II CSK 15/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 15/05

POSTANOWIENIE

Dnia 15 grudnia 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Kazimierz Zawada (przewodniczący)

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian (sprawozdawca)

SSN Hubert Wrzeszcz

w sprawie z wniosku Zakładów "E.(...)" - Spółki Akcyjnej w Z.

przy uczestnictwie P. H. o orzeczenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej na

własny rachunek oraz pełnienia funkcji członka rady nadzorczej, reprezentanta lub

pełnomocnika w spółce handlowej, przedsiębiorstwie państwowym, spółdzielni, fundacji

lub stowarzyszeniu, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu

15 grudnia 2005 r., skargi kasacyjnej wnioskodawcy od postanowienia Sądu

Okręgowego w Ł. z dnia 23 marca 2005 r., sygn. akt X Ga (...),

oddala skargę kasacyjną i zasądza od wnioskodawcy na rzecz uczestnika kwotę

120,-

(sto

dwadzieścia)

złotych

tytułem

zwrotu

kosztów

postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w Ł. postanowieniem z dnia 23 marca 2005 r. zmienił

postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 23 grudnia 2004 r. i oddalił wniosek Zakładów

„E.(...)" Spółki akcyjnej z Z. o orzeczenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej

na własny rachunek oraz pełnienia funkcji członka rady nadzorczej, reprezentanta lub

pełnomocnika w spółce handlowej, przedsiębiorstwie, spółdzielni, fundacji lub

stowarzyszeniu w stosunku do uczestnika P. H. pełniącego funkcję wiceprezesa

Zarządu

Firmy

Handlowo-Produkcyjno-Usługowej

odpowiedzialnością.

„C.(...)."

spółki

z ograniczoną

Sąd pierwszej instancji ustalił, że uczestnik P. H. pełnił funkcję wiceprezesa

zarządu od chwili powstania Spółki „C.(...).". Prezesem był P. B., przy czym każdy z

członków zarządu był uprawniony do jednoosobowej reprezentacji spółki. W dniu 30

września 2003 r. zarząd spółki po raz pierwszy złożył wniosek o ogłoszenie upadłości,

jednak został on zwrócony, gdyż nie odpowiadał wymaganiom wynikającym z przepisów

prawa upadłościowego i naprawczego z 2003 r. W dniu 2 stycznia 2004 r. ponownie

został złożony wniosek o ogłoszenie upadłości spółki „C.(...).", który został zwrócony w

dniu 15 stycznia 2003 r. Także wierzyciel, wnioskodawca w niniejszej sprawie, składał

wnioski o ogłoszenie upadłości spółki „C.(...).”, które jednak były zwracane wobec

niedopełnienia wymagań formalnych. Ostatecznie postępowanie upadłościowe zostało

wszczęte na skutek wniosku wierzyciela z dnia 11 lutego 2004 r. Również dłużnik złożył

w dniu 30 stycznia 2004 r. stosowny wniosek, który wprawdzie także został zwrócony w

dniu 6 lutego 2004 r., jednak wydane w tym przedmiocie zarządzenie zostało uchylone

przez sąd odwoławczy w dniu 21 maja 2004 r. Obie sprawy zostały połączone do

wspólnego rozpoznania i ostatecznie w dniu 11 października 2004 r. syndyk masy

upadłości złożyła wniosek o umorzenie postępowania upadłościowego Spółki „C.(...)." z

uwagi na brak majątku wystarczającego na pokrycie kosztów upadłości.

Sąd Rejonowy ustalił także, że głównymi wierzycielami „C.(...)." była Spółka

„E.(...)" oraz przedsiębiorstwo „A.(...).". W dniu 12 listopada 2002 r. została zawarta

umowa sprzedaży przedsiębiorstwa pomiędzy Spółkami „A.(...)." oraz „E.(...)", w wyniku

której wierzycielem z tytułu wierzytelności objętych porozumieniem z dnia 21 września

2001 r. oraz z dnia 26 lutego 2002 r. zawartymi pomiędzy „A.(...)." oraz „C.(...).", stała

się Spółka „E.(...)", wnioskodawca w niniejszej sprawie. Ponadto, pomiędzy Spółkami

