II CSK 284/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 284/08

POSTANOWIENIE

Dnia 18 listopada 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian

SSN Marek Sychowicz

Protokolant Maryla Czajkowska

w sprawie z powództwa Przedsiębiorstwa Motoryzacyjnego "P. " Spółki z

ograniczoną odpowiedzialnością w S.

przeciwko Skarbowi Państwa - Komendantowi Wojewódzkiemu Policji

w S. i Dyrektorowi Izby Skarbowej w S.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 18 listopada 2008 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od postanowienia Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 12 listopada 2007 r.,

oddala skargę kasacyjną; zasądza od strony powodowej na

rzecz strony pozwanej 2.700 (dwa tysiące siedemset) złotych

tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Zarządzeniem nr 465/03 z dnia 26 sierpnia 2003 r. oraz nr 535/05 z dnia

28 września

2005

r.

Prezydent

Miasta

S. wyznaczył

stronę

powodową

w niniejszym procesie: Przedsiębiorstwo Motoryzacyjne „P.” Spółkę z o.o. na

przechowawcę pojazdów usuwanych z drogi na podstawie przepisów ustawy Prawo o ruchu drogowym. W tych samych zarządzeniach wyznaczono również

ratownictwo F., a następnie F.U.H. W. H. jako uprawnionych do usuwania pojazdów

z drogi i dostarczania ich na parking strzeżony.

Wysokość opłat za usunięcie pojazdu z drogi i za parkowanie pojazdów

usuniętych z drogi określały uchwały Rady Miasta S.: z dnia 23 czerwca 2003 r., a

następnie z dnia 27 września 2005 r.

W okresie od października 2003 r. do listopada 2005 r., na podstawie

dyspozycji usunięcia pojazdów wydawanych przez policjantów z poszczególnych

jednostek Komendy Wojewódzkiej Policji, Ratownictwo F. Spółka z o.o., a

następnie F.H.U. W. H., odholowywały pojazdy na parking strzeżony powódki.

Przyjęcie pojazdów na przechowanie odbywało się na podstawie protokołu

przekazania pojazdu do holowania i przyjęcia na parking strzeżony. Protokół ten

określał między innymi stan pojazdu, jego właściciela oraz jednostkę do dyspozycji

której pojazd

pozostawał. Część pojazdów została odebrana przez właścicieli,

którzy ponieśli koszt ich parkowania. Natomiast w przypadku pozostałych

samochodów, po upływie 6 miesięcy Policja zawiadamiała właściwego Naczelnika

Urzędu Skarbowego o tym, że pojazd nie został odebrany.

Po upływie okresu 6 miesięcy, Naczelnik Urzędu Skarbowego w S., działający jako

organ likwidacyjny wystawił szereg upoważnień dla firmy F.U.H. na podstawie

których została ona uprawniona do odbioru pojazdów znajdujących się na parkingu

powódki. Upoważnienia te zawierały również informacje o pokryciu przez organ

likwidacyjny kosztów parkowania przedmiotowych pojazdów za okres, w którym

organ likwidacyjny zajmował się daną sprawą oraz wskazanie jaki organ zajmował

się daną sprawą.

Powódka wystawiła faktury VAT obciążające Komendę Wojewódzką Policji

kosztami przechowania poszczególnych pojazdów, następnie pismem z dnia 14

września 2005 r. wezwała do zapłaty należności w kwotach 19.227,69 zł oraz

124.619,94. Wobec niezapłacenia wystąpiła z powództwem przeciwko Skarbowi

Państwa - Komendantowi Wojewódzkiemu Policji.

Sąd Okręgowy w S. postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2007 r. odrzucił

pozew uznając, że zachodzi niedopuszczalność drogi sądowej. Sąd ten wskazał, że

powódka została wyznaczona do przechowywania pojazdów przez starostę,

upoważnionego do tego z mocy ustawy, cena przechowywania została ustalona

uchwałą Rady Miasta S. Policja dokonując usunięcia pojazdów i oddania ich na

przechowanie wykonywała jedynie czynności, do których została zobowiązania z

mocy ustawy. Z tych względów w ocenie Sądu Okręgowego nie można mówić o

stosunku cywilnym z między stronami.

