II CSK 144/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 144/11

POSTANOWIENIE

Dnia 18 stycznia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący)

SSN Irena Gromska-Szuster

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku Janiny B. i Ryszarda B.

przy uczestnictwie Skarbu Państwa - Starosty P., Lidii Ć.,

Alicji W., Tadeusza K., Wenancjusza K., Stanisława K.,

Marii G., Elżbiety M., Genowefy K., Józefa K.,

Edyty P. i Krystyny K.

o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 18 stycznia 2012 r.,

skargi kasacyjnej uczestniczki postępowania Lidii Ć.

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 8 października 2010 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od uczestniczki

postępowania Lidii Ć. na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii

Generalnej Skarbu Państwa kwotę 1200 (jeden tysiąc dwieście)

zł tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 22 lutego 2010 r. Sąd Rejonowy stwierdził, że

wnioskodawcy Ryszard i Janina małżonkowie B. nabyli na prawach wspólności

majątkowej małżeńskiej przez zasiedzenie z dniem 10 października 1979 r.

własność nieruchomości położonej w N. złożonej z działek nr 242/1 o powierzchni

1,6234 ha, odpowiadającej parceli katastralnej nr 507/224 i części parceli nr

509/225 oraz nr 255/1 o powierzchni 1,7926 ha, odpowiadającej parceli katastralnej

nr 508/224 i części parceli nr 509/225, objętych księgą wieczystą KW nr „x”.

Sąd ten ustalił, że parcele 972/740, 973/740 oraz 507/224, 508/224

i 509/225 zastały zakupione w latach 1935-36 przez Waltera Ł., którego

następcami prawnymi są uczestniczki Lidia Ć. i Alicja W. Pierwsze dwie

parcele ujęte były w księdze wieczystej U. Tom XXVI karta 1089, pozostałe trzy

- w księdze U. Tom IV karta 161, z tym, że w drugiej księdze nie podano

numeracji

parceli

lecz

tylko

ich

powierzchnię.

W

2002

r.

dla

całej

nieruchomości o pow. 4.91 ha założono nową księgę KW nr „x”, jako właściciel

figurował w niej W. Ł., jednak także wówczas wpisano jedynie numery parceli

972/740 i 973/740, pomijając numerację pozostałych trzech.

Zaraz po II wojnie światowej Skarb Państwa w nieznanych okolicznościach

wszedł w posiadanie działek nr 507/224, 508/224 i 509/225. Walter Ł. udał się z

aktem własności do P. do urzędu upomnieć się o swoją własność, jednak urzędnik

na jego oczach podarł akt własności i wyrzucił go z biura.

W 1949 r. Skarb Państwa w związku z reformą rolną oddał te działki

w posiadanie Pawłowi K. jako część gospodarstwa rolnego w N. o powierzchni 7,53

ha. Dokument nadania ziemi obejmującej sporne działki pochodził z dnia 30

października 1958 r. i został wydany na podstawie orzeczenia Powiatowej

Komisji Ziemskiej w C. z dnia 15 sierpnia 1949 r. Postanowieniem z dnia 10

października 1959 roku Sąd Powiatowy urządził księgę wieczystą Kw nr „y” dla

nieruchomości, wchodzących w skład gospodarstwa rolnego Pawła K., w tym

działek 507/224, 508/224 i 509/225, które – po przeprowadzonej w 1958 r.

regulacji gruntów zmieniły numerację i granice. P arcela 507/224 i część

parceli 509/225 stały się działką nr 573 (pow. 1.61.00 ha), a parcela 508/224 i

część parceli 509/225 utworzyły działkę ewidencyjną nr 595 (pow. 1.81.00 ha).

Na podstawie decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w U. z dnia 5 września

1974 r. Skarb Państwa przejął gospodarstwo Pawła K. Następnie działki zostały

poddane scalaniu. W jego wyniku w grudniu 1974 r. otrzymał je Piotr P. jako

grunty wchodzące w skład działek nr 312 i 323 o łącznej powierzchni 4.40. Do

jesieni 1976 r. uprawiała je spadkobierczyni P. P. – Marianna P. Od tego czasu w

ich posiadanie weszli wnioskodawcy na mocy porozumienia z Urzędem Gminy w

U. W kwietniu 1975 r. zamknięto księgę prowadzoną dla gospodarstwa rolnego

Pawła K., a nieruchomość przeniesiono do księgi wieczystej Kw nr „z”, w

której jako właściciel wpisany został Skarb Państwa.

Decyzją z dnia 18 lutego 1977 r. Skarb Państwa przejął gospodarstwo rolne

stanowiące własność Mariany P., ujawnione w księdze wieczystej Kw nr „m”

Sądu Rejonowego , z wyłączeniem budynków. W skład tego gospodarstwa

wchodziły działki nr 312 i 323.

Wnioskodawcy zakupili od Skarbu Państwa w dniu 11 maja 1978 r.

nieruchomość o pow. 4.40 ha, składającą się z działek nr 312 i 323 za kwotę

124.350 starych złotych. W 1980 r. działka nr 312 otrzymała numer 242, a działka

nr 323 numer 255. Podobnie jak ich poprzednicy (Piotr i Marianna P. i Paweł K.)

wnioskodawcy byli przekonani, że skutecznie nabyli własność działek nr 242 i

255. O tym, że Skarb Państwa w momencie sprzedaży nie był właścicielem tej

nieruchomości dowiedzieli się z odpisu pozwu wniesionego przeciwko nim 26

września 2007 r. przez Lidię Ć. o uzgodnienie treści księgi wieczystej z

rzeczywistym stanem prawnym. Sąd Rejonowy prawomocnym wyrokiem z dnia

12 lutego 2009 r. nakazał, aby w księdze wieczystej wnioskodawców - Kw nr

„n” Sądu Rejonowego wpisać jedynie działki nr 242/2 o powierzchni 0.30.66 ha i

nr 255/2 o obszarze 0.67.74 ha, łącznie obszar 0,98.40 ha, to znaczy tą część

gruntu, która nie wchodziła w skład parceli o nr 507/224, 509/225 i 508/224.

