II CSK 179/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 179/10

POSTANOWIENIE

Dnia 7 lipca 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Strzelczyk

w sprawie z powództwa Wiesława P.

przeciwko Agencji Nieruchomości Rolnych w W.

Oddział Terenowy w S. Filia w K.

przy udziale po stronie powoda Stowarzyszenia "W RAMACH PRAWA"

we W.

o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 7 lipca 2010 r.,

na skutek skargi kasacyjnej Stowarzyszenia "W RAMACH PRAWA"

z siedzibą we W. działającego na rzecz powoda

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 24 września 2009 r.,

odrzuca skargę kasacyjną i oddala wniosek pozwanej

o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego

Uzasadnienie

Powód Wiesław P. wytoczył powództwo przeciwko Agencji Nieruchomości

Rolnych Skarbu Państwa Oddział Terenowy w S. wnosząc o zobowiązanie

pozwanego do złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu na powoda własności

nieruchomości rolnej szczegółowo opisanej w pozwie. W uzasadnieniu wskazał, że

jest

dzierżawcą

spornej

nieruchomości

rolnej,

która

należy

do

zasobu

nieruchomości rolnych Skarbu Państwa i pozostaje w zarządzie pozwanego oraz,

że zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 1c ustawy z dnia 19.10.1991 r. O gospodarowaniu

nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa przysługuje mu prawo pierwszeństwa

nabycia tej nieruchomości, w wypadku przeznaczenia jej do sprzedaży. Wyjaśnił,

że został zawiadomiony przez pozwanego o zamiarze sprzedaży przedmiotowej

nieruchomości za cenę 123.000 zł, w odpowiedzi na co złożył pozwanemu

oświadczenie,

w

którym

wyraził

zamiar

skorzystania

ze

swego

prawa

pierwszeństwa i nabycia nieruchomości za wskazaną cenę. Strony podpisały

porozumienie nr [...], w którym uzgodniły szczegóły przeniesienia własności. Powód

zapłacił cenę nabycia natomiast ostatecznie nie doszło do przeniesienia na jego

rzecz prawa własności przedmiotowej nieruchomości. Z uwagi na powyższe powód

uznał za konieczne skierowanie sprawy na drogę postępowania sądowego celem

uzyskania orzeczenia sądu, które zastąpi oświadczenie woli pozwanego w

przedmiocie przeniesienia własności przedmiotowej nieruchomości, zgodnie z art.

64 k.c.

Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 27 listopada 2007 r. oddalił powództwo,

z kolei Sąd Apelacyjny po rozpoznaniu apelacji powoda od powyższego orzeczenia

wyrokiem z dnia 8 maja 2008 r. uchyli zaskarżone orzeczenie i przekazał sprawę

do ponownego rozpoznania Sadowi Okręgowemu w K.

Do toczącego się postępowania przed Sądem drugiej instancji po stronie

powodowej przystąpiło Stowarzyszenie „W RAMACH PRAWA” z siedzibą we W.,

wskazując w adresowanym do Sądu Apelacyjnego piśmie procesowym, że w

oparciu o art. 61 § 4 k.p.c., jako organizacja, do której statutowych zadań należy

ochrona równości oraz niedyskryminacji przez bezpodstawne lub pośrednie

zróżnicowanie praw i obowiązków obywateli wstępuje do toczącego się

postępowania

w

sprawie

z

powództwa

Wiesława

P. przeciwko

Agencji

Nieruchomości Rolnych Skarbu Państwa ze względu na dyskryminację tego rolnika

przez instytucję państwową, działającą w oparciu o przepisy, które na użytek tego

rolnika interpretuje sprzecznie z art. 23 Konstytucji RP i pomija obowiązujące

prawo, a Sąd pierwszej instancji, afirmując to stanowisko narusza art. 14 w zw. z

art.6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

Stowarzyszenie przystępując do postępowania złożyło do akt sprawy

uchwałę Zarządu Stowarzyszenia 1/04/2008 z dnia 25 kwietnia 2008 r. o wstąpieniu

do postępowania toczącego się przed Sądem Apelacyjnym w sprawie z powództwa

Wiesława P. przeciwko Agencji Nieruchomości Rolnych oraz „wyciąg ze statutu”, z

którego

wynika,

że

celami

działania

Stowarzyszenia

są

między

innymi:

przyczynianie się do budowania państwa praworządnego, w którym przestrzegane

są należne jego obywatelom prawa; dokumentowanie i upublicznianie błędów

polskiego wymiaru sprawiedliwości, w wyniku których łamane są prawa

obywatelskie; stawanie w obronie i wspieranie ludzi pokrzywdzonych, przez

udzielanie im wsparcia prawnego; popularyzowanie informacji na temat praw i

obowiązków

zapisanych

w

Konstytucji

Rzeczypospolitej

Polskiej

oraz

w

międzynarodowych dokumentach praw człowieka; wspieranie działań obywateli RP

służących praktycznemu wykorzystywaniu należnych im praw; urzeczywistnienie

konstytucyjnej zasady, że gospodarstwo rodzinne jest podstawą ustroju rolnego w

Polsce i ochrona rolników przed nadużyciami władzy; ochrona interesów

konsumentów; udzielanie pomocy prawnej członkom Stowarzyszenia i innym

obywatelom RP.

