II CSK 246/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 246/09

POSTANOWIENIE

Dnia 25 listopada 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marek Sychowicz (przewodniczący)

SSN Wojciech Jan Katner (sprawozdawca)

SSA Barbara Trębska

Protokolant Anna Banasiuk

w sprawie z wniosku Gminy P.

przy uczestnictwie [...]

o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 25 listopada 2009 r.,

skargi kasacyjnej uczestnika postępowania A.C.

oraz skargi kasacyjnej uczestników: A.S. i R.S.

od postanowienia Sądu Okręgowego w P.

z dnia 18 września 2008 r., sygn. akt [...],

oddala skargi kasacyjne i zasądza solidarnie od A.C., A.S. i

R.S. po 2 700,- (dwa tysiące siedemset) złotych na rzecz Skarbu

Państwa Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa oraz na rzecz

Gminy P.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2008 r. Sąd Rejonowy w P. oddalił

wniosek Gminy P. o zasiedzenie przez Skarb Państwa własności nieruchomości,

położonej w P., przy ulicy R. nr 2. Z ustaleń Sądu wynika, że grunt wraz

z budynkiem

odziedziczyły

na

drodze

testamentowej

w

1908

roku

spadkodawczynie uczestników postępowania, zmarłe w 1950 r. i w 1957 r.

W czasie II wojny światowej i po jej zakończeniu spadkodawczynie nie mieszkały

na terenie nieruchomości. Budynek ten, zwany w postanowieniu kamienicą był

w listopadzie 1945 roku w zarządzie Urzędu Miejskiego w P., a decyzją Głównego

Urzędu Likwidacyjnego z dnia 26 lipca 1948 roku został przejęty w zarząd

państwowy jako nieruchomość opuszczona w rozumieniu dekretu z dnia 8 marca

1946 roku o majątkach opuszczonych i poniemieckich. Co najmniej od maja 1947

roku zarząd nad wymienioną kamienicą sprawował Okręgowy Urząd Likwidacyjny –

Biuro Obwodowe w P. W kamienicy mieszkali lokatorzy, płacący czynsz od

zakończenia II wojny światowej na ręce administratora, będącego pracownikiem

państwowym, zaś od lat 50-tych do 80-tych XX wieku na ręce Przedsiębiorstwa

Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej. Z tym przedsiębiorstwem podpisywane

były umowy najmu, ono też przeprowadzało bieżące remonty w budynku. Na

podstawie wniosku Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Ł. Sąd Powiatowy

w P., postanowieniem z dnia 30 października 1958 roku stwierdził nabycie

wymienionej nieruchomości z dniem 31 grudnia 1955 r. na własność Skarbu

Państwa przez zasiedzenie.

Spadkodawczynie

nie

zgłaszały

żadnych

roszczeń

do

wymienionej

nieruchomości, nie czynili tego również obecni spadkobiercy. Dopiero dnia 4 lipca

1997 r. uczestnik postępowania A.C. wniósł skargę o wznowienie postępowania w

sprawie o zasiedzenie nieruchomości, zakończonej postanowieniem z 1958 r. w

sprawie o ustalenie. Wskutek zmiany trybu postępowania wyrokiem z dnia 26

lutego 2004 r., który się uprawomocnił Sąd Rejonowy w P. uchylił postanowienie

Sądu Powiatowego w P. z dnia 30 października 1958 r. oraz oddalił powództwo.

Uznał, że Skarb Państwa objął nieruchomość w posiadanie samoistne z datą

uprawomocnienia się uchylonego postanowienia, o którym wyżej mowa, to jest od

listopada 1958 roku. Jednakże, termin zasiedzenia nie biegł od listopada 1958 roku

do dnia 4 czerwca 1989 roku, ze względu na niemożliwość domagania się zwrotu

nieruchomości przez ten czas wskutek ustroju politycznego, co nosiło cechy siły

wyższej. Złożenie wniosku przez uczestnika A.C. w lipcu 1997 roku spowodowało,

że termin zasiedzenia biegł tylko przez 9 lat, zatem wniosek o zasiedzenie został

oddalony.