Parcele te, które noszą obecnie oznaczenia geodezyjne 242/1 i 255/1, bez

podania ich numeracji figurowały w księdze wieczystej Kw nr „x” i stanowiły

współwłasność uczestniczek Lidii Ć. i Alicji W. Sąd uznał, że z uwagi na istnienie

więcej niż jednej księgi wieczystej dla tych działek małżonkowie B. nie korzystali z

ochrony wynikającej z rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych przy ich nabyciu.

Od 1958 r. do wytoczenia powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej

z rzeczywistym stanem prawnym ani Walter Ł., ani jego spadkobiercy nie żądali od

wnioskodawców ani ich poprzedników wydania nieruchomości, nie pobierali od

nich czynszu, nie toczyło się też żadne postępowania sądowe, które dotyczyłoby

tych nieruchomości.

Sąd Rejonowy ocenił, że Paweł K. wszedł w posiadanie spornych

nieruchomości w 1949 r. w złej wierze, ponieważ dokumenty nadające ziemię

otrzymał dopiero w 1958 r. Księga wieczysta Kw nr „y” dla nieruchomości Pawła K.

została urządzona 10 października 1959 r. i od tego dnia rozpoczął się bieg

zasiedzenia tzw. secundum tabulas, w oparciu o art. 50 § 2 dekretu prawo

rzeczowe

i termin zasiedzenia zakończył się po

upływie

lat,

czyli

10 października 1979 r. Posiadanie było przenoszone w drodze decyzji o przejęciu

gospodarstwa rolnego z Pawła K. na Skarb Państwa (1974 r.), ze Skarbu Państwa na

Piotra P. (1974 r.) w drodze decyzji o scaleniu i wymianie gruntów, następnie z

Marianny P. (jedynej spadkobierczyni Piotra P.) na Skarb Państwa w drodze decyzji o

przejęciu tego gospodarstwa za rentę (1977 r.), a na końcu ze Skarbu Państwa na

wnioskodawców na podstawie umowy sprzedaży z 1978 r. Wnioskodawcy i ich

poprzednicy w posiadaniu nieruchomości, począwszy od Pawła K., byli ujawnieni w

księdze wieczystej. W żadnej z ksiąg nie były wymienione oznaczenia parceli, które

stanowiły własność Waltera Ł. Numery działek – 312 i 323 - wskazane zostały

dopiero w księdze wieczystej, w której figurują wnioskodawcy, wcześniej (kolejno

w księgach Kw „y”, Kw „m” i Kw „z”) wpisywano jedynie obszar i – poza księgą Kw

„z” – położenie nieruchomości.

Z dniem 1 stycznia 1965 r., w myśl art. XLI § 1 przepisów wprowadzających

kodeks cywilny, do zasiedzenia, którego bieg rozpoczął się przed dniem wejścia

w

życie

tego

kodeksu,

należało

stosować

jego

przepisy;

dotyczyło

to w szczególności możności nabycia prawa przez zasiedzenie. Jeżeli termin

zasiedzenia według kodeksu cywilnego był krótszy niż według przepisów

dotychczasowych, bieg zasiedzenia rozpoczynał się z dniem wejścia w życie

kodeksu; jeżeli jednak zasiedzenie rozpoczęte przed dniem wejścia w życie

kodeksu cywilnego nastąpiłoby wcześniej przy uwzględnieniu terminu

określonego

w przepisach

dotychczasowych,

zasiedzenie

następowało

z upływem terminu wcześniejszego. Artykuł 172 k.c. ustanawiał do nabycia

własności przez zasiedzenie wymóg 10-letniego nieprzerwanego samoistnego

posiadania nieruchomości w wypadku uzyskania posiadania w dobrej wierze

i termin

20–letni,

jeżeli

posiadacz

uzyskał

posiadanie

w

złej

wierze.

Kodeks cywilny nie przejął konstrukcji zasiedzenia nieruchomości poprzez

posiadaczy

ujawnionych

w

księdze

wieczystej

(secundum

tabulas).

Sąd Rejonowy przyjął wykładnię ustaloną w postanowieniu Sądu Najwyższego

z dnia 13 marca 1977 r. (OSNC 1978/11/203), w myśl której okoliczność,

że przewidziane w kodeksie cywilnym terminy zasiedzenia nieruchomości

są takie same jak przewidziane poprzednio w prawie rzeczowym terminy

zasiedzenia nieruchomości secundum tabulas, nakazuje do takich wypadków

stosować zasadę, wedle której osoba wpisana do księgi wieczystej jako właściciel

nieruchomości

i

która

pod

rządem

prawa

rzeczowego

w

1946

r.

objęła nieruchomość w posiadanie, nabywa jej własność z chwilą upływu zależnie od tego, czy uzyskała posiadanie w dobrej czy złej wierze - 10-letniego

lub 20-letniego terminu liczonego od dnia objęcia nieruchomości w posiadanie,

choćby jego bieg nie zakończył się przed wejściem w życie kodeksu cywilnego.

