II CSK 186/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 186/08

POSTANOWIENIE

Dnia 2 października 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Helena Ciepła (przewodniczący)

SSN Marian Kocon

SSN Krzysztof Strzelczyk (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku Przedsiębiorstwa Wodno-Inżynieryjnego „P.(...)” Spółki z

ograniczoną odpowiedzialnością w K.

o wpis do rejestru,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 2 października 2008

r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia 18

grudnia 2007 r., sygn. akt VI Ga (…),

oddala skargę kasacyjną

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 2 marca 2007 r. Sąd Rejonowy w K. odmówił wpisu do

Krajowego Rejestru Sądowego Przedsiębiorstwa Wodno-Inżynieryjnego „P.(...)” spółki z

ograniczoną

odpowiedzialnością

w

K. powstałej

wyniku

w

przekształcenia

Przedsiębiorstwa Wodno-Inżynieryjnego „P.(...)” spółki akcyjnej uznając, że nie zostały

spełnione

przesłanki

przekształcenia.

Przekształcana

spółka

sporządziła

plan

przekształcenia, w którym wartość bilansową majątku ustalono na dzień 31 maja 2005 r.

zaś uchwała o przekształceniu została podjęta dopiero 17 listopada 2006 r. na

podstawie nieaktualnych danych, co do wartości majątku spółki. Zdaniem Sądu

Rejonowego, uchwała o przekształceniu powinna być powzięta niezwłocznie po

zamieszczeniu ogłoszeń, o których mowa w art. 560 § 1 k.s.h.

W apelacji od tego postanowienia spółka wnosząca o dokonanie wpisu podniosła,

że kodeks spółek handlowych nie zawiera jakiejkolwiek normy wyznaczającej

maksymalny okres procedury przekształcenia. Nie ma też granic czasowych dla

aktualności opinii biegłego weryfikującego plan przekształcenia spółki.

Sąd Okręgowy w K. postanowieniem z dnia 18 grudnia 2007 r. oddalił apelację

wnioskodawczyni wskazując, że przyczyną odmowy wpisu było naruszenie zasad

regulujących tok postępowania przekształceniowego. Zgodnie z art. 558 § 1 k.s.h. plan

przekształcenia powinien zawierać ustalenie wartości bilansowej majątku spółki

przekształcanej na określony dzień w miesiącu poprzedzającym przedłożenie

wspólnikom planu przekształcenia, co oznacza, że dzień wyceny może poprzedzać

dzień przedłożenia planu przekształcenia akcjonariuszom (art. 560 k.s.h.) maksymalnie

o dwa miesiące. W następnym etapie spółka ma obowiązek zawiadomić wspólników

dwukrotnie o zamiarze powzięcia uchwały o przekształceniu spółki, nie później niż na

miesiąc przed planowanym dniem powzięcia uchwały. Zawiadomienie powinno zawierać

istotne elementy planu przekształcenia. Jak wskazał Sąd Okręgowy, najwcześniejszy

termin przedłożenia planu przekształcenia mógł przypaść na miesiąc maj, czerwiec

2006 r., tym samym nie został dochowany warunek dokonania wyceny spółki „na

określony

dzień

w

miesiącu

poprzedzającym

przedłożenie

wspólnikom

planu

przekształcenia” wynikający z art. 558 § 1 pkt 1 k.s.h.

W związku z tym, że w przekształcanej spółce sporządzono także sprawozdanie

finansowe za cały 2005 r., Sąd Okręgowy podkreślił, że sporządzenie planu

przekształcenia, który zawiera wycenę majątku i ustala wartość udziałów w spółce

należy do samej spółki a Sąd rejestrowy nie ma obowiązku badania i porównywania

sprawozdania

finansowego

sporządzonego

dla

celów

przekształcenia

oraz

sprawozdania rocznego.

Poza tym uchybieniem odmowę wpisu do rejestru usprawiedliwiły inne wskazane

przez sąd wadliwości postępowania przekształceniowego.

Wnioskodawczyni nie przedstawiła dowodu, że po podjęciu uchwały o

przekształceniu spółka wezwała wspólników do składania oświadczeń o uczestnictwie w

spółce przekształconej a także, którzy akcjonariusze oświadczenia takie złożyli

zwłaszcza, że w walnym zgromadzeniu wzięli udział akcjonariusze dysponujący 1.432

akcjami na 1.744 akcji wydanych w spółce. Kwestia ta ma istotne znaczenie z uwagi na

skuteczność procesu przekształceniowego albowiem poza wymaganiami, co do

podjęcia uchwały (art. 577 § 1 k.s.h.) przekształcenie dochodzi do skutku, gdy łączna

wartość wypłat na rzecz wspólników, którzy nie zamierzają uczestniczyć w spółce

przekształconej, po pierwsze nie przekroczy wysokości kwoty przeznaczonej na wypłaty

dla wspólników określonej w treści uchwały o przekształceniu, po wtóre, kwota ta nie

przekroczy 10 % wartości bilansowej majątku spółki.