Ten sam Sąd Rejonowy, postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2008 r. nie

uwzględnił wniosku z kwietnia 2005 r. Gminy P. z udziałem Skarbu Państwa

Prezydenta Miasta, sprawującego funkcję starosty powiatowego o stwierdzenie

zasiedzenia.

Tytuł

dla

Gminy

uzasadniany

był

uwłaszczeniem

spornej

nieruchomości na podstawie przepisów o komunalizacji mienia państwowego. Sąd

Okręgowy w P. postawieniem z dnia 18 września 2008 r. zmienił postanowienie

Sądu I instancji, nie podzielając poglądu o dowiedzeniu siły wyższej po stronie

uczestników postępowania w rozpoznawanej sprawie i uwzględniając apelację

Gminy P. stwierdził nabycie przez Skarb Państwa własności przedmiotowej

nieruchomości z dniem 1 stycznia 1985 r. wskutek jej zasiedzenia.

Skarga kasacyjna uczestników postępowania: A.C., A.S. i R.S. od

powyższego postanowienia została oparta na obu podstawach z art. 398 3 § 1 k.p.c.

W zakresie prawa materialnego zarzuciła niezastosowanie art. 338 k.c. w zw. z art.

34 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich,

polegające na nieuwzględnieniu okoliczności, „iż Skarb Państwa po 1958 r., będąc

właścicielem nieruchomości, władał nią, jako podmiot, któremu przysługiwał tytuł

własności, jako powiernik (to jest w tym przypadku dzierżyciel) – dla ochrony praw i

interesów osób, które ten tytuł utraciły w związku z wojną i za te osoby”; błędną

interpretację, po pierwsze – „art. 175 k.c. w zw. z art. 121 pkt 4 k.c. przez przyjęcie,

iż stan ustrojowy w PRL w latach 1958-1989 nie wpływał wprost na niemożność

dochodzenia przez osoby pozbawione własności nieruchomości na skutek dekretu”

(…) „roszczeń windykacyjnych, zmierzających do odzyskania tej własności po

wejściu w życie kodeksu cywilnego (1.1.1965 r.)”, po drugie – „art. 172 § 1 k.c. w

zw. z art. 172 § 2 k.c. w brzmieniu sprzed 28.7.1990 r. w zw. z art. 336 k.c. przez

przyjęcie, że Skarb Państwa od 1.1.1965 r. był posiadaczem samoistnym

przedmiotowej nieruchomości.” Naruszenie przepisów postępowania cywilnego

dotyczyło art. 382 k.p.c. w zw. z art. 328 § 2 i 391 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

Wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, ewentualnie

„uchylenie zaskarżonego postanowienia i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez

oddalenie apelacji wnioskodawcy”, z zasądzeniem kosztów.

W drugiej skardze kasacyjnej uczestnika postępowania A.C., opartej na

naruszeniu przepisów prawa materialnego zarzucono naruszenie art. 121 pkt 4 k.c.

w zw. z art. 175 k.c. oraz art. 172 § 2 k.c. w brzmieniu sprzed 28.7.1990 r.

Wniesiono

o

uchylenie

zaskarżonego

postanowienia

i oddalenie

wniosku,

ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także wniesiono o

dokonanie wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości odnośnie do

wystąpienia siły wyższej, polegającej na prześladowaniu uczestnika, aż do

zmuszenia go do emigracji, co skutkowało zawieszeniem terminu zasiedzenia

własności nieruchomości z powodu niemożliwości dochodzenia jej zwrotu.

W odpowiedziach na skargę kasacyjną Prokuratoria Generalna Skarbu

Państwa wnosiła o jej oddalenie, podobnie Gmina P.; oba podmioty wniosły o

zasądzenie kosztów.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Niewątpliwie mają rację skarżący, że w licznych orzeczeniach sądowych,

w tym zwłaszcza Sądu Najwyższego próbuje się rozwiązywać ważki społecznie

problem i poszukiwać ochrony praw byłych właścicieli majątków, przejętych przez

Państwo Polskie po II wojnie światowej, często na skutek niezgodnych z prawem

działań władzy publicznej. Utrudnieniem jest nadal nieuchwalenie ustawy

reprywatyzacyjnej, która by określiła rodzaje, warunki prawne i granice roszczeń

byłych właścicieli, dzisiaj bardzo często już ich spadkobierców, znajdujących się

w różnej sytuacji faktycznej i prawnej, podczas gdy władającym mieniem jest Skarb

Państwa lub inne podmioty. Jeśli więc różne były przyczyny objęcia mienia we

władanie, to i różna jest sytuacja prawna władających oraz tytuł prawny osób

podnoszących roszczenia o zwrot lub o odszkodowanie.

