II CSK 240/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 240/07

POSTANOWIENIE

Dnia 20 września 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Helena Ciepła (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Grzegorz Misiurek

SSN Henryk Pietrzkowski

w sprawie z wniosku Polskiego Towarzystwa Samochodowego "A."

Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P. w likwidacji

o wykreślenie z Krajowego Rejestru Sądowego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 20 września 2007 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Okręgowego w P.

z dnia 21 grudnia 2006 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu w P. do ponownego rozpoznania i

kosztach postępowania kasacyjnego.

orzeczenia o

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w P.

postanowieniem z dnia 21 grudnia 2006 r. oddalił

apelację wnioskodawcy- Polskiego Towarzystwa Samochodowego A. Spółki z

ograniczoną odpowiedzialnością - od postanowienia Sądu Rejonowego w P.

odmawiającego wykreślenia z Krajowego Rejestru Sądowego.

W motywach podzielił poczynione przez ten Sąd ustalenia faktyczne i ocenę

jurydyczną przyjmującą, że likwidator stosownie do art. 279 k.s.h. powinien ogłosić

o rozwiązaniu Spółki i otwarciu likwidacji, wzywając wierzycieli do zgłoszenia ich

wierzytelności w terminie trzech miesięcy od dnia ogłoszenia.

Ogłoszenie to stanowi obligatoryjny element postępowania likwidacyjnego

i nie zastępuje go ogłoszenie o upadłości z wezwaniem przez sąd wierzycieli do

zgłoszenia wierzytelności w terminie jednego miesiąca.

Uznając za bezzasadny zgłoszony w apelacji zarzut naruszenia art. 279

i 282 § 1 k.s.h. stwierdził, że postępowanie likwidacyjne obejmuje szereg czynności

prawnych m.in. powzięcie przez wspólników uchwały o rozwiązaniu spółki,

zgłoszenie danych do sądu rejestrowego, a także czynności zmierzające do

spieniężenia majątku spółki i spłaty zobowiązań, zaspokojenie wierzycieli i podział

majątku. Wymienione czynności likwidacyjne muszą być przeprowadzone także

wówczas gdy równocześnie jest prowadzone, jak w przedmiotowej sprawie,

postępowanie upadłościowe.

W ocenie Sądu Okręgowego w takiej sytuacji wykreślenie

podmiotu

z rejestru przedsiębiorców, a w konsekwencji rozwiązanie spółki, może nastąpić

jedynie w razie skutecznego zakończenia postępowania likwidacyjnego. Ponieważ

postępowanie upadłościowe w sprawie zostało umorzone z uwagi na brak majątku

wystarczającego na pokrycie kosztów postępowania, zatem stosownie do przepisu

art. 289 § 2 k.s.h. spółka nie została skutecznie rozwiązana i brak jest podstaw do

jej wykreślenia.

Odstąpienia od obligatoryjnego ogłoszenia o rozwiązaniu spółki i otwarciu

likwidacji, zdaniem Sądu Okręgowego, nie uzasadnia brak środków finansowych,

bowiem w razie stanu niewypłacalności, wspólnicy spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością w pierwszej kolejności powinni podjąć decyzję o wszczęciu

postępowania w przedmiocie ogłoszenia upadłości, nie zaś jej likwidacji.

Wnioskująca Spółka w skardze kasacyjnej zarzuciła naruszenie prawa

materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 272 k.s.h.,

polegające na przyjęciu, że niedokonanie ogłoszenia o likwidacji i wezwania

wierzycieli stanowi przeszkodę do wykreślenia spółki z rejestru oraz art. 279 k.s.h.

przez uznanie, że ogłoszenie o likwidacji stanowi konieczny element procedury

likwidacyjnej bez którego nie można uznać likwidacji za zakończoną. W konkluzji

wniosła o uchylenie orzeczeń Sądów obu instancji i przekazanie sprawy Sądowi

Rejonowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzutowi naruszenia powołanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa

nie można odmówić słuszności.

Skarżąca nie kwestionuje stanowiska Sądu Okręgowego przyjmującego,

w ślad za Sądem Rejonowym, że wymienione w art. 279 k.s.h. czynności stanowią

obligatoryjny element postępowania likwidacyjnego oraz, że nie zostały one

dokonane. Przyznaje też, że przepis ten służy ochronie interesów wierzycieli, którzy

w

wyniku

ogłoszenia

Nie podważa

też

mają

poglądu

możliwość

Sądu

zgłaszania

Okręgowego,

że

swoich

w

wierzytelności.

wyniku

umorzenia

postępowania upadłościowego z uwagi na brak majątku wystarczającego na

pokrycie kosztów postępowania, spółka stosownie do przepisu art. 289 § 2 k.s.h.

nie została skutecznie rozwiązana.

