II CSK 177/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 177/06

POSTANOWIENIE

Dnia 16 listopada 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący)

SSN Zbigniew Kwaśniewski

SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca)

w sprawie z urzędu

przy uczestnictwie L. N.

o przyjęcie do szpitala psychiatrycznego bez wymaganej zgody,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 16 listopada 2006 r.,

skargi kasacyjnej uczestniczki postępowania

od postanowienia Sądu Okręgowego w Ł.

z dnia 23 listopada 2005 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Okręgowy w Ł. oddalił apelacje

uczestniczki postępowania od postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 22 sierpnia

2005 r. ustalającego, że istniały podstawy do przyjęcia uczestniczki postępowania

do szpitala psychiatrycznego bez jej zgody.

Z uzasadnienia tego orzeczenia wynika, że dnia 1 sierpnia 2005 r. L. N.

została przyjęta – na podstawie skierowania wydanego przez lekarza pogotowia –

do

szpitala

psychiatrycznego

z

rozpoznaniem

zespołu

paranoidalnego.

Uczestniczka postępowania w dniu przyjęcia do szpitala przebywała u siostry M. P.

W czasie kłótni, do której doszło między siostrami, M. P. kopnęła uczestniczkę

postępowania. Wezwany przez M. P. syn uczestniczki postępowania, widząc

awanturę i agresywne zachowanie matki, wezwał pogotowie ratunkowe.

Dnia 4 sierpnia 2005 r. uczestniczka postępowania – wobec braku jej zgody

na leczenie psychiatryczne w szpitalu – została wysłuchana przez sędziego. L. N.

wyraziła zgodę na pobyt w szpitalu i obserwację psychiatryczną, odmówiła

natomiast zgody na leczenie psychiatryczne. Po wysłuchaniu uczestniczki

postępowania Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego psychiatry.

Z opinii psychiatrycznej wynika, że L. N. od 1994 r. cierpi na chorobę

psychiczną w postaci zespołu paranoidalnego. Przerwała jednak leczenie

psychiatryczne i nie przyjmowała leków od 2003 r. W ostatnim okresie

zachowywała się agresywnie wobec najbliższych członków rodziny. Ze względu na

pogarszający się stan zdrowia i agresję wobec otoczenia, konieczne było przyjęcie

uczestniczki postępowania do szpitala psychiatrycznego bez jej zgody.

Biegły psychiatra uznał, opierając się na badaniu L. N. w dniu 12 sierpnia

2005 r., które nie wykazało czynnych zaburzeń psychotyczny, że nie wymaga ona

dalszego pobytu w szpitalu bez jej zgody.

Uczestniczka postępowania, mimo wezwania doręczonego na adres szpitala

psychiatrycznego, nie stawiła się na rozprawę w Sądzie Rejonowym w Ł. w dniu 22

stycznia 2005 r. W rozprawie nie wzięła także udziału, prawidłowo o niej

zawiadomiona, siostra uczestniczki postępowania E. M., wskazana przez nią jako

osoba sprawująca nad nią faktyczną opiekę. Sąd uznał, że – ze względu na konflikt

uczestniczki postępowania z mężem, synem i drugą siostrą – nie zachodziła

potrzeba zawiadamiania tych osób o terminie rozprawy.

Apelująca nie została – zdaniem Sądu Okręgowego – pozbawiona możności

obrony swych praw wskutek niewzięcia udział w rozprawie w dniu 22 sierpnia 2005

r. W tym dniu mogła się bowiem stawić na rozprawę, ponieważ przyczyna

uzasadniająca pobyt w szpitalu bez jej zgody ustała z dniem 12 sierpnia 2005 r.

Ponadto Sąd uznał, że pozostałe zarzuty apelacyjne, oparte jedynie na twierdzeniu,

że orzeczenie jest krzywdzące, nie poddają się weryfikacji w postępowaniu

odwoławczym.

