II CSK 18/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 18/07

POSTANOWIENIE

Dnia 26 kwietnia 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący)

SSN Krzysztof Strzelczyk (sprawozdawca)

SSA Marta Romańska

w sprawie z wniosku Z. P. i J.P.

przy uczestnictwie J. M. i J. M.

o rozgraniczenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 26 kwietnia 2007 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawców

od postanowienia Sądu Okręgowego w P.

z dnia 4 września 2006 r.,

1) oddala skargę kasacyjną,

2) zasądza od wnioskodawców na rzecz uczestników kwotę

złotych

kasacyjnego.

tytułem

zwrotu

kosztów

postępowania

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 25 maja 2006 r. Sąd Rejonowy w R. dokonał

rozgraniczenia pomiędzy zabudowanymi nieruchomościami położonymi w R. przy

ul. S. Nieruchomość oznaczona w ewidencji gruntów numerem 122 należy do

wnioskodawców J. P. i Z. P. zaś działka oznaczona numerem ewidencyjnym 116

stanowi współwłasność uczestników J. M. i J. M.

Sąd Rejonowy ocenił, że niemożliwe jest ustalenie przebiegu granicy według

stanu prawnego, a także według stanu ostatniego spokojnego posiadania. Dlatego

stosując trzecie kryterium rozgraniczenia przewidziane w art. 153 k.c., sąd ustalił

przebieg granicy według tzw. wariantu ugodowego, przygotowanego przez biegłego

A. B.

Na skutek apelacji uczestników J. M. i J. M. Sąd Okręgowy postanowieniem

z dnia 4 września 2006 r. zmienił zaskarżone postanowienie i ustalił, że granica

pomiędzy nieruchomościami przebiega wzdłuż linii oznaczonej kolorem żółtym na

mapie sporządzonej przez biegłą U. B. w dniu 10 października 2004 r. Przebieg tej

granicy odpowiada obecnemu stanowi użytkowania, a zarazem spełnia kryteria

ostatniego stanu spokojnego posiadania. Sąd Okręgowy podzielił ustalenia i

wnioski sądu niższej instancji, iż na podstawie mało czytelnej kopii zarysu

pomiarowego sporządzonego w latach 1965 – 1967 oraz miejsca położenia

fotopunktów ustalonych w terenie w sposób przybliżony, nie można było ustalić

stanu prawnego. Zarzucił natomiast temu sądowi bezzasadne pominięcie drugiej w

kolejności przesłanki rozgraniczenia. Należało bowiem uwzględnić, że w 1990 r.

przy modernizacji ewidencji gruntów dokonano pomiary w terenie i ustalono

wówczas stan posiadania spornych działek według istniejącego do dziś ogrodzenia.

Zostało to potwierdzone protokołem ustalenia stanu władania gruntami z przełomu

czerwca - lipca 1990 r. Był to zdaniem sądu ostatni stan spokojnego posiadania

nieruchomości, który zgodnie z art. 153 k.c. powinien stanowić podstawę

rozgraniczenia nieruchomości a wobec tego niedopuszczalne było sięganie

kolejnego kryterium polegającego na uwzględnieniu wszelkich okoliczności.

Skarga

kasacyjna wnioskodawców została oparta na obu podstawach,

wymienionych w art. 3983 § 1 k.p.c. W ramach art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c.

pełnomocnik wnioskodawców zarzucił naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. polegające na

przyjęciu, że nie można ustalić stanu prawnego granicy oraz że podpisanie przez

wnioskodawców protokołu z odnowy ewidencji z 1990 ustaliło ostatni spokojny stan

posiadania spornej części działek. Do naruszenie tego przepisu doszło także,

zdaniem skarżących przez pominięcie dowodów z opinii biegłych J. W. i A. B. oraz

zeznań wymienionych w skardze świadków. W ramach tej samej podstawy skargi

podnosi się nadto naruszenie art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. przez

zaniechanie

wskazania

dowodów,

na

których

zostało

oparte

orzeczenie

zmieniające. Naruszenie prawa materialnego polega natomiast na niewłaściwym

zastosowaniu art. 153 k.c. przez bezzasadne przyjęcie, że niemożliwe jest

dokonanie rozgraniczenia według stanu prawnego i wyznaczenie granicy według

stanu spokojnego posiadania pomimo, że żaden biegły nie rekomendował tego

wariantu a także pomimo stanowiska uczestników, którzy podnosili zasiedzenie

spornego pasa gruntu w granicach użytkowania. Autor skargi kasacyjnej na tych

podstawach wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i ustalenie przebiegu

granicy zgodnie ze stanowiskiem wnioskodawców, ewentualnie o uchylenie

zaskarżonego orzeczenia i poprzedzającego go postanowienia sądu pierwszej

instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w

R. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Ponieważ znaczną część skargi kasacyjnej wypełnia zarzut naruszenia art.