W analizowanej sprawie podstawą objęcia we władanie nieruchomości przez

Skarb Państwa były przepisy dekretu z dnia 8 marca 1946 roku o majątkach

opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. nr 13, poz. 87 ze zmianami). Podstawa ta

była w pewnym momencie kwestionowana i jest to nawet odnotowane

w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, ale prawnie podstawa prawna objęcia

nieruchomości nie została nigdy skutecznie podważona, w skardze kasacyjnej nie

jest to podnoszone i przyjąć ją należy za źródło władania nieruchomością przez

Skarb Państwa od chwili przejęcia .

Dekret był wydany na gruncie Konstytucji z 1921 r., toteż według art. 12

objęcie we władanie nieruchomości opuszczonych, w rozumieniu art. 1 dekretu

miało na celu ich ochronę i zabezpieczenie interesów właścicieli. W warunkach

powojennych takie ratio legis dekretu było zrozumiałe (powszechnie powoływana

uchwała Izby Cywilnej SN z dnia 24 maja 1946 r. oraz uchwała Izby Cywilnej SN

z dnia 26 października 1956 r. Co 9/56, Zb. Urz. 1957, nr 1). Patrząc wszakże

z perspektywy następnych kilkudziesięciu lat uznać należy, że po pierwsze,

chodziło o to, aby nieruchomości, zwłaszcza budynki zostały zagospodarowane,

a więc zasiedlone i utrzymywane w należytym stanie, po drugie – żeby zostały

zabezpieczone przed osobami trzecimi, po trzecie, żeby przekazać je właścicielom,

w miarę ich odnajdywania się po powrotach z wojennej zawieruchy i uznawania,

że przestały stanowić mienie opuszczone.

Stwierdzić wszakże należy, że prawo uwzględnia pojęcie dawności,

oznaczające wspólnie te wszystkie zdarzenia faktyczne i prawne, które łączą skutki

prawne z upływem czasu. Upływ czasu ma bowiem istotne znaczenie dla

stosunków prawnych, tak dla ich powstania, jak i ustania. Najwyraźniej to widać po

instytucji przedawnienia roszczeń, od których zaspokojenia dłużnik może się

uchylić po upływie czasu określonego w ustawie, mimo że zobowiązanie nadal

pozostaje ważne i nie zostało wobec wierzyciela wykonane. W pewnych

sytuacjach, z nastąpieniem ustawowego terminu uprawnienie wygasa (terminy

zawite), w innych jeszcze następuje z mocy prawa zasiedzenie własności wskutek

długotrwałego posiadania. Podobne skutki powstania lub ustania prawa łączą się

z przemilczeniem, np. wskutek niewykonywania prawa, jak w razie niewykonywania

służebności gruntowej przez dziesięć lat.

O przemilczeniu stanowił art. 34 wymienionego dekretu przez danie prawa

do nieruchomości Skarbowi Państwa i związkom samorządu terytorialnego,

nabywającym w drodze przedawnienia (zasiedzenia) tytuł własności majątków

opuszczonych, z upływem lat 10 od końca roku kalendarzowego, w którym wojna

została ukończona, zatem od 31 grudnia 1945 roku. Przepis ten stanowił ponadto,

że majątek opuszczony, oddany w zarząd i użytkowanie instytucjom i organizacjom

wymienionym w art. 12 ust. 2 dekretu (chodziło o instytucje użyteczności publicznej,

instytucje spółdzielcze, organizacje społeczne, kulturalne i oświatowe oraz

organizacje pomocy dla grup ludności szczególnie prześladowanych przez

Niemców), przechodził na ich własność, jeżeli bezpośrednio przed upływem

wskazanych 10 lat znajdował się w ich posiadaniu co najmniej przez lat 8, jeżeli

chodzi o nieruchomości. Miało to niewątpliwie na celu uregulowanie sytuacji

prawnej nieruchomości trwale opuszczonych, co można uznać za zasadne, jeśli po

kilku latach od zakończenia wojny nikt mający prawo do tej nieruchomości się nie

ujawnił.