Oceniając bieg terminu zasiedzenia na podstawie art. 51 § 2 dekretu i przyjmując,

że należy zastosować termin 20-letni liczony od dnia urządzenia dla spornej

nieruchomości księgi wieczystej, do której wpisano Pawła K., Sąd Rejonowy

przyjął

samoistne

posiadanie

wnioskodawców

oraz

ich

poprzedników.

Wnioskodawcy weszli w posiadanie parceli Waltera Ł. w dobrej wierze. Sąd I

instancji dodatkowo stwierdził, że gdyby nie podzielić poglądu, że wnioskodawcy

nabyli sporną nieruchomość przez zasiedzenie z upływem terminu określonego w

art. 50 § 2 dekretu, to wówczas nabyliby tą drogą jej własność z dniem 1 grudnia

1980 r. z upływem 30-letniego terminu określonego w art. 50 § 2 dekretu,

liczonego od końca 1949 r., kiedy w posiadanie gruntu wszedł Paweł K. Zdaniem

Sądu wnioskodawcy zasiedzieliby nieruchomość nawet bez doliczenia do

swojego posiadania okresów posiadania poprzedników, nastąpiłoby to dnia 11

maja 1988 r. z upływem 10-letniego terminu określonego w art. 172 § 1 k.c. w

brzmieniu sprzed 1 października 1990 r.

Sąd Rejonowy uznał, że do 1966 r. nie było przeszkód aby właściciel,

ujawniony w księdze wieczystej wystąpił o wydanie nieruchomości, a od chwili

wpisania Skarbu Państwa – aby wystąpił o uzgodnienie treści księgi wieczystej

z rzeczywistym stanem prawnym; wytaczanie tego rodzaju powództw nie groziło

żadnymi represjami politycznymi. W jego ocenie trwającej od 1959 do 2007 r.

bierności Waltera Ł. i jego spadkobierców nie można tłumaczyć względami

politycznymi, gdyż wówczas wystąpiliby na drogę sądową w krótkim czasie po

zmianie ustroju, czyli po 1989 r., a nie dopiero w 2007 r.

Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 8 października 2010 r. zmienił

zaskarżone postanowienie o tyle, że datę nabycia przez wnioskodawców przez

zasiedzenie własności nieruchomości oznaczył na dzień 24 maja 1978 r.

Podstawą rozstrzygnięcia były ustalenia poczynione przez Sąd Rejonowy, które

Sąd drugiej instancji uznał za prawidłowe. Dokonał jednak ich odmiennej oceny,

w wyniku której przyjął, że najpóźniej od momentu przekazania nieruchomości

Pawłowi K. w posiadanie zależne Skarb Państwa musi być traktowany jako

posiadacz samoistny nieruchomości, gdyż zadysponowanie nieruchomością

stanowiło zachowanie właścicielskie. Ponieważ nie jest znana dokładna data

tej czynności – Sąd Okręgowy oznaczył początek samoistnego posiadania na

1 stycznia 1950 r. i wskazał, że od tej daty rozpoczynał bieg 30-letni termin

zasiedzenia z art. 50 § 2 prawa rzeczowego w zw. z art. XLI § 2 przepisów

wprowadzających kodeks cywilny, który upływał z dniem 1 stycznia 1980 r. W

trakcie biegu tego terminu, w dniu 23 maja 1958 r. Skarb Państwa złożył wniosek

o założenie księgi wieczystej i wpis prawa własności, który został uwzględniony

w dniu 27 września 1959 r., ale miał moc wsteczną od daty złożenia wniosku - art.

38 § 1 pr. o księgach wieczystych. Dlatego Sąd Okręgowy przyjął, że termin 20letni zasiedzenia secundum tabulas upłynął w dniu 23 maja 1978 r., w czasie kiedy

nieruchomość posiadali wnioskodawcy, którzy nabyli jej własność od dnia

następnego. Każdy kolejny następca prawny Skarbu Państwa był posiadaczem

samoistnym

nieruchomości,

ponieważ

nabywał

ją

w

drodze

decyzji

administracyjnych lub umów cywilnoprawnych w zaufaniu do treści księgi

wieczystej i władał nieruchomościami jak właściciel.

Dokonując oceny posiadania nieruchomości przez Skarb Państwa

w związku z bezprawnym wejściem w jej posiadanie Sąd Okręgowy o dwołał

się do uchwały pełnego składu Sądu Najwyższego z dnia 26 października 2007 r.

(III CZP 30/07, OSNC 2008/5/43), stwierdzając, że władanie cudzą nieruchomością

przez Skarb Państwa, uzyskane w ramach sprawowania władztwa publicznego

(niezależnie od tego, czy przejęcie władztwa nad nieruchomością nastąpiło bez

jakiejkolwiek podstawy prawnej, czy też na podstawie ostatecznej decyzji

administracyjnej, uznanej następnie za nieważną), może być posiadaniem

samoistnym prowadzącym do zasiedzenia, z tym że termin zasiedzenia nie biegł,

jeżeli właściciel nie mógł skutecznie dochodzić wydania nieruchomości (art. 121 pkt 4

w związku z art. 175 k.c.).

Sąd odwoławczy stwierdził, że termin zasiedzenia skończył bieg w trakcie

posiadania samoistnego wnioskodawców, którzy mogli doliczyć okres posiadania

poprzedników (art. 57 § 2 prawa rzeczowego) poczynając od 1 stycznia 1950 r.