233 § 1 k.p.c. już na wstępie wymaga rozważenia, czy dopuszczalne jest

podnoszenie naruszenia tej normy procesowej. Zmiana kodeksu postępowania

cywilnego dokonana w ustawie z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy –

kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy – prawo o ustroju sądów

powszechnych (Dz.U. Nr 13, poz. 98) polegała między innymi na wprowadzeniu

przepisu art. 3983 § 3 k.p.c., który generalnie wyłącza możliwość oparcia skargi

kasacyjnej na zarzutach dotyczących ustalenia faktów lub oceny dowodów

(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 września 2005 r. III CSK 13/05 OSNC

2006/4/76 ).

Oznacza to, że wobec orzeczeń wydanych po wejściu w życie ustawy z dnia

22 grudnia 2004 r. (tj. po dniu 6 lutego 2005 r.), niedopuszczalne są zarzuty skargi

kasacyjnej zmierzające do wykazania, że fakty ustalone nie zdarzyły się w ogóle

lub były inne (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 lutego 2006 r. sygn. akt CSK

86/05 nie publ.). Kryteria te wypełnia kwestionowanie w skardze kasacyjnej ustaleń

będących podstawą zaskarżonego wyroku co do niemożliwości odtworzenia stanu

prawnego granic na podstawie mało czytelnej kopii zarysu pomiarowego i miejsca

położenia fotopunktów ustalonych w sposób przybliżony na podstawie mapy

ewidencyjnej i nieczytelnej kopii zarysu pomiarowego oraz kwestionowanie

dowolności ustalenia co do czasu posiadania według stanu aktualnego. W tym

zakresie skarga kasacyjna nie znajduje ustawowej podstawy.

Podobnie należy ocenić pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej

związane

z naruszeniem art. 233 § 1 k.p.c., które według skarżącego polegały na

nieuwzględnieniu wskazanych

w skardze kasacyjnej tez opinii biegłych oraz

zeznań świadków i ustaleniu przebiegu granicy według opinii biegłej U. B.

Zważyć należy, że Sąd Okręgowy wykluczając ustalenie stanu prawnego

granic nie poczynił w tym zakresie żadnych własnych ustaleń ale jedynie przez

pryzmat zarzutów apelacji pozytywnie ocenił odpowiednie ustalenia sądu pierwszej

instancji. W takiej sytuacji, jak przyjmuje się jednolicie w orzecznictwie, jeśli sąd

odwoławczy orzeka na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego

w pierwszej instancji i aprobuje dotychczasowe ustalenia, nie musi ich powtarzać

(por. np. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 1935 r. C III 680/34 Zb.

Urz. 1936, poz. 379, z dnia 14 lutego 1938 r. C II 21172/37 Przegląd Sądowy

1938, poz. 380, z dnia 19 lutego 1998 r. III CKN 372/97 nie publ., z dnia 9 marca

2006 r. sygn. akt I CSK 147/05 nie publ. Przy aprobacie ustaleń sądu pierwszej

instancji, opartej na opiniach wszystkich występujących w sprawie biegłych,

wskazano w uzasadnieniu orzeczenia sądu odwoławczego na mało czytelny stan

kopii zarysu pomiarowego zawartego w operacie nr 221/16/141 oraz wykorzystanie

technologii fotogrametrii lotniczej, bez pełnego pomiaru stanu władania. Jeśli zaś

chodzi o zeznania świadków, to zważyć należy, iż dotyczyły one usytuowania

ogrodzenia w połowie lat siedemdziesiątych a zatem usprawiedliwione było ich

pominięcie przy przyjętym kryterium ostatniego stanu spokojnego posiadania

datowanego od 1990 roku.