Jeżeli zatem po kilkunastu latach Skarb Państwa, ponoszący wszystkie

koszty i obciążenia związane z władaniem nieruchomością opuszczoną postanowił

uregulować stan prawny, to należy nie tylko uznać to za zasadne ale wręcz za

wyraz pożądanej dbałości o interesy faktyczne osób zamieszkujących takie

nieruchomości oraz interesy prawne Skarbu Państwa. W żadnym z pewnością

przypadku nie można uważać władania taką nieruchomością za dzierżenie

w rozumieniu dzisiejszego art. 338 k.c., który się wskazuje w skardze. Byłoby to do

przyjęcia, gdyby po objęciu we władanie nieruchomości opuszczonej, w rozsądnym

czasie wynikającym chociażby z doświadczenia życiowego, ale nie później niż do

upływu powyższych lat dziesięciu ujawniła się osoba uprawniona do nieruchomości

i wykazała swój tytuł prawny. Wtedy też zrealizowany by został cel dekretu, na który

powołują się skarżący.

Jeśli jednak upłynęło tyle lat od tego czasu, że okres ten odpowiada

warunkom prawnym do stwierdzenia zasiedzenia nieruchomości, to trudno uznać,

aby nieruchomość mogła pozostawać w tymczasowym stanie prawnym, jako stale

„opuszczona”, przez czas w ogóle nieokreślony. Wbrew twierdzeniom skargi

kasacyjnej nie można racjonalnie zakładać, że taka nieskończoność władania

nieruchomością za środki finansowe Skarbu Państwa, ale w cudzym interesie, przy

czym nie wiadomo kogo, jak długo i czy w ogóle się uprawniony odnajdzie, leżała

u podstaw rozwiązań dekretu z 1946 roku. Rozumowaniu przyjętemu w skardze

kasacyjnej przeczy chociażby art. 15 ust. 2 dekretu, z którego treści chcą czerpać

skarżący swoje uprawnienia, że wnioski o przywrócenie posiadania w trybie

przewidzianym w tym dekrecie można było składać tylko do dnia 31 grudnia 1948 r.

Należy więc uznać, że cel dekretu w okolicznościach sprawy został

zrealizowany, skoro dopiero w 1985 roku, a więc po prawie czterdziestu latach od

objęcia nieruchomości we władanie stwierdzono skutecznie zasiedzenie tej

nieruchomości, jako że do tego czasu nikt się o prawa do niej nie upomniał.

Jak stwierdził Sąd Apelacyjny w wyroku z dnia 17 marca 1994 r. I Acr 36/94

(Wokanda 1994, nr 8, s. 46) przyczyny braku zainteresowania majątkiem uznanym

za opuszczony są nieistotne w świetle dekretu z 1946 r.

Słusznie

przyjęto

w

zaskarżonym

postanowieniu,

że

nieruchomość

pozostawała nie tylko we władaniu, skoro dekret z 1946 r. nie wymagał posiadania,

ale była w posiadaniu Skarbu Państwa, którego przesłanki zostały spełnione,

w każdym razie od 1958 roku. Posiadanie jest stanem faktycznym, z którym ustawa

łączy skutki prawne, ale samo prawem rzeczowym nie jest. Posiadanie oznacza

władanie nieruchomością (corpus), które jest w sprawie bezsporne i zamiar

władania tą rzeczą dla siebie (animus possidendi). Z ustalonego stanu faktycznego

