II CSK 153/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 153/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 lutego 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Helena Ciepła (przewodniczący)

SSN Antoni Górski (sprawozdawca)

SSN Henryk Pietrzkowski

w sprawie z powództwa E.M. i M.M.

przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej "N."

o przekształcenie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu

mieszkalnego na własność,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 8 lutego 2006 r.,

skargi kasacyjnej powodów

od wyroku Sądu Okręgowego w K.

z dnia 13 września 2005 r., sygn. akt [...],

uchyla

zaskarżony

wyrok

i

przekazuje

sprawę

Sądowi

Okręgowemu w K. do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia

o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Powodowie

byli

najemcami

lokalu

mieszkalnego

i

pomieszczeń

gospodarczych w budynkach należących do Państwowego Gospodarstwa Rolnego

w R. Umową notarialną z dnia 28 października 1992 r. własność budynków wraz z

prawem użytkowania wieczystego do gruntu została nieodpłatnie przekazana przez

PGR na rzecz pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej „N.” W niniejszej sprawie,

po ostatecznym sprecyzowaniu roszczenia, powodowie wnosili o zobowiązanie

pozwanej Spółdzielni do nieodpłatnego przeniesienia na ich rzecz własności lokalu

mieszkalnego o pow. 151,95 m2 oraz prawa użytkowania wieczystego do gruntu

składającego się z działek nr 19/39, 19/41 i 19/40.

Sąd Rejonowy w K. wyrokiem z dnia 21 grudnia 2004 r. oddalił powództwo

jako przedwczesne, kierując się następującymi motywami:

Prawomocnym wyrokiem z dnia 30 maja 2003 r. Sąd Apelacyjny zobowiązał

pozwaną Spółdzielnię do przyjęcia powódki E.M. w poczet członków i do zawarcia

z nią umowy o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu

mieszkalnego nr 1 w budynku nr 17 w R. wraz z przynależnymi pomieszczeniami.

Pozwana uzależniła wykonanie nałożonego na nią obowiązku od wpłacenia przez

powódkę wpisowego, udziałów oraz wkładu mieszkaniowego w wysokości

10.077,47 zł. Powódka wpłaciła dwie pierwsze należności, a odmówiła wpłaty

wkładu mieszkaniowego, utrzymując, że jest od tej wpłaty zwolniona, skoro

Spółdzielnia otrzymała własność budynku nieodpłatnie. Zdaniem Sądu Rejonowego

powódce i jej mężowi przysługuje z mocy tego wyroku Sądu Apelacyjnego

spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu, które może przekształcić w odrębne

prawo własności lokalu, ale pod warunkami przewidzianymi w art. 12 ust 1 – 5

ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (t. jed. Dz.U.

2003 r., nr 119, poz. 1116). – dalej jako „u.s.m.” W szczególności powodowie

powinni wpłacić różnicę pomiędzy wartością rynkową lokalu a zwaloryzowaną

wartością wkładu mieszkaniowego, czego dotychczas nie uczynili. W tej sytuacji ich

powództwo podlegało oddaleniu jako przedwczesne.

Apelacja od tego rozstrzygnięcia została oddalona wyrokiem Sądu

Okręgowego w K. z dnia 13 września 2005 r. Sąd ten zwrócił się do Sądu

Apelacyjnego o dokonanie wykładni powołanego wyroku z dnia 30 maja 2003 r.

Sąd Apelacyjny dokonał wykładni w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2005 r.,

stwierdzając, że na podstawie umowy o ustanowienie spółdzielczego prawa

lokatorskiego do lokalu określonego w tym wyroku, powódka obowiązana jest

wnieść do pozwanej Spółdzielni wkład mieszkaniowy w wysokości wymaganej

w czasie zawarcia umowy. W tej sytuacji, w ocenie Sądu Okręgowego, nie doszło

do zawarcia umowy o ustanowienie spółdzielczego prawa do lokalu, ponieważ

orzeczenie Sądu Apelacyjnego zawarte w wyroku z dnia 30 maja 2003 r.,

sprecyzowane postanowieniem z dnia 20 czerwca 2005 r., nie zastępuje umowy

o ustanowienie prawa, a zastępuje oświadczenie woli tylko jednej strony,

tj. Spółdzielni. Do zawarcia umowy potrzebne jest więc oświadczenie woli powódki,

że na tych warunkach nabywa prawo do lokalu. Do tej pory takiego oświadczenia

powódka nie złożyła, a zatem powództwo w niniejszej sprawie zostało prawidłowo

oddalone, jako przedwczesne.

Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżyli powodowie skargą kasacyjną. Zarzucili

naruszenie art. 64 k.c. w zw. z art. 1047 k.p.c. i art. 48 ust. 1 3 ustawy z dnia

3 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz

niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 122, poz. 1024) – dalej jako „u.z.u.s.m.”, art. 48

ust. 13 w zw. z art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. w brzmieniu nadanym

im ustawą z dnia 3 czerwca 2005 r., Art. 12 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 12 ust 1 – 4

i ust. 2 w zw. z art. 10 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 u. s. m. w brzmieniu nadanym im ustawą

z 3 czerwca 2005 r. oraz art. 328 § 2 i art. 316 § 1 k.p.c. Na tych podstawach

wnieśli o zmianę skarżonego wyroku przez uwzględnienie powództwa, ewentualnie

o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 316 § 1 k.p.c. sąd wydaje wyrok biorąc za podstawę

stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy (zasada aktualności orzeczenia

sądowego). Przez „stan rzeczy” rozumie się tu zarówno stan faktyczny,

jak i prawny. W systemie apelacyjnym zasada ta ma zastosowanie do sądów obu

instancji,

gdyż

instancja

odwoławcza

jest

tu

przede

wszystkim

sądem

merytorycznym a nie tylko kontrolnym. Kierując się nią, trzeba przyznać rację

skarżącym, że Sąd Okręgowy, z uchybieniem art. 316 § 1 k.p.c., niesłusznie

pominął zmianę ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, wprowadzoną ustawą

nowelizacyjną z dnia 3 czerwca 2005 r. (Dz.U. nr 122, poz. 1024), która weszła

w życie z dniem 22 lipca 2005 r., a więc obowiązywała w dacie rozpoznawania

apelacji. Zmiana stanu prawnego polegała, m. in., na wprowadzeniu do art. 48

u.s.m. ustępu 13, zgodnie z którym, jeżeli spółdzielnia nabyła budynek nieodpłatnie,

najemcy są zwolnieni od wpłaty wkładu mieszkaniowego. Sąd Okręgowy nie

rozważał kwestii ewentualnego zastosowania tego przepisu w niniejszej sprawie

i skutków takiej subsumcji prawnej, co stanowi wystarczającą podstawę do

skutecznego zakwestionowania skarżonego wyroku (art. 39312 k.p.c. w zw. z art.

108 § 2 k.p.c.). Uwzględnienie na tej podstawie kasacji sprawia, że przedwczesnym

staje się merytoryczne ustosunkowywanie do pozostałych zarzutów kasacji,

dotyczących naruszenia art. 64 k.c. w zw. z art. 1047 k.p.c. oraz art. 12 ust. 1 pkt. 5

w zw. z art. 12 ust. 1 – 4 i ust. 2 w zw. z art. 10 ust. 1 pkt. 1 i 2 u.s.m. - w brzmieniu

nadanym tym ostatnim przepisom przez ustawę nowelizującą z dnia 3 czerwca

2005 r.

Dlatego orzeczono jak w sentencji.