Nie

zostało

także

wykazane

spełnienie

warunku

zakończenia

procesu

przekształcenia przewidzianego w art. 556 pkt 4 k.s.h. a mianowicie, że doszło do

podpisania umowy przez wspólników, którzy złożyli oświadczenie o uczestnictwie w

spółce przekształconej. Jest to odrębny, od podjęcia uchwały o przekształceniu, element

procedury przekształceniowej. Tym samym nie można uznać, że wnioskodawczyni

wykazała, że proces przekształcenia został zakończony, co musi skutkować odmową

wpisu do rejestru podmiotu, który jeszcze nie powstał.

Wnioskodawca nie spełnił także warunku formalnego wynikającego z art. 163 pkt

4 w związku z art. 555 k.s.h. Do spółki przekształconej stosuje się odpowiednio

uregulowania dotyczące powstania spółki z o.o. w tym także dotyczące konieczności

wyboru rady nadzorczej jeżeli ustawa lub umowa spółki taki organ przewidują. Zgodnie z

§ 20 umowy w spółce przekształconej ma działać siedmioosobowa rada nadzorcza a z

uchwały przekształceniowej wynika, iż dokonano wyboru jedynie pięciu członków rady.

Wnioskodawczyni złożyła skargę kasacyjną od postanowienie Sądu Okręgowego.

Oparła ją na obu podstawach wymienionych w art. 398 3 § 1 k.p.c. Według

skarżącej, naruszenie przepisów postępowania polegało na sprzecznym z art. 378 § 1

k.p.c. wyjściu poza granice apelacji i dokonanie rozstrzygnięcia ponad zarzuty

podniesione przez skarżącą oraz sprzecznym z art. 23 ust. 1 ustawy o Krajowym

Rejestrze Sądowym przekroczeniu zasady badania dokumentów dołączonych do

wniosku o wpis . Zarzucane naruszenie prawa materialnego tj. art. 558 § 1 pkt 1 k.s.h. w

związku z art. 560 k.s.h. polegało na stwierdzeniu, że ustalenie wartości bilansowej

majątku spółki przekształcanej powinno być sporządzone na dzień podjęcia uchwały o

przekształceniu spółki, ewentualnie na termin niezbyt odległy od dnia podjęcia decyzji o

przekształceniu. Ponadto Sąd przyjął, sprzecznie z treścią art. 564 k.s.h. w związku z

art. 166 § 1 k.s.h i art. 22 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym, że do wniosku o

zarejestrowanie przekształconej spółki należy dołączyć oświadczenia o uczestnictwie w

spółce przekształconej. Zdaniem skarżącej, narusza art. 555 k.s.h. w związku z art. 163

pkt 4 k.s.h. stwierdzenie, że rada nadzorcza nie może działać, jeżeli powołanych do niej

jest mniej osób, niż przewiduje to umowa spółki i stanowi to przeszkodę do dokonania

wpisu przekształconej spółki do Krajowego Rejestru Sądowego.

Powołując się na te podstawy skarżąca spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego

orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w K.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. oparty jest na założeniu, że przez granice

apelacji należy rozumieć granice wniosków i zarzutów apelacji i nie można tego pojęcia

wiązać jedynie z zakresem zaskarżenia. Pogląd ten, w odniesieniu do zarzutów

dotyczących naruszenia prawa materialnego, jest nie do przyjęcia na gruncie aktualnego

modelu pełnej apelacji cum beneficie novorum polegającej na tym, że sąd drugiej

instancji rozpatruje sprawę ponownie, czyli w sposób w zasadzie nieograniczony

jeszcze raz bada sprawę rozstrzygniętą przez sąd pierwszej instancji. Dał temu wyraz

Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 31 stycznia 2008 r. (sygn. Akt

III CZP 49/07, OSNC 2008/6/55), której treść i uzasadnienie w całości podziela Sąd

Najwyższy w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną wnioskodawczyni.

