II CSK 249/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 249/11

POSTANOWIENIE

Dnia 2 marca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marian Kocon (przewodniczący)

SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)

SSN Marta Romańska

w sprawie z wniosku Z. J.

przy uczestnictwie A. S., J. J., K. S.

oraz "Inwestycje W." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

Spółki Komandytowej w P.

o zasiedzenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 2 marca 2012 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 14 grudnia 2010 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od wnioskodawcy na rzecz

uczestnika postępowania "Inwestycje W." Spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością Spółki Komandytowej w P. kwotę 2.700

(dwa

tysiące

siedemset)

postępowania kasacyjnego.

zł

tytułem

zwrotu

kosztów

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 10 marca 2010 r. – uwzględniając

wniosek Z. J. - stwierdził, że M. J. nabyła przez zasiedzenie z dniem 18 maja 1975

r. udział w wysokości ¼ części niezabudowanej nieruchomości o powierzchni 510

m2, położonej w P. przy ulicy S.[...], dla której Sąd Rejonowy prowadzi księgę

wieczystą nr [...], przyjmując za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia

faktyczne i ich ocenę prawną.

W 1930 r. opisana nieruchomość, zabudowana kamienicą czynszową,

stanowiła współwłasność J. B. i N. B. w udziałach po ¼ części oraz A. K. w udziale

½ części. A. K. zajmował się całością spraw związanych z zarządem kamienicy. W

dniu 11 lipca 1932 r. ustanowił on administratorem budynku S. J., pozostającego w

związku małżeńskim z M. J. W sierpniu 1943 r. przyznano A.K., jako właścicielowi

nieruchomości odszkodowanie w wysokości 54.000 zł.

W 1938 r. J. B. sprzedał swój udział w nieruchomości małżonce A. K. – X.Y.,

która zmarła 16 listopada 1961 r., a spadek po niej nabył w całości A. K. Spadek

po A. K., zmarłym w dniu 21 maja 1962 r., nabyła w całości jego bratanica M. J. Od

17 marca 1962 r. zarządzała ona i administrowała wszystkimi nieruchomościami A.

K. Wnioskodawca Z. J. nabył od M. J. przysługujące jej udziały w przedmiotowej

nieruchomości w dniu 7 stycznia 1998 r. (1//2 części) oraz w dniu 6 czerwca 2002

r. (1/4 części). Udział w tej nieruchomości należący do N. B. nabyły – w wyniku

spadkobrania – A. S. w 27/128 części oraz K. S. w 5/128 części; udziały te nabyła

od nich w 2006 r. uczestniczka postępowania Inwestycje W. spółka z ograniczoną

odpowiedzialnością w P.

N. B. oraz jej spadkobiercy nie interesowali się nieruchomością objętą

wnioskiem. Pozostawała ona w zarządzie i administracji M. J. i jej męża; w

czynnościach tych pomagał wnioskodawca. M. J. była przekonana, że jest jedynym

właścicielem nieruchomości. Regulowała wszystkie należności związane z

eksploatacją i utrzymaniem nieruchomości, pobierała czynsz od najemców. W 1974

r. zajęła się nakazaną rozbiórką kamienicy. Wystąpiła też wnioskiem o stwierdzenie

nabycia spadku po N. B. i J. B., będąc przeświadczona, że jest ich spadkobiercą.

Wcześniej całą nieruchomością władał jak właściciel A. K.

Oceniając tak ustalony stan faktyczny Sąd Rejonowy uznał, że poprzednicy

prawni wnioskodawcy byli wyłącznymi posiadaczami przedmiotowej nieruchomości

w złej wierze. Wobec braku możliwości dokładnego określenia, kiedy objęli oni tę

nieruchomość w posiadanie, przyjął, że nastąpiło to w dniu 18 maja 1945 r.

W konsekwencji stwierdził, że – stosownie do art. 176 § 2 k.c. i art. XLI § 2

przepisów wprowadzających kodeks cywilny – M. J. nabyła przez zasiedzenie

nieruchomość objętą wnioskiem z dniem 18 maja 1975 r.