wynika, że najwyżej przez pierwsze lata od objęcia nieruchomości we władanie

mogło być ono wykonywane na zasadach powiernictwa, w interesie ewentualnie

uprawnionych, przy czym już słowo „opuszczone” wskazywało na założenie

wyjątkowości pojawienia się tych uprawnionych. Było więc ono posiadaniem dla

siebie, co tylko w pewnym sensie potwierdza podjęte postanowienie o zasiedzeniu

nieruchomości już w 1958 roku w warunkach przemilczenia, jako że dekret

z 1946 r. nie wymagał przesłanki posiadania. Wprawdzie postanowienie to zostało

skutecznie zakwestionowane, ale dopiero w 2004 r. Co do charakteru posiadania,

to należy uznać na podstawie okoliczności, że było ono wykonywane, przynajmniej

po 1958 r. w zakresie prawa własności (art. 336 k.c.), jako że wszelkie obowiązki

i uprawnienia posiadacza, które wykonywał przez kilkadziesiąt lat po wojnie

odpowiadały treści prawa własności, zgodnie z art. 140 k.c. Jak wyjaśnił trafnie Sąd

Najwyższy w postanowieniu z dnia 19 listopada 1973 r. III CRN 264/73 (Lex nr

7339) jest istotne dla zasiedzenia, czy po wejściu w posiadanie realizowany był

zamiar wykonywania uprawnień właściciela, czy też nie. Znaczenie też ma

występowanie domniemania posiadania samoistnego (art. 339 k.c.).

Nie mają też racji skarżący, że władanie nieruchomością przez Skarb

Państwa, z samego założenia było sprawowaniem władztwa publicznego (sfera

imperium). Było to z reguły i jest posiadanie realizowane przez Skarb Państwa, jako

państwową osobę prawną, na gruncie kodeksu cywilnego w ramach wykonywania

dominium (art. 441 § 1 k.c.). Jeśli do tego się doda powszechne i zasadne

przekonanie dotychczasowego orzecznictwa, że równoznaczne z nabyciem

posiadania samoistnego było skorzystanie przez Skarb Państwa z przemilczenia

wynikającego z art. 34 wymienionego dekretu z 1946 r., to jest oczywiste, że ta

podstawowa przesłanka zasiedzenia została spełniona (postanowienia SN z dnia

9 maja 2003 r. V CK 13/03, OSP 2004, nr 4, poz. 53, z dnia 9 maja 2003 r. V CK

24/03, Lex nr 157310) i z dnia 30 marca 2006 r. III CSK 153/05, Lex nr 398389).

Wbrew twierdzeniom skargi nie było zatem podstaw do tego, aby uznawać

w

okolicznościach sprawy, w których osoba roszcząca sobie prawa do

nieruchomości zgłosiła się dopiero w 1997 roku, że przez cały wcześniejszy okres

władztwo nie odbywało się w warunkach posiadania, tylko dzierżenia (art. 338 k.c.).

Wadliwym argumentem ku temu jest już samo utożsamianie w uzasadnieniu przez

skarżących zarządu państwowego (Skarbu Państwa) z dzierżeniem. Takie poglądy

od dawna nie były głoszone, nawet w warunkach, najpierw kwestionowanej po

1980 roku, a następnie zniesionej w 1990 roku zasady jedności własności

państwowej (dawny art. 128 k.c.). Wywód na ten temat, który stał się podstawą

podniesionego w skardze zagadnienia prawnego jest oparty na wadliwych

założeniach i całkowicie niezasadny, nawet wtedy, gdy przepisy prawa rzeczowego

w kodeksie cywilnym powiąże się na użytek tej sprawy z art. 34 dekretu z 1946

roku, jak to czyni się w skardze kasacyjnej.

Zarzut podniesiony w skardze w kwestii naruszenia przez zaskarżone

postanowienie art. 338 k.c. w związku z art. 34 dekretu z 1946 roku nie jest zatem

uzasadniony, podobnie jak związany z nim zarzut błędnej interpretacji art. 172 § 1

k.c. w związku z art. 172 § 2 k.c. w brzmieniu tego przepisu przed nowelizacją

kodeksu cywilnego w 1990 r. i w związku z art. 336 k.c.