Zażalenie strony powodowej na powyższe orzeczenie Sąd Apelacyjny oddalił

postanowieniem z dnia 12 listopada 2007 r.

W ocenie Sądu Apelacyjnego nie sposób uznać, aby strony procesu łączył

stosunek o charakterze cywilnym, a w szczególności aby pomiędzy stronami –

choćby

w

sposób

dorozumiany

została

zawarta

umowa

przechowania.

Wprost wynika z art. 130a ustawy - Prawo o ruchu drogowym, że powódka została

wyznaczona do przechowywania pojazdów przez starostę upoważnionego z mocy

przepisów ustawy, co więcej - cena przechowywania poszczególnych pojazdów

została ustalona uchwała Rady Miasta S. Policja, która decydowała o usunięciu i

oddaniu pojazdów na przechowanie, wykonywała te czynności wobec obowiązku

wynikającego z ustawy. O tym, że na gruncie niniejszej sprawy nie wiąże stron

węzeł obligacyjny świadczy również okoliczność, że Policja nie mogła kierować

usuwanych pojazdów na inne parkingi, jak i brak jej wpływu na cenę parkowania.

Faktyczna niemożliwość zgodnego ustalenia przez strony, treści łączącego je

stosunku prawnego uniemożliwia poczytanie zaistniałego stanu rzeczy za zawarcie

umowy przechowania, choćby w sposób dorozumiany.

Sąd Apelacyjny stwierdził, że wprawdzie w doktrynie trafnie wskazuje się,

że źródłem obowiązku przechowywania rzeczy nie zawsze jest umowa i jako

przykłady wymienia się np. przechowanie rzeczy zajętych w toku postępowania

egzekucyjnego przez dozorcę ustanowionego przez komornika, przechowanie

rzeczy znalezionych, przechowanie rzeczy zastawnika oraz przechowanie na mocy

orzeczenia sądu o oddanie rzeczy do depozytu sądowego, to jednak w tych

przypadkach źródłem stosunku zobowiązaniowego zawsze jest przepis prawa.

W analizach źródeł zobowiązań, obok wynikających z oświadczeń woli, wymienia

się jako drugą kategorię „inne zdarzenia” do których obok tych, które nie są

działaniami ludzkimi zalicza się działania ludzkie, a te ostatnie dzieli się na

dozwolone i niedozwolone. Oprócz tych, niejako klasycznych źródeł zobowiązań

przedstawiciele nauki prawa wskazują, że w ustawach mieszczą się przepisy,

łączące z pewnymi czynami lub innymi zdarzeniami powstanie zobowiązania

w rozważanym przypadku brak jest przepisu, który kreowałby pomiędzy jednostką

prowadzącą parking a Skarbem Państwa cywilnoprawny stosunek przechowania

pojazdu. Nie jest nim ani art. 130a ust. 1 ustawy - Prawo o ruchu drogowym, ani

też § 7 ust. 2 i § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych

i Administracji. Na podstawie tych przepisów nie dochodzi do nawiązania stosunku

cywilnoprawnego w zakresie przechowania pojazdów.

W orzecznictwie, pomimo szerokiego rozumienia pojęcia „sprawa cywilna”

obejmującego nie tylko stosunki umowne, dominuje pogląd, że do drogi sądowej

przed sądem cywilnym nie należą sprawy wynikłe na tle stosunków prawnych

regulowanych normami prawa publicznego, w ramach których nie zachodzi

równorzędność po między podmiotami tych stosunków. Przekazywanie pojazdów

na parkingi strzeżone zostało całkowicie uregulowane przepisami prawa zarówno

w aspekcie wyboru parkingu, wysokości opłaty za umieszczenie pojazdu na

parkingu jak i wyboru jednostki do usuwania pojazdów. Wobec ustalonego mocą

przepisów ustawy trybu usuwania pojazdów z drogi i podmiotów, które zostały do

tego celu wybrane, zważywszy na brak możliwości ingerencji tychże podmiotów

w tym zakresie, Sąd Apelacyjny uznał, że droga sądowa w celu dochodzenia

należności jest niedopuszczalna, gdyż sprawa nie stanowi sprawy cywilnej po myśli

art. 1 k.p.c.

