Supreme Court quashes land registry entry based on administrative decision suspended by administrative appeal.

Sygn. akt II CSK 298/12

POSTANOWIENIE

Dnia 7 marca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

SSN Anna Kozłowska (sprawozdawca)

SSA Monika Koba

Protokolant Maryla Czajkowska

w sprawie z wniosku W. E.

przy uczestnictwie D. P. i Skarbu Państwa - Komendanta Wojewódzkiego Policji w

P. o odłączenie części nieruchomości gruntowej, założenie dla niej nowej księgi

wieczystej i wpis prawa własności,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 7 marca 2013 r.,

skargi kasacyjnej uczestnika postępowania Skarbu Państwa - Komendanta

Wojewódzkiego Policji w P.

od postanowienia Sądu Okręgowego w P.

z dnia 27 grudnia 2011 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu w P. do ponownego rozpoznania pozostawiając

temu

Sądowi

rozstrzygnięcie

kasacyjnego.

Uzasadnienie

o

kosztach

postępowania

Na skutek wniosku W. E. z dnia 4 sierpnia 2011 r., Sąd Rejonowy

postanowieniem z dnia 21 września 2011 r. dokonał odłączenia z księgi wieczystej

Kw nr […] części nieruchomości położonej w P. przy ul. J. o powierzchni 5.394 m2

oznaczonej jako działka ewidencyjna nr 70, założył dla tej nieruchomości księgę

wieczystą Kw nr […] i wpisał jako jej współwłaścicieli, po 1/2 części, W. E. i D. P.

Podstawę wpisu prawa w dziale drugim księgi wieczystej stanowiła decyzja

Prezydenta Miasta P. o zwrocie D. P. i W. E., nieruchomości; jej własność odjęto

im w dniu 28 kwietnia 1975 r. na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Decyzja o zwrocie została

utrzymana w mocy decyzją Wojewody […] z dnia 18 lipca 2011 r. Apelacja

uczestnika postępowania Skarbu Państwa –Komendanta Wojewódzkiego Policji w

P. od wskazanych wyżej wpisów w księgach wieczystych Kw nr […] , została

oddalona postanowieniem Sądu Okręgowego z dnia 27 grudnia 2011 r.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy odnosząc się do zarzutów

apelacji wskazał, że okoliczność, iż decyzja Wojewody z dnia 18 lipca 2011 r.

została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie ma znaczenia

w sprawie, decyzja ta jako ostateczna stanowi podstawę wpisu do księgi

wieczystej. Przeszkodą do wpisu nie mogła być też okoliczność, że w związku z

wniesieniem skargi do WSA, Wojewoda postanowieniem z dnia 5 września 2011 r.

wstrzymał wykonanie z urzędu decyzji z dnia 18 lipca 2011 r., do czasu

rozstrzygnięcia sprawy przez sąd administracyjny. Sąd wieczystoksięgowy

rozpoznając wniosek o wpis związany jest bowiem stanem rzeczy istniejącym w

chwili złożenia wniosku, a w tej dacie postanowienie Wojewody z dnia 5 września

2011 r., o wstrzymaniu wykonania decyzji z dnia 18 lipca 2011 r., nie było jeszcze

wydane. Ponadto aktualna treść księgi wieczystej uwzględnia okoliczność, że

apelujący, w którego trwałym zarządzie znajdowała się dotychczas przedmiotowa

nieruchomość, złożył do WSA skargę na decyzję będącą podstawą wpisu.

Na skutek bowiem jego wniosku z dnia 13 października 2011 r. Sąd Rejonowy

dokonał w księdze wieczystej wpisu ostrzeżenia o toczącym się postępowaniu

administracyjnosądowym i o wydaniu przez Wojewodę postanowienia z dnia

5 września 2011 r.

W skardze kasacyjnej od postanowienia Sądu Okręgowego opartej na obu

podstawach z art. 3983 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. uczestnik, w ramach podstawy

naruszenia procesowych zarzucił naruszenie art. 6269 k.p.c. w związku z art. 391

§ 1 k.p.c. w związku z art. 626 k.p.c. oraz art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia

1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedno 1. Dz. U. z 2010 r., Nr 102,

poz.651 ze zm., dalej jako u.g.n.) przez przyjęcie, że nie istniały przeszkody do

dokonania wpisu do księgi wieczystej w sytuacji, w której wykonalność ostatecznej

decyzji administracyjnej mającej być podstawą wpisu do księgi wieczystej była

z mocy prawa zwieszona. W ramach podstawy naruszenia prawa materialnego

skarżący zarzucił naruszenie art. 9 ust. 1 u.g.n. przez niewłaściwe zastosowanie

(niezastosowanie) w sytuacji, która była objęta dyspozycją tego przepisu.

We

wnioskach

skarżący

domagał

się

uchylenia

zaskarżonego

postanowienia i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego

rozpoznania,

ewentualnie

uchylenia

zaskarżonego

postanowienia

oraz

poprzedzającego go postanowienia Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy temu

Sądowi do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 6269 k.p.c. sąd oddala wniosek o wpis, jeżeli brak jest podstaw

albo istnieją przeszkody do jego dokonania. W sprawie niniejszej wymagało zatem

oceny czy ostateczna decyzja administracyjna o zwrocie nieruchomości stanowiła

uzasadnioną podstawę wpisu. Sąd Okręgowy ma rację, że uwzględniając ogólną

regułę wynikająca z art. 31 ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz art. 16

§ 1 k.p.a. zawierającego definicję ostatecznej decyzji administracyjnej uzasadniony

jest wniosek, że taka decyzja stanowi podstawę wpisu w księdze wieczystej.