W skardze kasacyjnej, opartej tylko na drugiej podstawie, pełnomocnik

uczestniczki postępowania zarzucił naruszenie art. 379 pkt 5 w zw. z art. 46 ust. 1

ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. Nr 111,

poz. 535) i wniósł o uchylenie orzeczeń Sądów obu instancji i przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Nieważność postępowania polega – zdaniem autora skargi kasacyjnej – na

tym, że L. N., będąca z mocy prawa uczestniczką postępowania o przyjęcie do

szpitala psychiatrycznego bez jej zgody, została pozbawiona możności obrony

swych praw na skutek przeprowadzenia przez Sąd Rejonowy rozprawy w dniu 22

sierpnia 2005 r. bez jej udziału. Nieobecność na tej rozprawie uniemożliwiła

uczestniczce postępowania zakwestionowanie opinii biegłej, stanowiącej podstawę

wydania orzeczenia.

Już w okresie obowiązywania kasacji w orzecznictwie Sądu Najwyższego

ukształtowało się stanowisko, że nieważność postępowania, stanowiąca podstawę

kasacji, musi dotyczyć postępowania przed sądem drugiej instancji (por. wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 1997 r., I CKN 825/97, OSNC 1999, nr 5,

poz. 81; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 1998 r., II CKN 600/97, OSP

1999, nr 3, poz. 58; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 2005 r., III CK

323/04, Lex nr 150 574). Zachowało ono aktualność także po wprowadzeniu skargi

kasacyjnej.

Skarga kasacyjna jest środkiem zaskarżenia od orzeczeń sądu drugiej

instancji (art. 3981 § 1 k.p.c.). To oznacza, ze dokonywana przez Sąd Najwyższy

kontrola kasacyjna dotyczy stosowania prawa – procesowego i materialnego –

przez sąd drugiej instancji. Naruszenia prawa popełnione przez sąd pierwszej

instancji są natomiast przedmiotem kontroli apelacyjnej. Tej zasady nie zmienia

fakt, że uchybienia powodujące nieważność postępowania (art. 379 k.p.c.) są brane

przez sąd pod rozwagę z urzędu. W tym wypadku również kontroli sądu podlegają

– odpowiednio – w postępowaniu kasacyjnym postępowanie przed sądem drugiej

instancji, a w postępowaniu apelacyjnym – postępowanie przed sądem pierwszej

instancji (art. 386 § 2 i art. 39813 § 2 k.p.c.).

Sąd Najwyższy – rozpoznając skargę kasacyjną – nie może zatem w ramach

bezpośredniej kontroli kasacyjnej badać nieważności postępowania przed sądem

pierwszej

instancji.

Uchybienia

powodujące

nieważność

postępowania

pierwszoinstancyjnego mogłyby natomiast stanowić przedmiot badania Sądu

kasacyjnego, mającego jednak charakter pośredni, w sytuacji, w której skarżący

zarzuciłby sądowi drugiej instancji – w ramach podstawy z art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.

– naruszenie art. 386 § 2 k.p.c.

Taka sytuacja nie zachodzi jednak w rozpoznawanej sprawie, ponieważ

skarga kasacyjna nie zawiera zarzutu naruszenia art. 386 § 2 k.p.c.

Nie podlega także kontroli kasacyjnej, podniesiony w uzasadnieniu skargi

kasacyjnej, zarzut naruszenia art. 23 przytoczonej ustawy o ochronie zdrowia

psychicznego. Dotyczy on bowiem materialnoprawnych przesłanek przyjęcia do

szpitala psychiatrycznego bez zgody chorego. Podniesienie tego zarzutu wymagało

oparcia skargi kasacyjnej – co nie ma miejsca w rozpoznawanej sprawie – także na

pierwszej podstawie z art. 3983 § 1 k.p.c. Przytoczony zarzut, jako wykraczający

poza powołaną w skardze kasacyjnej podstawę, nie mógł być zatem wzięty przez

Sąd Najwyższy pod rozwagę (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 października

1997 r., II CKN 366/97, niepubl.).

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji wyroku

(art. 39814 k.p.c.).

jc