Sąd Okręgowy, na skutek apelacji uczestnika postępowania Inwestycje W.

spółki

z

ograniczoną

odpowiedzialnością

spółki

komandytowej

w

P.,

postanowieniem zaskarżonym skargą kasacyjną zmienił postanowienie Sądu

Rejonowego w ten sposób, że wniosek o stwierdzenie zasiedzenia oddalił i orzekł o

kosztach postępowania za obie instancje.

Sąd Okręgowy uznał, że czynności podejmowane przez poprzedników

wnioskodawcy mogą być kwalifikowane jedynie jako czynności zachowawcze, a nie

jako przejaw woli zamanifestowania wobec pozostałych współwłaścicieli objęcia

w samoistne posiadanie ich udziałów.

W skardze kasacyjnej opartej na obu podstawach określonych w art. 398 3

§ 1 k.p.c. wnioskodawca domagał się uchylenia postanowienia Sądu Okręgowego

i przekazania sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. W ramach

podstawy kasacyjnej naruszenia przepisów postępowania skarżący podniósł

zarzuty obrazy:

-

art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 i art. 13 § 2 k.p.c. przez niedokonanie

ustaleń w zakresie woli, która towarzyszyła M. J. i jej poprzednikom

prawnym przy wykonywaniu wszystkich czynności w stosunku do całej

nieruchomości oraz przez niewskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia;

-

art. 227 w związku z art. 217 § 2 k.p.c. przez pominięcie dowodu z akt

sprawy I Ns 609/99 z wniosku M. J. o stwierdzenie zasiedzenia udziału N. B.

w przedmiotowej nieruchomości;

-

art. 610 § 1 w związku z art. 670 § 1 i art. 677 § 1 k.p.c. przez zaniechanie

rozważenia, czy do zasiedzenia nieruchomości nie doszło w innym czasie

lub na rzecz Z. J.

Pierwszą podstawę kasacyjną skarżący wypełnił zarzutami naruszenia:

-

art. 172 § 2 i art. 50 § 2 dekretu z 1946 r. – Prawo rzeczowe i art. XLI § 1 i 2

ustawy Przepisy wprowadzające Kodeks cywilny w związku z art. 176 § 2

k.c. przez ich niezastosowanie wskutek uznania, że posiadanie M. J. oraz jej

poprzedników prawnych udziału należącego do N. B. nie miało charakteru

posiadania samoistnego;

-

art. 336 w związku z art. 339 k.c. przez błędną wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie polegające na uznaniu, że M. J. i jej poprzednicy prawni nie

byli posiadaczami samoistnym nieruchomości w zakresie udziału N. B.;

-

art. 209 w związku z art. 206 k.c. przez niewłaściwe zastosowanie

w następstwie przyjęcia, że posiadanie nieruchomości przez M. J. i jej

poprzedników oraz podejmowane przez nich czynności stanowiły wyraz

korzystania jedynie z prawa współwłasności, a nie własności.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, aprobowany

przez skład orzekający, dopuszczający możliwość zasiedzenia idealnego udziału

we współwłasności nieruchomości miedzy współwłaścicielami, przy spełnieniu

jednak ściśle określonych warunków. Przyjmuje się, że do takiej zmiany charakteru

władztwa konieczne jest wyraźne zamanifestowanie woli władania cum animo rem

sibi

habendi,

w

sposób

widoczny

dla

współwłaścicieli

i

dla

otoczenia.

Surowe wymagania wobec współwłaściciela zmieniającego zakres posiadania

samoistnego uzasadnione jest bezpieczeństwem stosunków prawnych i ochroną

własności, która narażona byłaby na uszczerbek, gdyby współwłaściciel uprawniony do współposiadania całości - mógł łatwo doprowadzić do utraty praw

pozostałych współwłaścicieli, powołując się na zmianę swojej woli, a więc elementu

subiektywnego (zob. m.in. postanowienia: z dnia 20 października 1997 r., II CKN

408/97, OSNC 1998, nr 4, poz. 61; z dnia 11 października 2002 r., I CKN 1009/00,

niepubl.; z dnia 17 stycznia 2007 r., II CSK 416/06, niepubl.; z dnia 26 czerwca

2010 r., III CSK 300/09, niepubl.).

