II CSK 290/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 290/11

POSTANOWIENIE

Dnia 2 lutego 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Anna Kozłowska

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z wniosku Barbary K. i Wojciecha K.

przy uczestnictwie Józefa Z., Zofii Z. i Adama Z.

o zniesienie współwłasności nieruchomości,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 2 lutego 2012 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawców

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 28 października 2010 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

W sprawie oznaczonej sygnaturą IV Ns I 234/00 Sąd Rejonowy

po rozpoznaniu wniosku Wojciecha K., do którego przyłączyli się uczestnicy

postępowania Barbara K., Zofia i Józef małżonkowie Z. oraz Apolonia P. o

zniesienie współwłasności szczegółowo opisanej nieruchomości, stanowiącej

działkę nr 280/3, prawomocnym postanowieniem z 17 grudnia 2001 r. zniósł

współwłasność przez podział nieruchomości na cztery działki o nr 280/4, 280/5,

280/6 i 280/7, przydzielając: działkę nr 280/5 - na własność Zofii i Józefowi

małżonkom

Z. na

prawach

wspólności

ustawowej,

działkę

nr

280/6

–

na współwłasność Zofii i Józefa małżonkom Z. na prawach wspólności ustawowej

małżeńskiej do 2/8 części, Wojciechowi K. i Barbarze K. do 3/8 części na prawach

wspólności ustawowej małżeńskiej oraz Apolonii P. do 3/8 części, działkę nr 280/7 i

działkę nr 280/4 – na własność Wojciecha I Barbary małżonkom K. w ½ części na

prawach wspólności ustawowej małżeńskiej oraz Apolonii P. w ½ części.

Mimo dokonanego zniesienia współwłasności nieruchomości stanowiącej

działkę nr 280/3, Barbara i Wojciech małżonkowie K. złożyli ponownie wniosek o

zniesienia współwłasności tej nieruchomości, podnosząc, że Apolonia P. w chwili

orzekania przez Sąd w sprawie sygn. IV Ns I 234/00 nie była współwłaścicielką

nieruchomości, bowiem przysługujące jej udziały we współwłasności darowała na

podstawie umowy z dnia 21 czerwca 2001 r. Barbarze i Wojciechowi małżonkom K.

Sąd Rejonowy po rozpoznaniu tej sprawy (sygn. akt I Ns 59/10) z udziałem

Zofii i Józefa małżonków Z. oraz ich syna Adama Z. odrzucił wniosek na podstawie

art. 199 § 1 pkt 2 w zw. z art.13 § 2 k.p.c., uznając, że objęta wnioskiem sprawa o

zniesienie współwłasności nieruchomości została prawomocnie osądzona.

Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 28 października 2010 r. oddalił

zażalenie wnioskodawców na to postanowienie, podzielając argumenty Sądu

Rejonowego, które legły u podstaw stwierdzenia, że z powodu res iudicata wniosek

podlegał odrzuceniu.

Wnioskodawcy

zaskarżyli

postanowienie

Sądu

Okręgowego

skargą

kasacyjną, zarzucając naruszenie art. 366 w zw. z art. 361 i 13 § 2 k.p.c.

polegające na błędnym przyjęciu, że w przedmiotowej sprawie zachodzi powaga

rzeczy osądzonej oraz naruszenie art. 385 w zw. z art. 397 § 2 w zw. z art. 13 § 2

k.p.c. przez oddalenie zażalenia pomimo jego zasadności. W konkluzji wnieśli

o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi drugiej instancji, ewentualnie o uchylenie także postanowienia

Sądu pierwszej instancji i przekazanie mu sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Uzasadnienie skargi kasacyjnej zawierające stwierdzenie, że wydane

w sprawie IV Ns I 234/00 postanowienie o zniesieniu współwłasności jest

„orzeczeniem bezużytecznym (sententia inutilit data), wydanym w sytuacji

naruszenia przepisów o współuczestnictwie koniecznym” należało potraktować

w kategorii

że instytucja

nieporozumienia.

Nie

współuczestnictwa

wymaga

koniecznego

pogłębionej

ma

argumentacji

zastosowanie

teza,

wyłącznie

w procesie. Przepisy o współuczestnictwie w sporze nie mają zastosowania nawet

w sposób odpowiedni (art. 13 § 2 k.p.c.) w postępowaniu nieprocesowym, kwestia

bowiem

wielopodmiotowości

w

tym

postępowaniu

objęta

jest

regulacją

przewidzianą w art. 510 k.p.c. Z tych też względów zagadnienie tożsamości

podmiotów uczestniczących w sprawach rozpoznawanych w trybie nieprocesowym,

jako przesłanka rei iudicatae nie może podlegać takiej samej ocenie jak

w przypadku spraw rozpoznawanych w trybie procesu.

