Supreme Court allows first right of purchase by deeming notice effective upon postal arrival, not actual receipt.

Sygn. akt II CSK 266/09

POSTANOWIENIE

Dnia 3 grudnia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Marian Kocon

SSN Krzysztof Strzelczyk

w sprawie z wniosku Skarbu Państwa Agencji Nieruchomości

Rolnych

przy uczestnictwie M.Ł., H.S., Gminy S. i Starosty Powiatu Ś.

o wpis prawa własności w księdze wieczystej Kw [...],

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 3 grudnia 2009 r.,

skargi kasacyjnej uczestnika postępowania M.Ł.

od postanowienia Sądu Okręgowego w Z.

z dnia 29 czerwca 2007 r., sygn. akt [...],

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Sąd pierwszej instancji uwzględnił wniosek o dokonanie wpisu w księdze

wieczystej, ujawniając jako właściciela nieruchomości rolnej Skarb Państwa –

Agencję Nieruchomości Rolnych, wskutek uznania skuteczności wykonania przez

uprawnionego przysługującego mu prawa pierwokupu.

Sąd drugiej instancji oddalił apelację uczestnika postępowania M.Ł., który

zarzucał wykonanie prawa pierwokupu z przekroczeniem ustawowego terminu do

jego wykonania. Skarżący twierdził, że wnioskodawca otrzymał wypis aktu

notarialnego zawierającego umowę sprzedaży warunkowej w

dniu 15 marca 2007

r., natomiast pismo o wykonaniu prawa pierwokupu doręczone zostało uczestnikowi

w dniu 17 kwietnia 2007 r., a więc z

przekroczeniem terminu miesięcznego od

otrzymania zawiadomienia o sprzedaży.

W ocenie Sądu odwoławczego wnioskodawca nie uchybił miesięcznemu

terminowi do wykonania prawa pierwokupu, ponieważ Sąd ten uznał, że skarżący

uczestnik otrzymał zawiadomienie w dniu 12 kwietnia 2007 r., skoro w tym dniu

pozostawiono uczestnikowi w jego skrytce pocztowej awizo, a więc oświadczenie

dotarło wówczas do wnioskodawcy w taki sposób, że mógł zapoznać się z jego

treścią. Sąd drugiej instancji uznał, że nie można wywodzić ujemnych skutków

prawnych dla uprawnionego z faktu, że awizowana przesyłka nie została podjęta

przez zobowiązanego w terminie przewidzianym w art. 598 § 2 k.c., skoro w tym

terminie dotarła pod jego adres i przed jego upływem pozostawała do dyspozycji

adresata w Urzędzie Pocztowym. Za okoliczność o decydującym znaczeniu uznał

Sąd odwoławczy fakt daty dotarcia listu z oświadczeniem uprawnionego

o wykonaniu prawa pierwokupu pod adres zobowiązanego, a nie datę faktycznego

jego odebrania przez zobowiązanego, ponieważ od daty awizowania przesyłki

adresat miał możliwość zapoznania się z treścią przesyłki.

Skarga kasacyjna uczestnika postępowania M.Ł. oparta została na zarzutach

mieszczących się w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej. Skarżący zarzucił

naruszenie art. 598 § 2 k.c. oraz art. 61 § 1 k.c. przez błędną ich wykładnię wskutek

przyjęcia przez Sąd drugiej instancji, że dla dotrzymania miesięcznego terminu

przewidzianego w art. 598 § 2 k.c. wystarczy dotarcie przesyłki z oświadczeniem

woli uprawnionego pod adres zobowiązanego, a nie data jej faktycznego odebrania

przez zobowiązanego. Odwołując się do poglądów wyrażanych w judykaturze

skarżący stwierdził, że okolicznością decydującą jest data faktycznego odbioru

pisma, jeżeli mieści się ona w czasie do tego przeznaczonym, tj. do ostatniego dnia