W jego ocenie na bieg terminu zasiedzenia nie wpływało to, że wnioskodawcy

w latach 1977 - 1978 władali gruntami jako posiadacze zależni, gdyż mogli go zaliczyć

jako następcy Skarbu Państwa, który był w tym czasie posiadaczem samoistnym.

Sąd Okręgowy rozważył także, czy bieg terminu zasiedzenia na rzecz Skarbu

Państwa nie uległ zawieszeniu na podstawie art. 121 pkt 4 k.c. w zw. z art. 175 k.c.

w wyniku działań Państwa (aktów władzy publicznej), określających władczo pozycję

prawną właścicieli nieruchomości, przez co nie mogli oni dochodzić przed sądem lub

innym organem powołanym do rozpoznania spraw danego rodzaju zwrotu

nieruchomości zawładniętej przez Państwo. Sąd wskazał, że chodzi o niezależny

od właściciela,

wywołany

o powszechnym

zasięgu

uwarunkowaniami

oddziaływania

stan

politycznymi,

obiektywny,

niemożności

skutecznego

dochodzenia na drodze prawnej wydania nieruchomości, który przeczyłby

podstawowemu

dla

biegu

zasiedzenia

założeniu

o

realnej

możliwości

windykowania przez właściciela przedmiotu własności. Taki stan polegał na

podejmowaniu

przez

władzę

publiczną

szeroko

zakrojonych

działań

nacjonalizacyjnych, w ramach których wydawano decyzje administracyjne nie

podlegające kontroli sądowej, a jednocześnie dotknięte tak istotnymi uchybieniami,

że stwierdzono ich nieważność po upływie ponad 40 lat. Stan taki uzasadniał

przyjęcie, że bieg zasiedzenia nie rozpoczął się, a rozpoczęty uległ zawieszeniu

przez okres obowiązywania niezaskarżalnych do sądu decyzji władzy

publicznej,

wadliwie

rozstrzygających

o

skutkach

prawnych

zdarzenia

będącego podstawą roszczenia. To stanowisko należy odnieść także do tych

sytuacji, w których objęcie nieruchomości we władanie przez Skarb Państwa

nastąpiło bez jakiejkolwiek podstawy prawnej bądź na podstawie prawnej, która

następnie upadła. Przeszkoda uniemożliwiająca rozpoczęcie lub powodująca

zawieszenie biegu terminu zasiedzenia powinna mieć charakter obiektywny,

konieczne jest zatem ustalenie na kanwie konkretnego stanu faktycznego,

iż osoba uprawniona do skutecznego dochodzenia roszczenia o wydanie

nieruchomości rzeczywiście była tej możliwości pozbawiona i wykazanie,

że w ówczesnych

warunkach

ustrojowych

i

w

stanie

prawnym

wówczas

obowiązującym skuteczne dochodzenie roszczenia nie było możliwe bądź

ze względu na niedostępność środków prawnych, które pozwoliłyby podważyć

wadliwe akty władzy publicznej, bądź ze względu na to, że powszechna

praktyka stosowania obowiązujących wówczas przepisów - obiektywnie biorąc nie

stwarzała

realnych

szans

uzyskania

korzystnego

dla

uprawnionego

rozstrzygnięcia.

Odnosząc powyższe reguły do rozważanego stanu faktycznego Sąd

Okręgowy wskazał, że Skarb Państwa wszedł w posiadanie spornych

nieruchomości całkowicie bezprawnie, nie wydając żadnej decyzji, która mogłaby

podlegać ewentualnej kontroli. Jednak przez cały okres biegu terminu zasiedzenia

dopuszczalne było wytoczenie powództwa o wydanie nieruchomości i nie

odnotowano przypadku, aby ze strony sądu powstało zagrożenie osobiste dla

ubiegających się o zwrot nieruchomości lub o odszkodowanie, mogły być więc

i były

wnoszone

powództwa

windykacyjne przeciwko Skarbowi Państwa.

Sąd drugiej instancji rozważył, czy powszechnej przeszkody dochodzenia wydania

nieruchomości nie stanowił przepis art. 9 (następnie przemianowanego na

art. 16) ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości

rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem

reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. z 1958 r., Nr 7, poz. 71 z późn. zm.),

który uznany został za taką przeszkodę przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu

postanowienia z dnia 29 kwietnia 2010 r. (IV CSK 474/09, niepubl.).

Sąd Najwyższy stwierdził, że przepis ten wprost wyłączył prawo do sądu

w sprawach dotyczących nieruchomości w nim określonych, a wszczęte przed

jego wejściem w życie sprawy o wydanie nieruchomości miały być z mocy tego

przepisu umarzane. Sąd Okręgowy nie podzielił takiej oceny. Zwrócił uwagę,

że powołany przepis, obowiązujący od dnia 5 kwietnia 1958 r. do dnia 1 stycznia

1992 r., mógł znaleźć zastosowanie do spornej nieruchomości, jednak ani jego

treść, ani wykładnia wynikająca z orzeczeń Sądu Najwyższego (Sąd powołał

orzeczenia z 21.08.1959 r., I Cr 964/58, OSNCK 1961/2/42, z 14.11.1960 r., II CR

386/59, OSNC 1962/3/88 i z 13.02.1962 r., II CR 120/62, OSNPG 1963/7/43) nie

pozbawiała właściciela nieruchomości prawa do sądu w sprawie o wydanie

nieruchomości. Skutek wejścia w życie tej ustawy był taki, że w sprawach

dotyczących nieruchomości mogącej spełniać kryteria z art. 9 (16) ust. 1 ustawy,

sąd miał obowiązek zwrócić się do właściwego organu administracji rolnej lub

leśnej w celu ustalenia, czy w stosunku do tej nieruchomości została wydana

decyzja w trybie art. 9 (16) ust. 3 o jej przejściu na własność Skarbu Państwa bez

odszkodowania, nie miał bowiem kompetencji do samodzielnego dokonywania

takiego ustalenia. Droga sądowa była więc wyłączona jedynie w kwestii

prejudycjalnej, a nie w sprawie o wydanie. Po ustaleniu, że decyzja w trybie art.