Natomiast słusznie zarzuca, że Sąd Okręgowy, nie rozważył dokonanych

faktycznie przez likwidatora, mimo nieogłoszenia o likwidacji, zasadniczych

czynności objętych procedurą likwidacyjną, w tym złożonych przez niego

sprawozdań

finansowych

za

lata

2003-2005,

zatwierdzonych

uchwałami

wspólników, co jej zdaniem daje podstawę do przyjęcia skutku prawnego

ukończenia likwidacji i wykreślenia spółki z rejestru.

Problem, który wyczerpuje istotę rozpoznawanej sprawy, a także stanowi

przedmiot zarzutu kasacyjnego, sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na

pytanie, czy wymienione w art. 279 czynności likwidacyjne warunkują wykreślenie

spółki z rejestru przedsiębiorców także w sytuacji, w której ogłoszono upadłość

i wezwano wierzycieli do zgłoszenia wierzytelności w terminie jednego miesiąca,

a

następnie

postępowanie

upadłościowe

umorzono

z

braku

majątku

wystarczającego na pokrycie kosztów postępowania. W szczególności, czy w takiej

sytuacji można przyjąć, że likwidacja jest ukończona.

Podobny problem wystąpił już w orzecznictwie Sadu Najwyższego

(por. orzeczenie), z dnia 8 stycznia 2002 r., I CKN 752/99 (OSNC 2002, nr 10,

poz.130), z dnia 18 grudnia 1996 r., I CKN 20/96 (OSNC 1997, nr 5, poz. 53 z dnia

5 grudnia 2003 r., IV CK 256/02 (niepubl.) i z dnia 18 października 2006 r. II CSK

136/06 (niepubl). Dokonując analizy tych orzeczeń, można uznać za utrwalony

w judykaturze Sądu Najwyższego pogląd sprowadzający się do tezy, że likwidacja

jest ukończona wówczas, gdy w majątku spółki nie ma już żadnych składników

majątkowych i okoliczność ta zostanie stwierdzona sprawozdaniem likwidacyjnym.

W konsekwencji możliwe jest wykreślenie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

z rejestru handlowego także wtedy, jeżeli nie ma ona majątku pozwalającego na

wypełnienie w toku

postępowania likwidacyjnego wszystkich jej zobowiązani

i pozostaną one niezaspokojone.

Uszło uwagi Sądu Okręgowego, że przepis art. 282 k.s.h. nie określa

warunków, jakie muszą być spełnione, dla uznania likwidacji za zakończoną

w rozumieniu art. 288 k.s.h. Art. 282 wymienia jedynie czynności jakie powinien

wykonać likwidator, natomiast ich wykonanie umożliwia dopiero podział majątku

spółki zgodnie z art. 286 k.s.h. Z treści tego przepisu jednoznacznie wynika, że

likwidacja spółki zostaje zakończona z chwilą podziału majątku. Jak stwierdził Sąd

Najwyższy w orzeczeniu z dnia 5 grudnia 2003 r. IV CK 256/02, likwidacja jest

ukończona wówczas, gdy w majątku spółki nie ma już żadnych składników

majątkowych i okoliczność ta została stwierdzona sprawozdaniem likwidacyjnym.

Przyjęcie odmiennego stanowiska oznaczałoby utrzymywanie na rynku „martwego”

podmiotu gospodarczego, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd Najwyższy

w powołanych orzeczeniach, a Sąd Najwyższy w obecnym składzie pogląd ten

podziela. Nie zasługuje bowiem na

aprobatę pogląd, że wykreślenie Spółki

z rejestru prowadziłoby do zwolnienia jej z zobowiązań, bez potrzeby zaspokojenia

wierzycieli. Gdyby zaspokojenie wierzycieli traktować jako warunek zakończenia

likwidacji, a tym samym negatywną przesłankę wykreślenie Spółki z rejestru, to

oznaczałoby to

utrzymywanie jej bytu, mimo całkowitej utraty zdolności

uczestniczenia w działalności gospodarczej przy jednoczesnym braku jakichkolwiek

perspektyw co do możliwości wywiązania się z zobowiązań. W samym istnieniu

spółki nie można upatrywać możliwości zaspokojenia wierzycieli.

Z przytoczonych względów, uznając zasadność podstaw skargi kasacyjnej,

Sąd Najwyższy postanowił, jak w sentencji, nie dopatrując się potrzeby, o co

wnioskowała skarżąca, uchylenia także orzeczenia Sądu Rejonowego (art. 398 15

§ 1 w związku z art.13 § 2 k.p.c.).

db