Drugi zarzut skarżących związany jest z błędną interpretacją art. 175 k.c.

w związku z art. 124 pkt 4 k.c. i dotyczy nie uznania przez zaskarżone

postanowienie, że skarżący znajdowali się, a zwłaszcza A.C. w warunkach siły

wyższej, która spowodowała przez czas trwania przeszkody, którą wskazali,

niemożność dochodzenia roszczenia. Tą przeszkodą miała być niemożność w

warunkach politycznych, aż do zmian ustrojowych w Polsce, dochodzenie roszczeń

przeciwko Skarbowi Państwa o zwrot nieruchomości, a ponadto prześladowania

A.C. z powodów politycznych, zmuszające go nawet do emigracji. Spowodowało to

zawieszenie biegu zasiedzenia (z powołaniem się na postanowienie SN z dnia 13

października 2005 r. I CR 162/05, OSP 2006, nr 9, poz. 107). Nic na ten temat nie

podnoszą wszakże pozostali skarżący, mający zatem w kwestionowanym czasie

możliwość kierowania roszczeń, będących przedmiotem niniejszego postępowania.

W uchwale Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 26 października 2007 r.

III CZP 30/07 (OSNC 2008, nr 5, poz. 43) stwierdza się, że posiadanie uzyskane

nawet w ramach władztwa publicznego może być posiadaniem samoistnym

prowadzącym do zasiedzenia. Na gruncie powyższej uchwały zostało już

podkreślone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że zastosowanie

art. 121 pkt 4 k.c. w związku z art. 175 k.c. ma racje „tylko w razie ustalenia,

iż osoba uprawniona do skutecznego dochodzenia roszczenia o wydanie

nieruchomości rzeczywiście była tej możliwości pozbawiona.” (…) „Konieczne jest

wykazanie, że w ówczesnych warunkach ustrojowych i w stanie prawnym wówczas

obowiązującym skuteczne dochodzenie roszczenia nie było możliwe, bądź ze

względu na niedostępność środków prawnych, które pozwoliłyby podważyć wadliwe

akty władzy publicznej, bądź ze względu na to, że powszechna praktyka

stosowania obowiązujących wówczas przepisów – obiektywnie biorąc – nie

stwarzała realnych szans uzyskania korzystnego dla uprawnionego rozstrzygnięcia.

Jest

to

istotne,

gdyż

wykazanie

tych

okoliczności

powinno

niebezpieczeństwu nadmiernej subiektywizacji w ujmowaniu siły wyższej”.

zapobiec

Skarżący z tymi ocenami polemizuje, cytuje inne fragmenty uzasadnienia

powyższej uchwały Izby Cywilnej SN, ale czyni to nieprzekonująco. To prawda, że

ocen należy dokonywać obiektywnie, ale uwzględniając okoliczności konkretnej

sprawy.

Jednak

w orzecznictwie

w

wystarczająco

odnoszono

się

wielu

do

sprawach

okoliczności

dotąd

ustrojowych,

rozpoznanych

rzeczywiście

uniemożliwiających uprawnionym wniesienie roszczenia o wydanie nieruchomości

bezpodstawnie zajętych, albo wręcz zagarniętych przez państwo i stanowisko

można uznać za ugruntowane. Uchwała Izby Cywilnej Sądu Najwyższego

z 2007 roku jest podsumowaniem wykładni w tym względzie, a Sąd rozpoznając

apelację wnioskodawcy wydając zaskarżone postanowienie wziął to pod uwagę.

Dlatego trafnie uznał, że nie można ogólnie przyjąć, że aż do czerwca 1989 roku,

to znaczy do demokratycznych wyborów w Polsce, stanowiących o realnej zmianie

ustroju politycznego, ogół uprawnionych obywateli w Polsce było pozbawionych

możliwości

zgłaszania

roszczeń

windykacyjnych

lub

odszkodowawczych,

związanych z ich nieruchomościami, pozostającymi bezpodstawnie we władaniu

Skarbu Państwa. Brak też dowodów na to, aby skarżący A.C. był w jakiejś sytuacji,

szczególnie dolegliwej w porównaniu z innymi obywatelami. Przeciwnie, z jego

własnych zeznań wynika, że emigracja wynikała z powodów ekonomicznych, nie

politycznych.