Art. 153 k.c. nie tylko wyznacza

trzy kryteria rozgraniczenia ale

jednocześnie reguluje kolejność ich zastosowania. Każde z tych kryteriów ma

pierwszeństwo przed następnym. Ich zastosowanie, zgodnie z zasadą da mihi

facto, dabo tibii ius, należy do

sądu niezależnie od stanowisk uczestników

postępowania. Ustalenie stanu prawnego polega na stwierdzeniu zasięgu

przestrzennych granic sąsiadujących ze sobą gruntów. Środki dowodowe, które

mogą stanowić podstawę tych ustaleń muszą być na tyle miarodajne, że pozwalają

odtworzyć prawną granicę ze wszystkimi szczegółami.

Sąd pierwszej instancji uznając, że nie można stwierdzić stanu prawnego

ustalił granice z uwzględnieniem wszystkich okoliczności a kryterium ostatniego

stanu spokojnego posiadania nie zastosował tylko dlatego, że strony o to się nie

ubiegały. Poczynił jednak w tym zakresie ustalenia faktyczne, niezbędne do jego

zastosowania. Sąd Okręgowy wskazał jedynie za sądem pierwszej instancji,

iż w trakcie zakładania ewidencji gruntów nie dokonano pomiarów w terenie a stan

posiadania spornych działek jaki ustalono protokolarnie w 1990 r. według

istniejącego ogrodzenia, nie zmienił się do dziś.

Radykalna zmiana orzeczenia sądu pierwszej instancji była zatem wynikiem

odmiennej oceny prawnej a nie polegała na zmianie ustaleń faktycznych. Co do

jednego sądy obu instancji były zgodne, że nie da się ustalić granicy na podstawie

stanu prawnego.

Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 328 § 2 w zw. z art.

391 § 1 k.p.c. przez zaniechanie wskazania dowodów, na których zostało oparte

zaskarżone rozstrzygnięcie.

Zgodnie z utrwalonym w judykaturze poglądem wskazane normy prawa

procesowego mogą stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej tylko

wtedy, gdy uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia nie posiada wszystkich

koniecznych elementów, bądź zawiera tak kardynalne braki, które uniemożliwiają

kontrolę kasacyjną (patrz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 września 2006 r. sygn.

akt I CSK 147/05 i przytoczone w nim orzecznictwo).

Wbrew stanowisku skarżącego, sąd II instancji akceptując ustalenia

faktyczne poczynione w pierwszej instancji wyjaśnił przyczyny, dla których - za tym

sądem - odmówił wiarygodności i mocy dowodowej opinii biegłego A. B., a także

dlaczego został uwzględniony

projekt rozgraniczenia według obecnego stanu

użytkowania.

W skardze kasacyjnej podnosi się także zarzut naruszenia prawa

materialnego art. 153 k.c. Jednak i w tym zakresie, wbrew treści art. 398 3 § 3 k.p.c.,

skarżący

w

dalszym

ciągu

kwestionują

ustalenia

faktyczne,

obejmujące

niemożliwość ustalenia przebiegu granicy według stanu prawnego a jednocześnie

podejmują próbę wykazania, że postępowanie dowodowe doprowadziło do

odtworzenia stanu prawnego granicy.

Ostatni stan spokojnego posiadania jest posiadaniem, które trwa dłuższy

czas i jakkolwiek nie wyczerpuje okresu niezbędnego do zasiedzenia, to jednak ma

stabilizowany charakter. Dlatego bezzasadne jest kwestionowanie rozgraniczenia

według tego kryterium jeśli uwzględni się poczynione ustalenia, iż od połowy

1990 r. stan posiadania przygranicznych pasów gruntów nie uległ zmianie.

Do sądu orzekającego należy kwalifikacja prawna ustalonego stanu

faktycznego niezależnie od tego jakie w tej kwestii stanowisko zajmują uczestnicy

postępowania. Zasięgniecie opinii biegłych służy jedynie ustaleniu okoliczności

wymagających specjalnych wiadomości a dowód ten podlega na ogólnych

zasadach ocenie sądu. Dlatego bezzasadne są zarzuty skargi kasacyjnej, iż żaden

z biegłych nie rekomendował rozgraniczenia według stanu użytkowania a także,

że wniosek uczestników o zasiedzenie pasa gruntu w granicach użytkowania

implikował rozpoznanie sprawy jedynie na płaszczyźnie stanu prawnego granic.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną na

podstawie art. 39814 k.p.c. rozstrzygając o kosztach postępowania kasacyjnego na

podstawie art. 520 § 3 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c. oraz art. 391 § 1 k.p.c.

jz