnoprawnym zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 4

kwietnia 2003 r., III CZP 11/03, Lex Polonica 361039). Oznacza to, że rozpoznawana

sprawa nie jest sprawą cywilną w rozumieniu art. 1 k.p.c., a właściwą drogą dla ochrony

praw powódki jest droga postępowania administracyjnego, na której możliwe będzie

zbadanie legalności przeprowadzonej procedury i organizacji egzaminu. Sam fakt, że

procedura administracyjna nie przewiduje odpowiednika art.189 k.p.c. nie może

stanowić argumentu za przyjęciem, iż rozpoznawana sprawa ma charakter cywilny.

Ponadto Sąd drugiej instancji wskazał, że powódka miała możliwość zgłaszania w

określonym trybie zastrzeżeń merytorycznych dotyczących egzaminu.

Skarga kasacyjna powódki oparta została na podstawie naruszenia przepisów

postępowania. Skarżąca wskazuje obrazę art.199 § 1 pkt 1 k.p.c. i art. 2 § 3 k.p.c. W

odpowiedzi na skargę kasacyjną Skarb Państwa wniósł o nieprzyjęcie skargi do

rozpoznania, a w razie przyjęcia - o jej oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W

pierwszej

kolejności

należy

podkreślić,

że

stanowisko

obu

Sądów

orzekających co do niedopuszczalności drogi postępowania przed sądem powszechnym

jest prawidłowe. Można wprawdzie wyrażać wątpliwości co do charakteru wyniku

lekarskiego egzaminu państwowego i rozważać, czy jest to decyzja administracyjna,

czynność z zakresu administracji publicznej, czy jedynie oświadczeniem wiedzy

uprawnionego podmiotu (rozważa to szeroko Skarb Państwa w odpowiedzi na skargę

kasacyjną). Jednak podstawowy problem występujący w ramach niniejszej sprawy

sprowadza się do pytanie, czy i ewentualnie jaki organ został wyposażony w

kompetencję do dokonania merytorycznej oceny złożonego egzaminu lekarskiego.

Odpowiedź

na

tak

sformułowane

pytanie

musi

zostać

poprzedzona

stwierdzeniem, że egzaminy państwowe (także egzaminy nie mające takiego

charakteru) mogą podlegać kontroli w dwóch płaszczyznach: zgodności z przewidzianą

odpowiednimi przepisami procedurą ich przeprowadzania (odpowiedni skład komisji

egzaminacyjnej,

stosowny

czas

trwania,

ewentualnie

możliwość

składania

merytorycznych uwag do zadań objętych egzaminem - tę ostatnią możliwość przewidują

uregulowania odnoszące się do egzaminu lekarskiego) oraz merytorycznej oceny

złożonego egzaminu. O ile nie może budzić wątpliwości dopuszczalność (i konieczność)

kontroli w obrębie pierwszej płaszczyzny, o tyle wykluczyć należy, przynajmniej co do

zasady, możliwość dokonywania merytorycznej oceny wyników egzaminu przez inny

organ niż powołany do tego w ustawie. Przepisy określające sposób przeprowadzenia

egzaminu mogą zawierać też uregulowania odnoszące się do weryfikacji jego wyniku

(np. na uczelniach egzamin poprawkowy, komisyjny; także możliwość przystąpienia

powtórnie do egzaminu państwowego -raz lub wiele razy). Nie sposób natomiast

przyjąć, że przyzna się obywatelowi, w ramach konstytucyjnego prawa do sądu, prawo

żądania, aby sąd dokonywał ustaleń, czy egzamin został złożony z wynikiem

pozytywnym, czy negatywnym. Sądy stawałyby się wówczas „super egzaminatorem"

weryfikującym wyniki egzaminów. Jak wyżej wskazano, takie rozwiązanie jest nie do

przyjęcia, gdyż nie znajduje podstaw w obowiązującym prawie. Na marginesie jedynie

można też zauważyć, że wysoce wątpliwa byłaby racjonalność takiego poglądu.

Stanowisko, że spod kontroli sądowej wyłączona zostaje pewna sfera życia

obywatela nie pozostaje w sprzeczności z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Przepis ten

przewiduje, że ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez

nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd.

Wynikające z powyższego uregulowania prawo do sądu nie jest, jak wskazano w wyroku

Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 2004 r., V CK 232/02 (Lex Polonica nr 365826),

łaską ustawodawcy lecz fundamentalnym uprawnienie, którego ustawy nie mogą

ograniczać, a jedynie wskazywać drogę jego realizacji. Nie można jednak tracić z pola

widzenia tego, że prawo to powstaje, gdy istnieje „sprawa", a więc gdy ochrona

określonych interesów jest w ogóle możliwa w postępowaniu sądowym przed sądami

powszechnymi bądź przed sądami administracyjnymi.

W rozpoznawanej sprawie, jak wyżej wywiedziono, powódka żądała dokonania

przez sąd merytorycznej oceny złożonego przez siebie Lekarskiego Egzaminu

Państwowego. Żądała zatem zweryfikowania przez sąd powszechny oceny dokonanej

przez komisję egzaminacyjną powołaną zgodnie z ustawą i aktami wykonawczymi.

Tymczasem, jak wskazywano, w tej płaszczyźnie nie jest możliwe dokonanie ustaleń

przez sąd powszechny.

Odnosząc się do okoliczności rozpoznawanej sprawy oznacza to, że Sądy

orzekające prawidłowo przyjęły niedopuszczalność drogi sądowej przed sądem

powszechnym dla rozpoznania jej żądania. Otwarta pozostaje natomiast możliwość

poszukiwania

ochrony

na

drodze

postępowania

administracyjnego,

gdyż

dopuszczalność kontroli legalności przeprowadzonych egzaminów lekarskich jest

przyjmowana powszechnie przez sądy administracyjne. Dokonywane jest to w ramach

postępowań wszczętych skargami na uchwały organów lekarskiego samorządu

zawodowego odmawiające przyznania prawa do wykonywania zawodu.

Na koniec należy jeszcze zauważyć, że - wbrew stanowisku skarżącej - nie może

stanowić podstawy prawnej odmiennego poglądu treść uregulowania zawartego w § 20

ust. 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie stażu podyplomowego lekarza i

lekarza stomatologa. Zawarte w tym przepisie stwierdzenie, że wynik egzaminów

lekarskich nie stanowi decyzji w rozumieniu kodeksu postępowania administracyjnego,

pozostaje poza granicami upoważnienia ustawowego zawartego w art. 15 ust. 5 ustawy

o zawodach lekarza i lekarza dentysty.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy ocenił skargę kasacyjną powódki

jako pozbawioną uzasadnionych podstaw i orzekł jak w sentencji (art. 39814 k.p.c.). O

kosztach orzeczono na podstawie art.102 k.p.c.