Przyjęte we wskazanych powyżej przepisach uregulowania, zdaniem Sądu

Apelacyjnego

uzasadniają

stwierdzenie,

że

po

zakończeniu

postępowania

administracyjnego

w

przedmiocie

przejęcia

na

rzecz

Skarbu

Państwa

nieodebranego pojazdu nowy jego właściciel, którym jest Skarb Państwa, wstępuje

w taki stosunek administracyjny, jaki łączył dotychczasowego właściciela

z podmiotem prowadzącym parking. Sąd Apelacyjny powołał się na stanowisko

Sądu Najwyższego wyrażone w uchwale z dnia 19 czerwca 2007 r., III CZP 47/07,

że niedopuszczalna jest droga sądowa w sprawie z powództwa jednostki

prowadzącej parking przeciwko Skarbowi Państwa o zapłatę należności za

parkowanie pojazdu, którego własność przeszła na rzecz Skarbu Państwa z mocy

prawa na podstawie art. 130a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu

drogowym. Z tego też względu Sąd Apelacyjny uznał za chybione twierdzenie

powoda,

że

Sąd

pierwszej

instancji

odrzucając

pozew,

uznawszy

niedopuszczalność drogi sądowej, naruszył normę art. 130a ustawy – Prawo

o ruchu drogowym jak i przepis art. 199 k.p.c.

W skardze kasacyjnej od postanowienia Sądu Apelacyjnego powódka

zarzuciła naruszenie prawa materialnego – art. 130a ustawy z dnia 20 czerwca

1997 r. – Prawo o ruchu drogowym w związku z art. 835 k.c., poprzez ich wadliwą

wykładnię, naruszenie przepisów postępowania – art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c. poprzez

przyjęcie, że w sprawie nie występują równorzędne strony, które to naruszenie

miało wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wyrażony został pogląd, że skoro

podmiotowi prowadzącemu parking należy się wynagrodzenie za przechowanie

pojazdów, to roszczenie o wynagrodzenie ma charakter cywilny, zwłaszcza,

że strony są równorzędne. Zdaniem skarżącego pomiędzy stronami doszło do

zawarcia umowy przechowania w formie dorozumianej. Skarb Państwa poprzez

ustanowienie stosownej regulacji (ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. –

Prawo o ruchu drogowym) a następnie przez oddanie powódce do przechowania

określonych pojazdów wyraził wobec powódki swoją wolę, by to powódka

za opłatami w wysokości ustalonej przez radę powiatu, przechowała te pojazdy,

a powódka wyraziła zgodę i wolę przechowania i oddania następnie tych pojazdów

w stanie niepogorszonym za wynagrodzeniem w stawkach ustalonych przez radę

powiatu.

Skarżący wyraził także pogląd, że przyjęcie niedopuszczalności drogi

sądowej prowadziłoby do wniosku, że powódka jako przedsiębiorca prowadzący

działalność gospodarczą w formie parkingu strzeżonego przechowywałyby

przekazane jej przez Policję pojazdy za darmo. Ustawodawca bowiem nie

przewidział drogi administracyjnej do dochodzenia tych należności.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Dla oceny czy w niniejszej sprawie zachodzi dopuszczalność drogi sądowej

podstawowe znaczenie ma rozstrzygnięcie zagadnienia czy stosunek prawny

pomiędzy stronami, będący podstawą roszczenia powódki o zapłatę wynagrodzenia

za przechowywanie pojazdów jest stosunkiem cywilnoprawnym, czy też należy do

dziedziny prawa publicznego. Art. 2 k.p.c. ustanawia domniemanie drogi sądowej

przed sądami powszechnymi w sprawach cywilnych. Z pojęcia drogi sądowej

wypływa pojęcie niedopuszczalności drogi sądowej. Niedopuszczalność drogi

sądowej zachodzi wówczas, gdy sprawa na skutek jej niecywilnego charakteru nie

może być rozpoznana przez sąd powszechny. W takim przypadku pozew na mocy

art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c. podlega odrzuceniu.