Z

orzeczeń,

cytowanych

w

obu

skargach

kasacyjnych

wynika,

że powszechnej sytuacji niemożliwości dochodzenia swoich praw w Polsce nie

było, zwłaszcza po zmianach politycznych w 1956 roku. Występowała własność

prywatna nieruchomości, także w miastach, odbywał się normalny obrót tymi

nieruchomościami i ich dziedziczenie, zaś roszczący sobie prawa do nieruchomości

mieli otwartą drogę sądową, co do wejścia na którą nie odnotowano przypadku, aby

mogła stanowić ze strony sądu jakiekolwiek zagrożenie osobiste dla ubiegających

się o zwrot nieruchomości lub o odszkodowanie.

Wprawdzie uzasadnienie zaskarżonego postanowienia jest w niektórych

fragmentach dość oszczędne, ale wyrażono w nim słuszną myśl, że zwłaszcza od

wprowadzenia expressis verbis ochrony petytoryjnej do kodeksu cywilnego od 1

stycznia 1965 roku mogły być i były wnoszone powództwa windykacyjne, choć

z różnym skutkiem, także przeciwko podmiotom państwowym. To sprawiło, że

w okolicznościach sprawy można było przyjąć wejście w życie tego kodeksu za

początek biegu zasiedzenia i 20-letni termin zasiedzenia, według brzmienia

przepisów sprzed zmian w 1990 r., kończący się 1 stycznia 1985 r. Byłoby to nawet

możliwe na gruncie dłuższych terminów zasiedzenia, obowiązujących obecnie

(art. 172 § 1 i 2 k.c.), jako że nabycie posiadania w wyniku zastosowania dekretu

z 1946 r., zwłaszcza po zrealizowaniu skutków przemilczenia w 1958 r. należy

z pewnością uznać za nabycie w dobrej wierze. W przypadku nieruchomości

skuteczna jest przecież zasada mala fides superveniens non nocet (art. 172 § 1

in fine k.c.), mająca znaczenie wtedy, gdyby w okresie posiadania ujawniły się

okoliczności, podważające dobrą wiarę. W niniejszej sprawie takich okoliczności nie

było.

Skarżący, w tym zwłaszcza jeden z nich – A.C. nie dowiedli w wystarczający

sposób, aby aż do 1997 roku nie mieli możliwości wystąpić, ani na drogę

administracyjną, ani na drogę sądową w sprawie przedmiotowej nieruchomości, ani

nawet

zainteresować

się

nieruchomością

zarządzaną

przez

miejscowe

przedsiębiorstwo gospodarki komunalnej i mieszkaniowej. Przeciwnie, dowiedziono

w sprawie, że od czasu wojny aż do roku 1997 żadna z osób obecnie

zgłaszających swoje pretensje do tej nieruchomości, jak i ich poprzednicy prawni

w ogóle nie podnosili jakiegokolwiek do niej tytułu. W tych okolicznościach, oceny

stanu faktycznego nie mogły zmienić zeznania powołanych w skardze uczestników

postępowania, które poznał Sąd II instancji, jako sąd rozpoznający sprawę.

W zarzutach dotyczących pominięcia dowodów skarżący głównie oceniają dowody

i polemizują z ustalonym stanem faktycznym, co w postępowaniu kasacyjnym jest

niedopuszczalne (art. 3983 § 3, art. 39813 § 2 k.p.c.; wyrok SN z dnia 4 stycznia

2007 r. V CSK 364/06, Lex nr 238975).

W

związku

z

tym,

zarówno

zarzut

naruszenia

przez

zaskarżone

postanowienie art. 175 § 2 k.c. w związku z art. 121pkt 4 k.c. nie zasługuje na

uwzględnienie, jak i zarzut naruszenia art. 382 k.p.c. w związku z art. 328 § 2

i art. 391 § 1 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. W orzecznictwie utrwalone jest

stanowisko, które należy podzielić, że zasadne zarzucenie naruszenia art. 328

k.p.c. wymaga wykazania rzeczywistego wpływu nie odniesienia się wprost

w uzasadnieniu

orzeczenia

do

przeprowadzonych

dowodów

na

istotę

rozstrzygnięcia. W skardze kasacyjnej to się nie znalazło.

Mając powyższe na uwadze, należało orzec jak w sentencji na podstawie

art. 39814 k.p.c., orzekając o kosztach postępowania na podstawie art. 98 k.p.c.

w związku z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c.