U podstaw zaskarżonego postanowienia legło jednoznaczne stwierdzenie

przez Sąd Okręgowy, że podejmowanych przez M. J. i jej poprzedników prawnych

czynności w stosunku do nieruchomości objętej wnioskiem nie można postrzegać

jako przejawu woli posiadania jej wyłącznie dla siebie, a więc również w zakresie

udziału przypadającego N. B., z uwagi na to, że zamiar ten nie został

uzewnętrzniony ani wobec tej współwłaścicielki, ani jej następców prawnych. Sąd

Okręgowy wskazał przy tym, że działania M. J. oraz jej poprzedników mogą być

kwalifikowane wyłącznie jako czynności zachowawcze w rozumieniu art. 209 k.c.

W świetle przytoczonych motywów zaskarżonego postanowienia, nie można

podzielić zarzutu naruszenia art. 328 § 1 w związku z art. 391 § 1 k.p.c.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego zostało już wyjaśnione, że zarzut obrazy tego

przepisu może stanowić uzasadnioną podstawę skargi kasacyjnej tylko wtedy, gdy

uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia nie posiada wszystkich koniecznych

elementów bądź zawiera tak oczywiste braki, które uniemożliwiają kontrolę

kasacyjną (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego: z dnia 27 marca 2008 r., III CSK

315/07, niepubl., z dnia 21 lutego 2008 r., III CSK 264/07, niepubl., z dnia 4 marca

2010 r., I CSK 439/09, niepubl., z dnia 9 września 2010 r., I CSK 679/09, niepubl.).

Nie każde zatem uchybienie w zakresie konstrukcji uzasadnienia orzeczenia sądu

drugiej instancji może stanowić podstawę do skutecznego podniesienia zarzutu

kasacyjnego,

lecz

tylko

takie,

które

uniemożliwia

Sądowi

Najwyższemu

przeprowadzenie kontroli prawidłowości orzeczenia (zob. wyrok SN z dnia

24 stycznia 2008 r., sygn. akt I CSK 347/07, niepubl.).

Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia z pewnością nie jest dotknięte

takimi mankamentami. Sąd Okręgowy ustosunkował się w nim do zgromadzonego

w sprawie materiału dowodowego oraz oceny wniosku dokonanej przez Sąd

Rejonowy przez pryzmat przesłanek zasiedzenia określonych w art. 172 i art. 176

§ 2 k.c. z uwzględnieniem treści art. XLI § 2 ustawy – Przepisy wprowadzające

Kodeks cywilny.

Wskazał, że samo niewykonywanie prawa posiadania przez

innych współwłaścicieli nie usprawiedliwia jeszcze wniosku, że współwłaściciele

posiadający i sprawujący zarząd nieruchomością przejęli ją w samoistne posiadanie

w zakresie ich uprawnień. Stwierdził przy tym, że

żaden z dowodów

przedstawionych przez wnioskodawcę nie usprawiedliwia wniosku, że jego

poprzednicy prawni zamanifestowali wobec N. B. wolę posiadania całej

nieruchomości wyłącznie dla siebie. Zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c.

podniesiony zatem został w sposób całkowicie dowolny.

Pozostałe podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty oparte zostały na

założeniu, że M. J., a przed nią - jej poprzednicy prawni, przejawiali wobec N. B. i

jej następców wolę posiadania nieruchomości także w zakresie ich udziałów.

Tymczasem, jak już wspomniano, założenie to nie znajduje najmniejszego

usprawiedliwienia w ustaleniach faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego

postanowienia. Ustaleń tych nie może skutecznie podważyć podniesiona przez

skarżącego okoliczność złożenia przez M. J. wniosku o zasiedzenie przedmiotowej

nieruchomości, gdyż z samego tego faktu nie wynika jeszcze skuteczne

zamanifestowanie przez współwłaściciela woli samoistnego posiadania całej

nieruchomości wobec pozostałych współwłaścicieli.

Skoro zatem wnioskodawca – w świetle wiążących ustaleń faktycznych - nie

wykazał zmiany charakteru posiadania jego poprzedników prawnych wobec innych

współwłaścicieli nieruchomości, to zarzuty naruszenia pozostałych przepisów

postępowania, jak również wypełniających pierwszą podstawę kasacyjną, oparte na

odmiennym założeniu, nie mogły wywrzeć zamierzonego skutku.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 14 k.p.c. orzekł, jak

w sentencji.