odbioru przesyłki liczonego od dnia jej awizowania.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnik postępowania H.S. przychylił

się do wszystkich twierdzeń skarżącego, uznając za błędną wykładnię dokonaną

przez Sąd, że dla dotrzymania terminu wynikającego z art. 598 § 2 k.c. wystarczy

dotarcie przesyłki, zawierającej oświadczenie woli uprawnionego pod adres

zobowiązanego, a nie data jej faktycznego odbioru przez zobowiązanego z tytułu

prawa pierwokupu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga

kasacyjna

podlegała

oddaleniu

do

obu

wobec

braku

w

niej

usprawiedliwionych podstaw.

Przed

przystąpieniem

oceny

zarzutów

naruszenia

prawa

materialnego należy podkreślić, że zaskarżone postanowienie wydane zostało

w postępowaniu wieczystoksięgowym w sprawie o wpis w księdze wieczystej,

a więc w postępowaniu, którego istotą nie jest rozstrzyganie sporów o własność,

a taki właśnie charakter ma spór o to, czy właścicielem nieruchomości stał się

wnioskodawca, czy też nie nastąpiło nabycie przez niego prawa własności

nieruchomości. Rozstrzygnięciu takiego sporu służy, m.in., roszczenie o usunięcie

niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w

księdze

wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym (art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca

1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, Dz.U. 2001, Nr 124, poz. 1361 ze zm.),

a

nie postępowanie wieczystoksięgowe o wpis. W tym ostatnim postępowaniu

kognicja Sądu wieczystoksięgowego jest ustawowo ograniczona, ponieważ z mocy

art. 6268 § 2 k.p.c., rozpoznając wniosek o wpis Sąd bada jedynie treść i formę

wniosku, dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść księgi wieczystej.

Zadaniem Sądu wieczystoksięgowego w postępowaniu o wpis w księdze wieczystej

nie jest więc badanie, ani czynienie ustaleń, kiedy zobowiązany z prawa

pierwokupu mógł najwcześniej faktycznie (rzeczywiście) zapoznać się z treścią

oświadczenia uprawnionego o skorzystanie przez niego z prawa pierwokupu.

Badanie tych okoliczności wykracza już bowiem poza sferę dopuszczalnej

ustawowo kognicji Sądu wieczystoksięgowego określonej w art. 626 8 § 2 k.p.c., a

zarzuty skargi kasacyjnej bezzasadnie zmierzają właśnie do próby wymuszenia

dokonywania

przez Sąd ustaleń i ocen prawnych

wykraczających

poza

dopuszczalną ustawowo sferę kognicji sądu wieczystoksięgowego.

Przechodząc do oceny zarzutów skargi kasacyjnej Sąd Najwyższy nie

dopatrzył się zarzucanej Sądowi Apelacyjnemu błędnej wykładni art. 598 § 2 k.c.

Sąd ten trafnie zinterpretował ten przepis, przyjmując, że wykonanie prawa

pierwokupu nieruchomości uprawniony może wykonać w ciągu miesiąca od

otrzymania od zobowiązanego zawiadomienia o sprzedaży, jeżeli nie zastrzeżono

innych terminów. W okolicznościach faktycznych tej sprawy trafnie uznał Sąd

odwoławczy, że skoro uprawniony wnioskodawca otrzymał w dniu 15 marca 2007 r.

wypis aktu notarialnego zawierającego umowę sprzedaży warunkowej, to do dnia

15 kwietnia 2007 r. mógł on złożyć zobowiązanemu z tytułu prawa pierwokupu

oświadczanie o skorzystaniu z tego prawa. Wykładnia art. 598 § 2 k.c. okazała się

więc trafna, a zarzut jej wadliwości nieuzasadniony.