Powód w piśmie procesowym z dnia 23 września 2008 r., na wezwanie Sądu

Okręgowego w K., złożył oświadczenie o wyrażeniu zgody na wstąpienie do

toczącego się postępowania Stowarzyszenia „W RAMACH PRAWA” z siedzibą we

W. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 19

lutego 2009 r. oddalił powództwo, zaś Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 24 września

2009

r.

oddalił

apelację

wniesioną

Stowarzyszenie „W RAMACH PRAWA”.

od

powyższego

orzeczenia

przez

Stowarzyszenie „W RAMACH PRAWA” od wyroku Sądu Apelacyjnego

wniosło skargę kasacyjną zaskarżając go w całości. Formułując szereg zarzutów

pod

adresem

Sądu

drugiej

instancji

Stowarzyszenie

wniosło

o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Według art. 61 § 4 k.p.c. organizacje społeczne, do których zadań

statutowych należy ochrona równości oraz niedyskryminacji przez bezpodstawne

bezpośrednie lub pośrednie zróżnicowanie praw i obowiązków obywateli, mogą

w sprawach o roszczenia z tego zakresu wytaczać za zgodą obywateli powództwa

na ich rzecz oraz, za zgodą powoda, wstępować do postępowania w każdym jego

stadium.

Organizacja społeczna, która bierze udział w postępowaniu może składać

stosowne oświadczenia, zgłaszać wnioski oraz przytaczać fakty i dowody na ich

poparcie. Ustawodawca wyposażył organizacje społeczne również w legitymację do

zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej lub drugiej instancji (art. 60 § 2 w zw. z art.

62 k.p.c.), w tym do wniesienia skargi kasacyjnej.

Legitymacja

konkretnego

podmiotu

do

wniesienia

skargi

kasacyjnej

stanowi przesłankę dopuszczalności tego środka prawnego i zawsze podlega

ocenie, kolejno przez sąd drugiej instancji, do którego wnosi się skargę oraz

3986 §

Sąd Najwyższy (art.

2 i 3 k.p.c.). Brak legitymacji przesądza

o niedopuszczalności skargi kasacyjnej i skutkuje jej odrzuceniem.

W

niniejszej

sprawie

skarga

kasacyjna

została

wniesiona

przez

Stowarzyszenie „W RAMACH PRAWA”, które niewątpliwie stanowi organizację

społeczną,

do

której

zadań

statutowych

należy

ochrona

równości

oraz

niedyskryminacji przez bezpodstawne bezpośrednie lub pośrednie zróżnicowanie

praw i obowiązków obywateli. Nie mniej jednak, sprawa z powództwa Wiesława P.,

która zakończyła się wyrokiem Sądu Apelacyjnego od którego to wyroku

Stowarzyszenie wniosło skargę kasacyjną, nie jest sprawą o roszczenia z zakresu,

który został określony w § 4 art. 61 k.p.c. Należy zważyć, że powództwo przeciwko

Agencji Nieruchomości Rolnych Skarbu Państwa Oddział Terenowy w S. o

zobowiązanie pozwanego do złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu na

powoda własności nieruchomości rolnej nie zmierza do ochrony równości lub

niedyskryminacji, ale do realizacji przysługującego powodowi prawa pierwokupu. W

konsekwencji należy przyjąć, że brak było podstaw do dopuszczenia na podstawie

art. 61 § 4 k.p.c. do udziału w niniejszej sprawie Stowarzyszenia „W RAMACH

PRAWA”, zaś skarga kasacyjna wniesiona przez podmiot do tego nie uprawniony

podlega odrzuceniu. Sąd Najwyższy oddalił wniosek pozwanej o zasądzenie

kosztów postępowania kasacyjnego z uwagi na fakt, że odpowiedź na skargę

kasacyjną została wniesiona po terminie. Odpowiedź wniesiona po terminie jest

zgodnie z art. 167 k.p.c. bezskuteczna, nie może wywrzeć przewidzianych prawem

skutków. W konsekwencji za bezskuteczny należało również uznać zawarty w

odpowiedzi na skargę wniosek o zasądzenie kosztów postępowania.