II CSK 152/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 152/09

POSTANOWIENIE

Dnia 9 czerwca 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Helena Ciepła

w sprawie z wniosku A.P.

przy uczestnictwie J.P., Ł.K. i W.P.

o dział spadku i zniesienie współwłasności,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 9 czerwca 2009 r.,

na skutek skargi kasacyjnej wnioskodawcy

oraz na skutek skargi kasacyjnej uczestnika postępowania J.P.

od postanowienia Sądu Okręgowego w K.

z dnia 8 maja 2008 r., sygn. akt [...],

1. odrzuca skargę kasacyjną uczestnika postępowania J.P.,

2. odmawia przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej

wnioskodawcy

A.P.

i

znosi

wzajemnie

między

wnioskodawcą i uczestnikiem postępowania J.P. koszty

postępowania kasacyjnego,

3. przyznaje adw. B.S. od Skarbu Państwa – Kasa Sądu

Okręgowego w K. kwotę 120zł tytułem kosztów nie

opłaconej pomocy prawnej udzielonej uczestnikowi W.P.

z urzędu, z uwzględnieniem 22% podatku VAT.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w P. postanowieniem z dnia 7 lutego 2008 r., dokonał działu

spadku po A.P., zmarłej 21 listopada 1961 r. oraz zniesienia współwłasności w ten

sposób, że nieruchomość położoną w G., składającą się z działek o łącznej

powierzchni

13,71

ha,

określonych

w

sentencji

postanowienia,

objętych

oznaczonymi księgami wieczystymi przyznał na wyłączną własność uczestnika

J.P., a na rzecz uczestnika A.P. zasądził spłatę w kwocie 175.362,50 zł płatną w

ratach, zabezpieczonych przez wpis hipoteki przymusowej w księgach wieczystych.

Postanowienie to w całości zaskarżył wnioskodawca A.P., natomiast

uczestnik J.P. zaskarżył je w części orzekającej spłatę ponad 87.681,25 zł i wniósł

o jego zmianę przez zasądzenie od niego spłaty w kwocie 87.681,25 zł., co w

istocie stanowi obniżenie zasądzonej spłaty do tej kwoty.

Sąd Okręgowy w K. postanowieniem z dnia 8 maja 2008 r. oddalił obydwie

apelacje, podzielając ocenę jurydyczną Sądu Rejonowego.

Wnioskodawca i uczestnik postępowania zaskarżyli to postanowienie

skargami kasacyjnymi. Wnioskodawca zaskarżył to postanowienie w całości

i zarzucił zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie przepisów postępowania: art. 5191

§ 1 k.p.c. w związku z art. 3983 § 1 pkt.2 k.p.c. przez niewyjaśnienie podstawy

prawnej z przytoczeniem przepisów prawa przez co doszło do naruszenia prawa

materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 213 k.c., podczas gdy sprawa

winna być rozpoznana na płaszczyźnie przepisu art. 214 § 2 k.c.

Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania uzasadnił naruszeniem

wymienionych przepisów oraz potrzebą wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. w celu wyraźnego podkreślenia

przez orzecznictwo sądowe, kiedy to podział nieruchomości rolnej jest sprzeczny

z zasadami prawidłowej gospodarki w istniejących warunkach gospodarczych.

Uczestnik postępowania

J.P.

zaskarżył

to

postanowienie

w części

oddalającej jego apelację i określił wartość przedmiotu zaskarżenia na kwotę

175.362,50 zł.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W

przedmiocie

przyjęcia

(odmowy

przyjęcia)

dopuszczalnej

skargi

kasacyjnej do rozpoznania, Sąd Najwyższy orzeka w ramach tzw. przesądu,

którego celem jest wyeliminowanie skarg oczywiście bezzasadnych. Zgodnie

z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę do rozpoznania jeżeli:

-

w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne;

-

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów;

-

zachodzi nieważność postępowania;

-

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Na tych jedynie przesłankach może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii

przyjęcia bądź odmowy przyjęcia dopuszczalnej skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Dopuszczalność skargi kasacyjnej w postępowaniu nieprocesowym reguluje

art. 5191 § 1 k.p.c., według którego skarga taka nie przysługuje w sprawach

dotyczących zniesienia współwłasności i działu spadku, jeżeli wartość przedmiotu

zaskarżenia jest niższa niż 150.000 zł.