Dla oceny, czy ten termin miesięczny do złożenia oświadczenia o wykonaniu

prawa pierwokupu został zachowany Sąd Okręgowy posłużył się wykładnią normy

art. 61 § 1 k.c. przyjmując, że rozstrzygająca jest data dotarcia listu zawierającego

to oświadczenie pod adres zobowiązanego, a nie data faktycznego odebrania

przesyłki przez zobowiązanego i rzeczywistego zapoznania się z z treścią. Sąd

odwoławczy stwierdził, że od 12 kwietnia 2007 r. zobowiązany miał możliwość

zapoznania się z treścią korespondencji, ponieważ awizo o jej nadejściu

znajdowało się od tego dnia w jego skrzynce pocztowej.

Z taką wykładnią art. 61 § 1 k.c. należy się zgodzić. Wymagane tym

przepisem dojście oświadczenia woli do adresata w taki sposób, by mógł on

zapoznać się z jego treścią polega na stworzeniu przez składającego takiej sytuacji,

w której adresat oświadczenia może zapoznać się z nim w zwykłym toku czynności;

rzeczywiste zapoznanie się nie ma natomiast znaczenia. Konsekwencją przyjętej

w art. 61 k.c. teorii doręczenia jest więc uznanie terminu za zachowany także

wtedy, gdy oświadczenie dotarło do dotychczasowego miejsca zamieszkania

adresata w taki sposób, że mógł on zapoznać się z jego treścią. O skutecznym

wykonaniu prawa pierwokupu nie przesądza bowiem samo złożenie, przed

upływem miesiąca od otrzymania zawiadomienia o sprzedaży, oświadczenia

o wykonaniu tego prawa, ale przed upływem tego terminu, konieczne jest

zawiadomienie zobowiązanego o złożeniu tego oświadczenia w przepisanej formie

(v. postanowienie SN

z dnia 14 stycznia

2009 r., sygn. akt IV CSK 344/08,

niepubl.). Złożenie oświadczenia przez uprawnionego jest jednostronną czynnością

prawną o charakterze prawokształtującym, która staje się skuteczna z chwilą,

w której to oświadczenie woli doszło do drugiej strony w taki sposób, że mogła ona

zapoznać się

z jego treścią. Przepis art. 61 § 1 k.c. nie wymaga jednak aby

adresat oświadczenia woli rzeczywiście zapoznał się z jego treścią, ponieważ jego

złożenie następuje z chwilą, w której oświadczenie doszło do adresata w taki

sposób, że mógł zapoznać się z jego treścią (wyrok SN z dnia 18 marca 2008 r.,

sygn. akt IV CSK 9/08, niepubl.). Omawiany przepis art. 61 § 1 k.c. stwarza więc

podstawy do przyjęcia, że skuteczności złożenia oświadczenia woli ustawodawca

upatruje jedynie w powstaniu stanu możności przyjęcia przez adresata do

wiadomości treści tego oświadczenia (por. uzasadnienie wyroku SN z dnia 30 maja

2000 r.,

sygn. akt IV CKN 898/00, OSNC 2000 r., nr 12, poz. 224), a nie

w rzeczywistym zapoznaniu się przez adresata z jego treścią. Podkreślane

w reprezentatywnym w piśmiennictwie wpisanie w konstrukcję art. 61 k.c. funkcji

ochrony

bezpieczeństwa

bezpieczeństwa

obrotu

obrotu

powinno

przejawiać

się

w

ochronie

wszystkich

jego

uczestników,

a

więc

zarówno

zobowiązanych z tytułu prawa pierwokupu, jak i uprawnionych z tytułu tego prawa.

Odmienna interpretacja, aprobująca powstanie skutku prawnego, będącego

następstwem wykonania prawa pierwokupu, dopiero z chwilą rzeczywistego

zapoznania się zobowiązanego z tego prawa z oświadczeniem woli uprawnionego,

mogłaby znacznie utrudniać, a nawet wręcz uniemożliwiać realizację tego

ustawowego uprawnienia.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji, działając na

podstawie art. 39814 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.