Przytoczony w skardze w skardze kasacyjnej w ramach pierwszej podstawy

kasacyjnej (art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c.) art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o

Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U. z 2007 r. Nr 168, poz. 1186 ze zm.) ma charakter

procesowy. Zgodnie z jego brzmieniem, sąd rejestrowy bada, czy dołączone do wniosku

dokumenty są zgodne pod względem formy i treści z przepisami prawa. Obowiązek

badania zgodności treści dokumentu z przepisami prawa należy rozumieć nie tylko jako

obowiązek oceny, czy wszystkie dokumenty wymagane do wpisu przekształconej spółki

z ograniczoną odpowiedzialnością zostały sporządzone i załączone do wniosku ale

także jako obowiązek oceny złożonego wniosku i załączonych do niego dokumentów

pod względem merytorycznym. Kontrola sądu rejestrowego obejmuje zatem także

zachowanie ustawowych wymagań przewidzianych dla poszczególnych czynności

zmierzających do uzyskania wpisu przekształcenia spółki kapitałowej w Krajowym

Rejestrze Sądowym.

Słusznie, w związku z tym, sąd drugiej instancji podkreślił istotną rolę, jaką w

procesie przekształcenia spółek pełni wycena wartości majątku spółki z punktu widzenia

ochrony

wspólników

czy

akcjonariuszy.

Zdaniem

sądu,

ochrona

ta

byłaby

najskuteczniejsza gdyby wycena majątku spółki była dokonywana na dzień podjęcia

uchwały o przekształceniu spółki. Ten jedynie postulowany stan rzeczy, niemający

żadnego normatywnego przełożenia a w ocenie sądu praktycznie nie do zrealizowania,

nie może stanowić skutecznego zarzutu naruszenia prawa materialnego. Inną natomiast

rzeczą

jest

dokonywanie

poszczególnych

czynności

w

ramach

procesu

przekształceniowego we właściwym w czasie, wynikającym z norm kodeksu spółek

handlowych poświęconych przekształcaniu spółek. Wbrew temu, co podnosi się w

skardze kasacyjnej z treści art. 558 § 1 k.s.h. oraz art. 560 § 1 i 2 k.s.h. wynika, że

uregulowane w nich pierwsze etapy przekształcenia (art. 556 pkt 1 2 k.s.h.) powinny być

dokonane w określonym czasie oraz z uwzględnieniem stanu rzeczy na określony dzień.

Według art.. 558 § 1 pkt 1 k.s.h. wartość bilansowa majątku spółki przekształcanej nie

może być ustalona na dzień późniejszy niż przypadający w miesiącu poprzedzającym

przedłożenie wspólnikom planu przekształcenia. Podobne zasady dotyczą określenia

wartości udziałów albo akcji. Zgodnie z treścią art. 559 k.s.h. plan przekształcenia

należy poddać badaniu przez biegłego rewidenta. Jego wyboru - co do zasady dokonuje zarząd przekształcanej spółki albo wszyscy wspólnicy prowadzący sprawy tej

spółki. Termin tego badania powinien być wyznaczony tak aby umożliwiał zachowanie,

wymaganej w art. 558 § 1 pkt 1 k.s.h., aktualności wyceny wartości bilansowej majątku

spółki w chwili przedłożenia planu podziału wspólnikom. Praktycznie ze względu na

treść tego przepisu pomiędzy dniem wyceny a przedłożeniem wspólnikom planu

przekształcenia nie powinno upłynąć więcej niż dwa miesiące Tylko w przypadku

wyznaczenia biegłego rewidenta przez sąd rejestrowy (art. 559 § 2 k.s.h.) i określeniu

maksymalnego terminu sporządzenia opinii (art. 559 § 4 k.s.h.) spółka przekształcana

nie byłaby w stanie zastosować się do tego wymagania.

Słusznie podnosi się w skardze kasacyjnej, że przewidziany w art. 560 § 2 k.s.h.

dwutygodniowy termin przewidziany dla zapoznania się przez wspólników z pełną

treścią planu i załączników jest terminem minimalnym, podobnie jak termin miesięczny z

§ 1 art. 560 k.s.h. liczony od dnia planowanego podjęcia uchwały o przekształceniu

przewidziany dla zawiadomienia wspólników o zamiarze podjęcia

uchwały o

przekształceniu jak i dla przedłożenia wspólnikom planu przekształcenia. Jednak takie

ukształtowanie

obowiązków osób

prowadzących

sprawy spółki

przekształcanej

dotyczących przygotowania do podjęcia na walnym zgromadzeniu akcjonariuszy

uchwały o przekształceniu nie zwalnia od obowiązku zachowania aktualności wyceny

majątku spółki wobec jej akcjonariuszy gwarantowanej treścią art. 558 § 1 pkt 1 k.s.h.