Nie

znajduje

żadnego

prawnego

usprawiedliwienia

stwierdzenie

pełnomocnika skarżących, że orzeczenie, na podstawie którego zniesiona została

współwłasność przedmiotowej nieruchomości, „jako akt wadliwy musi być

powtórzony bądź odpowiednio uzupełniony dla uzyskania skutku w postaci

prawidłowego zniesienia współwłasności” z dodatkowym uzasadnieniem, że nie ma

„żadnych przeszkód aby wniosek w postępowaniu nieprocesowym został ponownie

wniesiony”.

Przyjmując

taki

sposób

rozumowania

należałoby

dojść

do

wniosku, sprzecznego z podstawowymi zasadami orzekania, że każde wadliwe

postanowienie o zniesieniu współwłasności podlegałoby weryfikacji w kolejnym

postępowaniu w celu - jak to ujął pełnomocnik skarżących – „prawidłowego

zniesienia współwłasności”.

Nie można podzielić stanowiska skarżących, że „sąd nie jest związany

poprzednio wydanym merytorycznym postanowieniem ze względu na to, że zostało

ono wydane w odmiennych granicach podmiotowych”.

W obu sprawach zachodzi tożsamość przedmiotu rozstrzygnięcia, co wynika

z

treści

wniosków

wniesionych

w

tych

sprawach.

Żądaniem

zniesienia

współwłasności, co przyznają skarżący, objęta została ta sama nieruchomość.

Współwłasność tej nieruchomości została prawomocnie zniesiona, co oznacza,

że sprawa

o

zniesienie

współwłasności

została

prawomocnie

osądzona.

Tożsama jest także strona podmiotowa obu spraw. Oceny tej nie zmienia

okoliczność, że uczestnicząca w sprawie IV Ns I 234/00 Apolonia P. nie jest

uczestniczką (zmarła) postępowania w sprawie, w której wydane zostało

zaskarżone orzeczenie, ani też okoliczność, że nastąpiło „przejście udziałów

małżonków Z. na Adama Z.”, który po prawomocnym zakończeniu sprawy, w której

nastąpiło zniesienie współwłasności nieruchomości nabył na podstawie umowy

darowizny udziały Zofii i Józefa małżonków Z. Gdyby dla przyjęcia oceny, że

przesłanka tożsamości podmiotowej obu spraw nie występuje tylko dlatego, że po

prawomocnym

zniesieniu

współwłasności

nieruchomości

udziały

w

nowej

nieruchomości powstałej wskutek zniesienia współwłasności przez fizyczny jej

podział

nabył

od

współwłaścicieli

nowopowstałej

nieruchomości

podmiot

niewystępujący w prawomocnie osądzonej sprawie o zniesienie współwłasności,

to w istocie tożsamość podmiotowa (jej brak) w obu sprawach o zniesienie

współwłasności tej samej nieruchomości byłaby badana przez pryzmat podmiotów,

którym przysługuje własność (współwłasność) dwóch różnych nieruchomości,

nie zaś tej nieruchomości, która jest przedmiotem postępowania w sprawach

podlegających ocenie w płaszczyźnie rei iudicatae. Takie rozumowanie również

pozbawione jest jakichkolwiek podstaw prawnych.

Już

tylko

do podniesionych

ubocznie,

w

bowiem

skardze

nie

jest

zarzutów,

to

kwestia

odniesienia

się

lecz

tylko

nawiązania

do

zgłoszonej w uzasadnieniu skargi „pretensji”, że Sąd Okręgowy, dostrzegając

„mankamenty” rozstrzygnięcia zawartego w postanowieniu wydanym w sprawie IV

Ns 234/00, nie wskazał instrumentów w celu ich zwalczenia, należy z całą

mocą podkreślić, że nie jest rzeczą Sądów rozstrzygających sprawy poddane ich

osądowi,

wskazywanie z jakich

środków

które zastosowane zostały w

sprawie,

(uczestnicy

zwłaszcza

postępowania),

prawnych

a okazały

się

–

innych

bezzasadne

reprezentowane

przez

niż

–

te,

strony

zawodowych

pełnomocników, powinny skorzystać.

Z przytoczonych względów należało orzec, jak w sentencji (art. 398 14 w zw.

z art. 13 § 2 k.p.c.).