Ta ogólna zasada doznaje jednak wyjątku zważywszy na treść art. 9 u.g.n. W tym

miejscu można zauważyć, że skarżący powołując przepisy tego artykułu omyłkowo

odwołuje się do ust. 1 i ust. 2 podczas gdy, uwzględniwszy redakcję przepisu,

chodzić może wyłącznie o zdanie 1 i zdanie 2 tego artykułu. I tak powołany

przepis w zdaniu 1 stanowi, że w sprawach, o których mowa w przepisach

działu III, z wyłączeniem art. 97 ust. 3 pkt 1, art. 122, art. 124 ust. 1a, art. 124b

ust. 1, art. 126 i art. 132 ust. 1a, wykonanie decyzji następuje po upływie 14 dni

od dnia, w którym upłynął bezskutecznie trzydziestodniowy termin do wniesienia

skargi na decyzję do sądu administracyjnego. W zdaniu drugim natomiast

stanowi, że w przypadku wniesienia skargi do sądu administracyjnego w tych

sprawach organ, który wydał decyzję, wstrzymuje z urzędu jej wykonanie,

w drodze postanowienia, na które nie przysługuje zażalenie. Należy stwierdzić,

że przez nawiązanie do wniesienia skargi do sądu administracyjnego przepis

dotyczy tylko decyzji administracyjnych wydanych przez organy drugiej instancji.

Z jego treści wynika, że ustawodawca dopuścił wykonanie decyzji organu

drugiej instancji dopiero po upływie 14 dni od dnia upływu terminu do złożenia

skargi do sądu administracyjnego, przy czym termin ten (zgodnie z art. 53 § 1

p.p.s.a.) wynosi 30 dni od dnia doręczenia decyzji stronie. W sprawach zatem,

których przepis ten dotyczy, w tym i w odniesieniu do decyzji o zwrocie

wywłaszczonej nieruchomości (art. 149 ust. 1 u.g.n.), decyzja administracyjna

organu drugiej instancji, mimo że jest ostateczna, mogłaby być wykonana

najwcześniej po upływie 44 dni od dnia doręczenia jej stronie (o ile nie została

złożona skarga do sądu administracyjnego). Z kolei, w

myśl zdania 2.

powołanego przepisu, złożenie skargi do sądu administracyjnego w terminie 30

dni od dnia doręczenia decyzji stronie powoduje kolejny skutek w postaci

wstrzymania z urzędu wykonania decyzji przez organ, który ją wydał.

Wstrzymanie wykonania decyzji następuje w tym przypadku w drodze

postanowienia, przy czym organ nie ma wyboru, gdyż przepis zobowiązuje go do

wstrzymania w ten sposób wykonania decyzji. Jest

to zatem niejako

automatyczny skutek złożenia skargi do sądu administracyjnego.

Niewątpliwie wyjaśnienia wymaga rozumienie pojęcia „wykonanie decyzji".

W literaturze przedmiotu można spotkać stanowisko, że w odniesieniu

do decyzji o zwrocie

nieruchomości,

obejmującej

o obowiązku zwrotu

odszkodowania,

wykonanie

również rozstrzygnięcie

dotyczy

tylko

obowiązku

świadczenia odszkodowawczego, ponieważ w pozostałym zakresie, to jest zwrotu

nieruchomości, decyzja taka nie wymaga wykonania. Aczkolwiek istotnie

się,

że

decyzja

o

prawnorzeczowy,

to

jednak

wynikające

przyjmuje

zwrocie

nieruchomości

z

ustawy

wywołuje

odroczenie

w

skutek

czasie

wykonania takiej decyzji ma treść normatywną, którą należy odczytać jako

odroczenie w czasie wywołania skutków prawnych jakie wynikają z jej

rozstrzygnięcia

(por. postanowienie

NSA

z

dnia

28 października

2011

r.

II CZ 480/11, wyrok NSA z dnia 29 lipca 2004 r. OSK 591/04). Jeżeli przeto decyzja

o zwrocie nieruchomości, zgodnie z treścią zdania 1. art. 9 u.g.n. nie podlega

wykonaniu przez czas określony w tym przepisie, to rozumieć przez to należy,

że przez czas wskazany w ustawie jest pozbawiona skuteczności prawnej; jej skutki

prawne

uległy

zawieszeniu.

Po

wniesieniu

natomiast

skargi

do

sądu

administracyjnego, wstrzymanie wykonania takiej decyzji, a zatem zawieszenie

skutku prawnego, następuje już na mocy postanowienia o wstrzymaniu wykonania

decyzji. Ta szczególna regulacja ma służyć ochronie własności i umożliwiać

dokonanie przez sąd administracyjny oceny legalności decyzji administracyjnych,

zanim ukształtują one na trwałe stan prawny nieruchomości lub staną się źródłem

świadczeń finansowych. Artykuł 9 u.g.n. stanowi zatem gwarancję nienaruszalności

prawa własności do czasu dokonania przez sąd oceny legalności decyzji.

Wnioskodawca złożył wniosek przed upływem 44 dni, o których była mowa

wyżej, zatem w okresie, w którym skutki decyzji administracyjnej o zwrocie

nieruchomości były zawieszone z mocy prawa. W takiej przeto sytuacji decyzja

administracyjna, mimo jej cechy ostateczności, nie mogła stanowić podstawy wpisu

do księgi wieczystej.

W świetle powyższego zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu,

a sprawa przekazaniu Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania, co mając

na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 15 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji,

o kosztach postępowania apelacyjnego orzekając na podstawie art. 108 § 2 k.p.c.

w związku z art. 13 § 2 k.p.c.

es