9 (16) ust. 3 ustawy nie została wydana, sąd obowiązany był zawiesić

postępowanie

do

czasu

wydania

decyzji

(pozytywnej

lub

negatywnej).

Jeżeli zapadła decyzja negatywna, postępowanie mogło toczyć się dalej,

natomiast w razie ustalenia, że wydana została decyzja pozytywna, postępowanie

należało umorzyć na podstawie art. 9 (16) ust. 4 ustawy. Wątpliwości budziło,

czy decyzja ma charakter deklaratywny lecz jest konieczna jako wyłączny dowód

przejścia

nieruchomości

konstytutywna.

Sąd

na

własność

Okręgowy

przyjął,

Skarbu

że

Państwa

decyzja

czy

miała

też

jest

charakter

konstytutywny, a po uchyleniu tego przepisu nie jest już możliwe jej wydanie.

Za skutek wejścia w życie ustawy Sąd odwoławczy uznał to, że ewentualna

akcja

zaczepna

właściciela

skierowana

przeciwko

posiadaczowi

z prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością musiała wywołać reakcję

w postaci wymuszenia na właściwym organie administracji wydania decyzji

o przejęciu nieruchomości na własność Państwa. Takiego scenariusza nie uznał

jednak za przejaw działania Państwa o charakterze powszechnie występującej

przeszkody w dochodzeniu praw do nieruchomości, ponieważ nie miał on

charakteru działania bezprawnego, o ile nieruchomość podpadała pod działanie

ustawy. Podobnie jak w przypadku innych aktów prawnych o charakterze

nacjonalizacyjnym, zdaniem Sądu należało przyjąć, że przepisy tej ustawy

obowiązywały i wywoływały skutki prawne w nich określone, mimo że obecnie

ich treść należy ocenić jako godzącą w konstytucyjną zasadę ochrony prawa

własności. Według Sądu nie można traktować jako przesłanki zawieszenia biegu

terminu zasiedzenia ani podpadania danej nieruchomości rolnej pod działanie

dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej

(Dz. U. z 1944 r., Nr 4, póz. 17 z późn. zm.), ani samego faktu wejścia w życie

i obowiązywania ustawy z 1958 r. nacjonalizującej nieruchomości rolne i leśne.

Kończąc Sąd Okręgowy zaznaczył, że rozważania dotyczące znaczenia ustawy

z 1958 r. przeprowadził z urzędu, w ramach badania potencjalnych przeszkód

w dochodzeniu przez Waltera Ł. praw do przedmiotowych nieruchomości.

Stwierdził jednak, że uczestniczka nie wykazała, by u podstaw zaniechania przez

Waltera

Ł.

dochodzenia

praw

do

nieruchomości

legło

przekonanie

o

bezskuteczności ewentualnych prób w tym kierunku. Brak więc związku

przyczynowego między ewentualnymi ograniczeniami w prawie dochodzenia

zwrotu nieruchomości a pasywną postawą właściciela nieruchomości.

Postanowienie Sądu Okręgowego zaskarżyła uczestniczka Lidia Ć. Skargę

kasacyjną oparła na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego

wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Zarzuty dotyczyły naruszenia art. 121 pkt

4 k.c. w zw. z art. 175 k.c. poprzez nieuwzględnienie faktu, że do dnia 1 stycznia

1992 r. trwał stan siły wyższej skutkujący zawieszeniem biegu zasiedzenia z

powodu niemożności dochodzenia na drodze postępowania cywilnego zwrotu

nieruchomości nabytej przez poprzednika prawnego skarżącej; naruszenia art. 172

k.c. poprzez nieuwzględnienie, że termin wymagany dla zasiedzenia jeszcze nie

upłynął, ponieważ rozpoczął swój bieg najwcześniej z dniem wejścia w życie

ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami

rolnymi Skarbu państwa oraz o zmianie niektórych ustaw wskutek skreślenia przez

art. 58 pkt 2 art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości

państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych

z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71);

naruszenie art. 1 i art. 3 ustawy z dnia 18 lipca 1950 r. - Przepisy ogólne prawa

cywilnego (Dz. U. Nr 34, poz. 11) wprowadzających jako nadrzedną wartość w

stosunkach cywilnych realizację zasad ustroju i celow Państwa Ludowego oraz

zasady współżycia społecznego w państwie ludowym przez przyjęcie, że w

ówczesnych warunkach politycznych nie zachodziły obiektywne przeszkody

uniemożliwiające W. Ł. wystąpienie z roszczeniem windykacyjnym o zwrot

bezprawnie zabranej nieruchomości, zwłaszcza w kontekście jego służby w wojsku

niemieckim podczas II wojny światowej oraz naruszenie art. 2 k.p.c. z 29 listopada

1930 r. (tekst. jedn. Dz. U. z 1950 r., Nr 43, poz. 394) przez przyjęcie, iż od dnia

zawładnięcia przedmiotową nieruchomością przez Skarb Państwa możliwe było

sądowe dochodzenie przez właściciela roszczenia windykacyjnego o zwrot

bezprawnie zabranej nieruchomości.