„C.(...)." oraz „A.(...)." została zawarta umowa składu, zgodnie z którą „A.(...)." przyjęła

na skład urządzenia elektroniczne oraz inne towary wartości 723.167,22 zł. Towary te

nie zostały wydane Spółce „C.(...)." mimo wezwań kierowanych zarówno do Spółki

„A.(...).", jak i następnie do Spółki „E.(...)". Stan zadłużenia Spółki „C.(...)." na dzień

19 stycznia 2004 r. wynosił, według wierzyciela, kwotę ponad dwa miliony sześćset

tysięcy złotych. Dłużnik podejmował próby negocjowania spłat zaległości, jednak nie

udało się uzgodnić rozliczeń pomiędzy nim a wierzycielem.

W tym stanie za zasadnicze uznał Sąd Rejonowy ustalenie, kiedy zaistniała

podstawa ogłoszenia upadłości, czy wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki „C.(...)"

został złożony w ustawowym terminie oraz czy ewentualne opóźnienie w jego złożeniu

było zawinione przez członków zarządu Spółki.

Ustalenie, w jakiej dacie nastąpił stan niewypłacalności rozumiany jako

zaprzestanie regulowania zobowiązań, było znacznie utrudnione. Jednak poczynione

ustalenia wskazują, że Spółka „C.(...)." stała się niewypłacalna najpóźniej we wrześniu

2003 r. Skuteczne złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości w miesiącu styczniu 2004 r.

nastąpiło zatem z przekroczeniem ustawowego dwutygodniowego terminu, o którym

mowa w art. 373 ust. l prawa upadłościowego i naprawczego. Przekroczenie tego

terminu nastąpiło z winy członków zarządu Spółki „C.(...).". Wejście w życie nowych

uregulowań zawartych w prawie upadłościowym i naprawczym z 2003 r. nie może

stanowić okoliczności wyłączającej zawinienie. Ustawa została bowiem uchwalona 28

lutego 2003 r., a pierwszy, zwrócony, wniosek został złożony we wrześniu 2003 r.

Niewielki stopień winy P. H. nie wyłącza zastosowania sankcji, może mieć jedynie wpływ

na czasokres trwania zakazu. Za takim stanowiskiem przemawia także znaczny stopień

pokrzywdzenia wierzyciela. Spółki „E.(...)”.

W wyniku apelacji uczestnika postępowania P. H. Sąd Okręgowy zmienił

zaskarżone orzeczenie i wniosek oddalił. W uzasadnieniu wskazał, że wprawdzie

uczestnik postępowania złożył wniosek o ogłoszenie upadłości z opóźnieniem, ale nie

można mu przypisać winy. Celem uregulowania zawartego w art. 373 prawa

upadłościowego i naprawczego jest eliminowanie z obrotu nieuczciwych jego

uczestników,

którzy

swoim

celowym

działaniem

narażają

na

straty

innych

przedsiębiorców. Tymczasem dłużnik reprezentowany przez uczestnika postępowania

cały czas prowadził negocjacje zmierzające do ustalenia stanu zadłużenia (część

należności była sporna) oraz do ustalenia spłaty należności. Nie jest to zachowanie się

dłużnika uporczywie uchylającego się od regulowania ciążących na nim zobowiązań.

Nie można też pominąć faktu, że pierwszy wniosek o ogłoszenie upadłości został

złożony w dniu 30 września 2003 r. i odpowiadał wymaganiom określonym w prawie

upadłościowym z 1934 r. Sąd podzielił także argument apelującego, że uczestnik

postępowania w ramach podziału czynności między członkami zarządu zajmował się

sprawami technicznymi, a nie księgowymi.