Stosunki

cywilnoprawne

oparte

są

na

zasadzie

autonomiczności

i równorzędności stron. Osoby uczestniczące w stosunkach cywilnoprawnych

występują w roli autonomicznych podmiotów, które władne są regulować treść tych

stosunków mając na względzie własne interesy. Przepis art. 130a ustawy z dnia

20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym nakazujący usunięcie pojazdu z drogi

i jego umieszczenie na parkingu strzeżonym w sytuacjach określonych w ust. 1 pkt

1-3 i ust. 2 pkt 1-3 tego artykułu zawiera regulacje nie pozostawiające autonomii

uczestnikom pomieszczenia i strzeżeniu pojazdu. Policja lub straż gminna (miejska)

w razie zaistnienia sytuacji określonej w art. 130a ust. 1 pkt 1-3 i ust. 2 pkt 1-3

ma obowiązek podjęcia decyzji usunięcia pojazdu z drogi (art. 130a ust. 4).

Wyznaczona przez starostę jednostka ma obowiązek usunięcia tego pojazdu

z drogi (art. 130a ust. 5a). Wyznaczona przez starostę jednostka prowadząca

parking strzeżony ma obowiązek przyjęcia pojazdu na przechowanie (art. 130a ust.

5c). Wysokość opłat za usunięcie pojazdu i jego parkowanie ustala rada powiatu

(art. 130a ust. 6).

Nie można zgodzić się z tezą skarżącego, że z chwilą dostarczenia

i przyjęcia pojazdu przez prowadzącego parking dochodzi do zawarcia w sposób

dorozumiany umowy przechowania, gdyż decyzja o usunięciu pojazdu, jego

usunięcie i umieszczenie na parkingu strzeżonym wynikają nie z oświadczeń woli

osób uczestniczących w tych zdarzeniach, lecz z obciążającego ich obowiązku

ustawowego.

Biorąc nadto pod uwagę, że celem regulacji zawartej w art. 130a ustawy –

Prawo o ruchu drogowym jest ochrona dobra o istotnym publicznie znaczeniu –

bezpieczeństwa ruchu drogowego oraz życia i zdrowia jego uczestników należy

dojść do wniosku, że chodzi o stosunek publicznoprawny, a nie cywilnoprawny.

Zatem, zaskarżone orzeczenie, aprobujące postanowienie Sądu pierwszej instancji

odrzucające pozew ze względu na niedopuszczalność drogi sądowej nie narusza

art. 130a ustawy – Prawo o ruchu drogowym, ani art. 199 § 1 k.p.c.

Błędny jest pogląd skarżącego, że uznanie publicznoprawnego charakteru

stosunku

prawnego,

z

którego

wywodzi

prawo

do

wynagrodzenia

za

przechowywanie pojazdów pozbawia go drogi do dochodzenia należnego

wynagrodzenia. Wyznaczony przez starostę podmiot do przechowywania pojazdów

na parkingu strzeżonym w razie sporu o wynagrodzeniu za przechowanie może

wystąpić na podstawie art. 102 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym

w administracji do naczelnika właściwego urzędu skarbowego o przyznanie

wynagrodzenia. Na postanowienie naczelnika urzędu skarbowego przysługuje

zażalenie do dyrektora izby skarbowej z kolei na postanowienie dyrektora służy

skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego, a następnie skarga kasacyjna

do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Taki tryb postępowania przy dochodzeniu

roszczeń o wynagrodzenie za przechowywanie pojazdów na podstawie art. 130a

ustawy – Prawo o ruchu drogowym aprobowany jest zarówno w dotychczasowym

orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. uchwałę SN z dnia 19 czerwca 2007 r.,

III CZP 47/07, OSNC z 2008 r., nr 7-8, poz. 80) jak i w orzecznictwie Naczelnego

Sądu Administracyjnego (por. wyroki NSA z dnia 8 września 2006 r. I OSK 1184/05

i I OSK 1185/05 oraz z dnia 15 maja 2007 r. I OSK 1768/06.

Z powyższych względów na mocy art. 39814 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak

w sentencji postanowienie.