We

wnioskach

skarżąca

domagała

się

uchylenia

zaskarżonego

postanowienia i uwzględnienia apelacji uczestniczki poprzez oddalenie wniosku

ewentualnie uchylenia postanowienia Sądu Okręgowego i przekazania sprawy

temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Uczestnik Skarb Państwa wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie

zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna koncentruje się na podniesionym przez Sąd Okręgowy

i negatywnie przezeń ocenionym problemie wpływu na bieg terminu zasiedzenia

spornej nieruchomości wejścia w życie i obowiązywania art. 9(16) ustawy z dnia

12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz

uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej

i osadnictwa rolnego (później noszącej nazwę ustawa o sprzedaży nieruchomości

państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych

z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego). Skarżąca nie

sprecyzowała wprawdzie należycie charaktery naruszenia prawa materialnego

w każdym z podniesionych zarzutów, z ich sformułowania wynika jednak,

że sprzeciwia się prawidłowości przyjętej przez Sąd Okręgowy wykładni tego

przepisu jako nie stwarzającego przeszkody do dochodzenia na drodze sądowej

roszczeń windykacyjnych dotyczących bezprawnie przejętych nieruchomości, do

których ustawa ta mogła mieć zastosowanie. Zdaniem skarżącej właściwie ocenił

wpływ tej ustawy na bieg zasiedzenia nieruchomości przejętych przez Skarb

Państwa bez podstawy prawnej Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z

dnia 29 kwietnia 2010 r. (IV CSK 474/09, nie publ.).

Ocena

zasadności

zarzutów

uczestniczki

wymaga

przeanalizowania

koncepcji prawnych przyjmowanych i stosowanych w celu usunięcia negatywnych

i oczywiście

krzywdzących

skutków

bezprawnego

przejęcia

w przeszłości

nieruchomości w wyniku władczych aktów państwa mających formę decyzji,

uznanej później za nieważną bądź przejętych bez jakiejkolwiek podstawy prawnej.

Do takich konsekwencji prowadziłaby możliwość skutecznego powołania się przez

Skarb Państwa na nabycie własności bezprawnie przejętych nieruchomości

w drodze zasiedzenia w razie podważenia decyzji władczych, na mocy których

nieruchomości te przeszły w posiadanie Skarbu Państwa i znajdowały się w jego

posiadaniu przez okres potrzebny do zasiedzenia prawa własności. Po pojawieniu

się tego problemu w orzecznictwie w początkach lat 90-tych ukształtowały się dwie

koncepcje. Wcześniejsza, wyrażona w uchwale z dnia 18 listopada 1992 r. (III CZP

133/92, OSP 1993/7/153) i uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

z dnia 21 września 1993 r., III CZP 72/93, zgodnie z którą do okresu zasiedzenia

nieruchomości przez Skarb Państwa nie wlicza się okresu władania przez organy

państwowe lub państwowe osoby prawne, wykonywanego w ramach uprawnień

Państwa jako podmiotu prawa publicznego, mimo istnienia tytułu własności

uznanego następnie za nie istniejący.

Zgodnie z drugim poglądem, władanie przez Państwo nieruchomościami

uzyskanymi w związku z wykonywaniem władzy publicznej stanowiło posiadanie

samoistne w rozumieniu art. 336 k.c., jeśli zakres władania odpowiada pojęciu

posiadania właścicielskiego. Pogląd ten zapoczątkowały postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 9 maja 2003 r. (V CK 13/03, OSP 2004/4/53 i V CK 24/03, nie

publ. poza bazą Lex nr 157310) w których stwierdzono, że według art. 336 k.c.

o posiadaniu i jego postaci (posiadanie samoistne, posiadanie zależne) decyduje

wyłącznie sposób władania rzeczą. Również w tych orzeczeniach Sąd Najwyższy

poszukiwał sposobu przeciwstawienia się przypadkom wykorzystywania instytucji

zasiedzenia do legalizowania bezprawnego zawładnięcia nieruchomością przez

Skarb Państwa. Wskazał w nich (a także w postanowieniu z dnia 13 października

2003 r., I CK 162/05, OSP 2006/9/107), że wywołany uwarunkowaniami

politycznymi stan niemożności efektywnego dochodzenia na drodze prawnej zwrotu

nieruchomości jest porównywalny ze stanem siły wyższej (stanem zawieszenia

wymiaru sprawiedliwości) uniemożliwiającym uprawnionemu dochodzenie swych

roszczeń i wstrzymującym bieg zasiedzenia.

Ostatecznie w orzecznictwie zwyciężyło drugie zapatrywanie, umożliwiające

powrót do tradycyjnego rozumienia posiadania (por. powoływaną przez Sądy

uchwałę pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 26 października

2007 r., III CZP 30/07). Sąd Najwyższy stwierdził, że władanie cudzą

nieruchomością przez Skarb Państwa, uzyskane w ramach sprawowania władztwa

publicznego, może być posiadaniem samoistnym prowadzącym do zasiedzenia.