Zgodnie z treścią art. 555 k.s.h., do przekształcenia spółek stosuje się

odpowiednio przepisy dotyczące powstania spółki przekształconej, jeżeli przepisy Działu

III obejmującego przekształcanie spółek nie stanowią inaczej. W art. 556 pkt 5 k.s.h.

została wymieniona jedynie - jako ostatnia czynność spółki w procedurze jej

przekształcenia – czynność polegająca na dokonaniu w rejestrze wpisu spółki

przekształconej i wykreślenia spółki przekształcanej. Czynność tę zgodnie z art. 556 pkt

4 k.s.h. poprzedza – w razie przekształcenia spółki akcyjnej w spółkę z ograniczoną

odpowiedzialnością - zawarcie umowy spółki przekształconej. W tym stanie regulacji

Działu III należy przyjąć, że do dokonania wpisu spółki przekształconej znajduje

zastosowanie art. 169 k.s.h., który przewiduje maksymalny, sześciomiesięczny termin

do zgłoszenia zawiązania spółki od dnia zawarcia umowy spółki. Zdarzenie, od którego

należy zgodnie z art. 169 k.s.h. liczyć termin zgłoszenia przekształcenia do rejestru,

pokrywa się z uregulowanym w art. 556 pkt 4 k.s.h. warunkiem przekształcenia

polegającym na zawarciu umowy spółki, niezależnym od wyrażenia zgody na

przekształcenie spółki wyrażonej w uchwale walnego zgromadzenia akcjonariuszy spółki

akcyjnej, który należy wypełnić jako ostatni przed złożeniem wniosku o rejestrację

przekształcenia, po ostatecznym ustaleniu składu osobowego wspólników spółki

przekształconej. Błędnie zatem przyjmuje się w skardze kasacyjnej, że na spółce

przekształconej ciążył obowiązek złożenia wniosku o wpis do rejestru w terminie 7 dni

od dnia podjęcia uchwały o przekształceniu. Jak wynika bowiem z wcześniejszych

rozważań, do zgłoszenia wniosku o wpis przekształconej spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością ma zastosowanie art. 169 k.s.h. w związku z art. 555 k.s.h., który

wyłącza ogólne rozwiązanie przyjęte w art. 22 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym.

Zawarcie

umowy

spółki

jest

odrębnym

warunkiem

przekształcenia,

poprzedzającym złożenie wniosku o rejestrację spółki przekształconej i wykreślenie z

rejestru spółki przekształcanej. Sama uchwała walnego zgromadzenia akcjonariuszy

przekształcanej spółki akcyjnej, chociażby zawierała zgodę na zaproponowana treść

umowy spółki, już tylko dlatego, że została zamieszczona w protokóle podpisanym

jedynie przez notariusza i przewodniczącego walnego zgromadzenia, nie może zastąpić

zawarcia umowy będącej wynikiem oświadczeń woli wspólników uprawnionych do

udziału w spółce przekształconej.

Na te okoliczności zwrócił uwagę sąd drugiej instancji w związku z koniecznością

wypełnienia w całości procedury przekształcenia nie wymagając, aby do wniosku o wpis

przekształcenia do rejestru zostały załączone oświadczenia wspólników o uczestnictwie

w przekształconej spółce. Chybiony jest wobec tego tak postawiony zarzut skargi

kasacyjnej.

Ponieważ nie została zawarta umowa przekształconej spółki, wybór członków

rady w liczbie mniejszej niż przewiduje to projekt umowy nie powinien stanowić

podstawy odmowy wpisu spółki do rejestru. Gdyby natomiast założyć wypełnienie

ustawowego obowiązku zawarcia umowy spółki przekształconej, to wówczas należałoby

podzielić stanowisko, iż odpowiednie stosowanie art. 167 § 1 pkt 1 k.s.h. w związku z

art. 555 k.s.h. nakłada na spółkę przekształconą obowiązek dokonania wyboru członków

organów spółki w liczbie odpowiadającej ustawowemu lub umownemu wymaganiu. Nie

ma w związku z tym znaczenia czy organy spółki, pomimo mniejszej liczby ich członków,

mogą wykonywać swe zadania. Jakkolwiek nie można wykluczyć, iż po rejestracji spółki

liczba członków jej organów z różnych przyczyn ulegnie zmianie, to jednak są to

sytuacje przejściowe, których nie można porównywać do etapu rejestracji spółki z

ograniczoną odpowiedzialnością, której ustrój opiera się na umowie podpisanej przez

wspólników biorących udział w przekształceniu spółki.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 14 k.p.c. oddalił

skargę kasacyjną.