Skarga kasacyjna wnioskodawcy oparta została na podstawie naruszenia prawa

materialnego (art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c.). Skarżący zarzuca naruszenie art. 373 ust. 1 i 2

prawa upadłościowego i naprawczego przez błędną wykładnię, że niezajmowanie się

przez członka zarządu sprawami księgowymi stanowi wystarczającą przesłankę

ustalenia braku podstaw do orzeczenia zakazu prowadzenia działalności gospodarczej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podstawę prawną zgłoszonego przez Spółkę „E.(...)^ żądania zastosowania

sankcji w odniesieniu do uczestnika postępowania pełniącego funkcję wiceprezesa

Spółki „C.(...).” stanowi art. 373 ust. 1 pkt 1 prawa upadłościowego i naprawczego. Ze

stanu ustalonego przez Sądy orzekające wynika, że wniosek o ogłoszenie upadłości

został przez uczestnika postępowania złożony z naruszeniem dwutygodniowego

terminu, o którym mowa w tym przepisie. Kwestionowane jest natomiast przez

skarżącego stanowisko Sądu drugiej instancji, zgodnie z którym w okolicznościach

sprawy nie ma on obowiązku zastosowania sankcji w postaci pozbawienia prawa

prowadzenia na własny rachunek działalności gospodarczej, pełnienia funkcji członka

rady nadzorczej, reprezentanta lub pełnomocnika w spółce handlowej, przedsiębiorstwie

państwowym, spółdzielni, fundacji lub stowarzyszenia. Skarżący podnosi przy tym, że

Sąd drugiej instancji „uwolnił" uczestnika od odpowiedzialności z tej przyczyny, iż w

ramach podziału zadań pomiędzy członkami zarządu Spółki „C.(...)." zajmował się on

sprawami technicznymi, a nie finansowymi.

Zarzut błędnej wykładni art. 373 ust. 1 pkt 1 prawa upadłościowego i

naprawczego, sformułowany przez skarżącą Spółkę „E.(...)" w skardze kasacyjnej,

polega na pewnym nieporozumieniu. Otóż Sąd drugiej instancji jako jedną z przyczyn

nieorzeczenia sankcji w stosunku do uczestnika postępowania wskazał zajmowanie się

przez niego sprawami technicznymi spółki. Nie była to jedyna przyczyna, zatem nawet

uznanie zasadności zarzutu zawartego w skardze kasacyjnej nie przesądza o

nieprawidłowości zapadłego orzeczenia. Sąd Okręgowy podniósł bowiem jeszcze dwie

okoliczności przesądzające o braku podstaw orzeczenia zakazu, o którym mowa w art.

373 ust. 1 prawa upadłościowego i naprawczego: podejmowane przez uczestnika

postępowania próby wynegocjowania sposobu spłaty zaległości oraz fakt, że wniosek o

ogłoszenie upadłości z dnia 30 września 2003 r. został złożony z zachowaniem terminu

ustawowego i odpowiadał on wymaganiom zawartym w prawie upadłościowym z 1934

r., pod rządem którego został złożony (ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo

upadłościowe i naprawcze weszła w życie w dniu 1 października 2003 r.). Wprawdzie

uzasadnienie Sądu drugiej instancji nie jest w tym względzie zbyt precyzyjne, ale zdaje

się z niego wynikać, że wskazane okoliczności przesądzają o braku winy po stronie

uczestnika postępowania. Przepis art. 373 ust. 1 wymaga zaś, aby m.in. niezłożenie

wniosku w terminie dwóch tygodni od powstania podstawy do ogłoszenia upadłości

nastąpiło z winy osoby zobowiązanej do takiego działania.

Sąd drugiej instancji trafnie zatem wskazał, że uczestnikowi postępowania nie

można przypisać w okolicznościach niniejszej sprawy winy. W sposób zasadny

przywiązał znaczenie do przyczyn, dla których pierwszy wniosek o ogłoszenie upadłości

Spółki „C.(...)." złożony przez P. H. został zwrócony i podkreślił, że wniosek ten

odpowiadał

wymaganiom

poprzednio

obowiązujących

przepisów.

Okoliczność

zajmowania się przez uczestnika w ramach prac w zarządzie sprawami technicznymi

stanowiła jedynie dodatkowe uzasadnienie niezastosowania sankcji z art. 373 ust. 1 pkt

1 prawa upadłościowego i naprawczego.

Z tych względów Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną (art. 398 14 k.p.c.). O

kosztach orzeczono na podstawie art. 520 § 3 k.p.c.