Zasiedzenie jednak nie biegło, jeżeli właściciel nie mógł skutecznie dochodzić

wydania nieruchomości (art. 121 pkt 4 w związku z art. 175 k.c.). W uzasadnieniu

wskazał m. in., że zasiedzenie nieruchomości, które

jest sposobem nabycia

własności rzeczy przez posiadacza samoistnego w wyniku upływu czasu, realizuje

ważny społecznie cel legalizacji długotrwałego stanu faktycznego odpowiadającego

wykonywaniu prawa własności i w ten sposób usuwa trwale występującą

niezgodność między stanem faktycznym i stanem prawnym, a jednocześnie

mobilizuje właścicieli do wykonywania uprawnień wynikających z prawa własności.

Sąd podkreślił, że porządkująca rola zasiedzenia sprzyja bezpieczeństwu obrotu

prawnego i chroni interesy osób, które w dobrej wierze objęły rzecz we władanie na

podstawie mylnego przeświadczenia, że przysługuje im prawo własności,

a wieloletnie

posiadanie

umacniało

je

konstrukcja

zasiedzenia

nie

podstaw do

daje

w tym

przekonaniu.

Obowiązująca

wartościowania

posiadania

w zależności od sposobu wejścia we władanie nieruchomością, dlatego ochrony

przed skutkami długotrwałego posiadania należy poszukiwać w instytucji

zawieszenia biegu zasiedzenia (art. 121 pkt

4 w związku z art. 175 k.c.).

W postanowieniach z dnia 9 maja 2003 r., V CK 24/03 (nie publ.), z dnia 9 maja

2003 r., V CK 13/03 (OSP 2004/4/53) oraz z dnia 13 października 2005 r. (I CK

162/05, OSP 2006/9/107) Sąd Najwyższy uznał, że właściciele nieruchomości

przejętej przez Skarb Państwa z naruszeniem prawa nie mogli efektywnie na

drodze prawnej dochodzić jej zwrotu w okresie sięgającym co najmniej do chwili

wejścia w życie ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o Naczelnym Sądzie

Administracyjnym oraz o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego

(Dz. U. Nr 4, poz. 8). Na przeszkodzie stał niezależny od nich, wywołany

uwarunkowaniami

politycznymi,

obiektywny

stan

o

powszechnym

zasięgu

oddziaływania, który był porównywalny ze stanem siły wyższej (zawieszenia

wymiaru sprawiedliwości). Sąd Najwyższy wskazywał, że przypadki bezprawnego

zawładnięcia cudzą rzeczą przez Państwo różniły się od przypadków takiego

zawładnięcia przez inne podmioty ograniczeniami w możliwości odwrócenia

skutków naruszenia prawa w postaci tamowania przez aparat władzy państwowej

możliwości dochodzenia przez właścicieli swych naruszonych praw na drodze

sądowej. Z uwagi na to, że bezprawne działania aparatu władzy państwowej nie

powinny być sankcjonowane przez uwzględnienie czasu, w którym one trwały, jako

okresu prowadzącego do zasiedzenia, Sąd przyjął, że bieg zasiedzenia na rzecz

Skarbu Państwa nie rozpoczynał się dopóty, dopóki właściciel nie mógł efektywnie

dochodzić zwrotu przedmiotu swego prawa w drodze cywilnoprawnych środków

ochrony. W uchwale III CZP 30/07 Sąd Najwyższy przychylił się do koncepcji

potraktowania

pojęcia

siły

wyższej

uzasadniającej

zawieszenie

biegu

przedawnienia (zasiedzenia) na podstawie art. 121 ust. 4 k.c. w zw. z art. 175 k.c.,

jako właściwej formuły pozwalającej zapobiec nie dającym się pogodzić

z poczuciem słuszności skutkom samoistnego lecz bezprawnego posiadania

nieruchomości przez Skarb Państwa. Wskazał, że przepis ten zawiera w treści

odniesienie do sytuacji uprawnionego ("uprawniony nie może dochodzić"),

co powoduje pewną subiektywizację oceny. Jeśli więc siłę wyższą ujmuje się jako

zjawisko zewnętrzne, nieuchronne, którego nie można przewidzieć ani mu się

przeciwstawić, to subiektywizacja oceny wynikająca z art. 121 k.c. odnosi się do

wskazanych cech siły wyższej, a w szczególności do cechy w postaci

zewnętrznego charakteru zjawiska. W przypadku aktów władzy publicznej jako

zdarzeń, które noszą cechy siły wyższej, obok immanentnie tkwiącej w nich

przemożności

natury

prawnej

(rozumianej

jako

niedopuszczalność

przeciwstawienia się aktowi władzy), występuje cecha zewnętrzności w postaci

działania Państwa jako szczególnego podmiotu prawa. Będąc polityczną, a więc

opartą na władzy formą organizacji narodu, spełnia ono przede wszystkim funkcje

publiczne, a upoważnienie do ingerencji w sferę praw, także majątkowych

jednostek, czerpie z uregulowań zawartych w systemie prawa konstytucyjnego,

ustaw o charakterze ustrojowym, ustaw zwykłych i norm wydanych na podstawie

ich upoważnienia. Takie działania Państwa mają charakter zewnętrzny w stosunku

do obywatela. Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że nie można inaczej ocenić sytuacji,

w

której

władza

publiczna

podejmowała

szeroko

zakrojone

działania

nacjonalizacyjne i w jego ramach wydano decyzje administracyjne, które nie mogły

być poddane kontroli sądowej, a jednocześnie dotknięte były tak istotnymi

uchybieniami, że stwierdzono ich nieważność po upływie ponad 40 lat. W tych

okolicznościach uzasadnione jest przyjęcie, że bieg zasiedzenia nie rozpoczął się,