Według ugruntowanego stanowiska w orzecznictwie, wartość przedmiotu

zaskarżenia, którego dotyczy skarga kasacyjna, obejmuje tylko te roszczenia, które

stronie wnoszącej skargę oddalił sąd drugiej instancji i których dlatego dochodzi

w postępowaniu kasacyjnym. Zatem nie może być ona wyższa niż całość

roszczenia dochodzonego w drugiej instancji.

Jak wynika z apelacji wniesionej przez J.P., zaskarżył on orzeczenie Sądu

Rejonowego w części zasądzającej od niego spłatę ponad 87.681,25 zł i wniósł o

jego zmianę przez zasądzenie tej spłaty w kwocie 87.681,25 zł., a więc w istocie o

obniżenie zasądzonej spłaty do tej kwoty. W konsekwencji oddalenia apelacji w

całości, prawidłowo określona wartość przedmiotu zaskarżenia wniesioną przez

niego skargą kasacyjną, nie może być wyższa niż kwota 87.681,25 zł. Skoro

zgodnie z art. 5191 § 4 k.p.c. kwotowy próg dopuszczalności skargi kasacyjnej w

sprawach o dział spadku i zniesienie współwłasności, wynosi 150.000 zł, zatem

skargę kasacyjną uczestnika J.P., jako niedopuszczalną, odrzucono, czego nie

uczynił Sąd Okręgowy.

Natomiast

skarga

kasacyjna

wnioskodawcy

nie

spełnia

wymagań

określonych w art. 398 § 1 k.p.c. Przede wszystkim ogólnikowość sformułowania

wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania „wnoszę o przyjęcie skargi do

rozpoznania z tym uzasadnieniem, że doszło do naruszenia przepisów, o których

mowa we wcześniejszej części. Ponadto istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości (art. 398 9 § 1 pkt.2 k.p.c. w celu

wyraźnego

podkreślenia

nieruchomości

rolnej

przez

jest

orzecznictwo

sprzeczny

z

sądowe,

zasadami

kiedy

prawidłowej

to

podział

gospodarki

w istniejących warunkach gospodarczych”, wskazuje na zagadnienie prawne

sprowadzające się do wyjaśnienia kiedy podział nieruchomości rolnej jest

sprzeczny z zasadami prawidłowej gospodarki. Nie jest to, jak wymaga tego

art. 3989 § 1 k.p.c., zagadnienie nowe nierozwiązane dotąd w orzecznictwie,

którego rozstrzygnięcie może się przyczynić do rozwoju prawa. Wystarczy odwołać

się do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 1969 r., III CZP 12/69

(OSNCP 1970, nr 3, poz.39) i orzeczenia z dnia 7 marca 2008 r. III CSK 328/07

(niepubl.),

w których

Sąd

Najwyższy

wyjaśnił,

że

sprzeczność

podziału

gospodarstwa z zasadami prawidłowej gospodarki rolnej zachodzi wtedy, gdy

reguły te przemawiają przeciwko podziałowi, np. gdyby istniała szansa na podjęcie

towarowej produkcji rolnej w działowym gospodarstwie, a podział doprowadziłby do

powstania nieżywotnej jednostki, która ze względu na obszar, brak siedliska,

inwentarza oraz na inny zawód, brak zainteresowań, z góry skazana byłaby na

wyłączenie z produkcji rolnej.

Z tych samych przyczyn nie zachodzi też konieczność dokonania wykładni

art. 213 i 214 k.c.

Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.) i zniósł wzajemnie koszty postępowania między

wnioskodawcą i uczestnikiem postępowania J.P. na podstawie art. 102 k.p.c. w

związku z art. 391 i art. 39821 k.p.c. O wynagrodzeniu pełnomocnika W.P. z urzędu,

orzeczono na podstawie § 19 w związku z § 2 ust.3 rozp. Ministra Sprawiedliwości

z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie ( Dz. U. Nr

163, poz.1343 ze zm.).