a rozpoczęty uległ zawieszeniu przez okres obowiązywania niezaskarżalnych do

sądu decyzji władzy publicznej, wadliwie rozstrzygających o skutkach prawnych

zdarzenia będącego podstawą roszczenia. To stanowisko Sąd Najwyższy odniósł

także sytuacji, w których objęcie nieruchomości we władanie przez Skarb Państwa

nastąpiło bez jakiejkolwiek podstawy prawnej bądź na podstawie prawnej, która

następnie upadła. Podkreślano przy tym, że przeszkoda uniemożliwiająca

rozpoczęcie lub powodująca zawieszenie biegu zasiedzenia powinna mieć

charakter obiektywny, wynikający z okoliczności niezależnych od zachowania się

osoby, którą dotknęła. Konieczne jest więc wykazanie, że w ówczesnych

warunkach ustrojowych i w stanie prawnym wówczas obowiązującym skuteczne

dochodzenie roszczenia nie było możliwe bądź ze względu na niedostępność

środków prawnych, które pozwoliłyby podważyć wadliwe akty władzy publicznej,

bądź ze względu na to, że powszechna praktyka stosowania obowiązujących

wówczas przepisów - obiektywnie biorąc - nie stwarzała realnych szans uzyskania

korzystnego dla uprawnionego rozstrzygnięcia.

Rozwinięciem i egzemplifikacja argumentacji przyjętej w uchwale, istotną dla

rozstrzygnięcia problemu stanowiącego podstawę skargi kasacyjnej, jest poddane

ocenie przez Sąd Okręgowy postanowienie z dnia 29 kwietnia 2010 r. (IV CSK

474/09), w którym wyrażone zostało stanowisko, że termin zasiedzenia na rzecz

Skarbu Państwa nie biegł w okresie obowiązywania ustawy z dnia 12 marca 1958 r.

o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych

spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego,

ze względu na to, iż wyłączyła ona w art. 9 ust. 3 prawo do sądu w sprawach

dotyczących przejęcia nieruchomości rolnych oraz leśnych objętych we władanie

Państwa do dnia wejścia w życie tej ustawy. Ten akt został potraktowany jako

uregulowanie prawne aktualnie już nieobowiązujące i nie mogące znaleźć

akceptacji w demokratycznym państwie prawa, które uniemożliwiało podjęcie

skutecznych działań zapobiegających nabyciu przez Skarb Państwa własności

przez zasiedzenie.

Omawiany

akt

prawny

był

również

przedmiotem

rozważań

w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2011 r. (IV CSK 77/11,

nie publ.).

Sąd

przyjął,

że

rozwiązanie

legislacyjne

uniemożliwiające

uprawnionemu właścicielowi nieruchomości skuteczne i efektywne dochodzenie

roszczeń podpada pod pojęcie siły wyższej, w rozumieniu art. 121 pkt 4 k.c.

Wskazał, że o takim skutku świadczy wprowadzone w treści ustawy z 12 marca

1958 r. powiązanie pomiędzy postępowaniem windykacyjnym (posesoryjnym)

a administracyjnym trybem przejmowania nieruchomości, którego mechanizm

polegał

na

konieczności

ustalenia

w

trybie

administracyjnym

czy

dana

nieruchomość podpada, bądź nie podpada pod działanie art. 9 (16) tej ustawy

i w wypadku

decyzji

pozytywnej

–

niemożność

dokonywania

kontroli

jej

prawidłowości i orzekania o zasadności żądania windykacyjnego po weryfikacji

przesłanek

do

wydania

za uniemożliwiające

decyzji.

uprawnionemu

Takie

rozwiązanie

właścicielowi

legislacyjne

efektywne

i

uznano

skuteczne

dochodzenie roszczeń. Przypisanie ustawie z 12 marca 1958 r. roli aktu prawnego

wprowadzającego w art. 9 ust. 3 i 4 stan wyłączający bieg terminów zasiedzenia

jest jednak zbyt daleko idące. Sąd Okręgowy słusznie zwrócił uwagę, że ustawa

ta nie zamknęła drogi sądowej w sprawach o wydanie nieruchomości, przeciwnie,

droga ta była dopuszczalna (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

21 sierpnia 1959 r., I CR 964/58, OSNCK 1961/2/42), tyle, że sąd nie był władny

samodzielnie orzekać o tym, czy nieruchomość objęta postępowaniem podpadała

pod regulację art. 9 ust. 1 ustawy i czy w związku z tym została przejęta na

własność Skarbu Państwa. Podobnie kształtuje się sposób ustalania, czy dana

nieruchomość przeszła na rzecz Skarbu Państwa na podstawie przepisów dekretu

z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, ponieważ także w tym

wypadku

ocena

spełnienia

przez

nieruchomość

kryteriów

przewidzianych

w dekrecie należy do drogi administracyjnej (por. uchwałę Sądu Najwyższego

z dnia 17 lutego 2011 r., III CZP 121/10, OSNC 2011/10/109).

Samo wprowadzenie przepisów o charakterze nacjonalizacyjnym, nawet jeżeli

później

przepisy

te

zostały

uchylone,

nie

uzasadnia

traktowania

możliwości przejęcia nieruchomości w zgodzie z tymi przepisami jako działania

bezprawnego, którego wystąpienie zrównać należy ze stanem zawieszenia

wymiaru sprawiedliwości. Rozważania dotyczące podstaw zastosowania art. 121

ust. 4 w zw. z art. 175 k.c. odnieść należy do stanów, w których niemożliwe było

usunięcie w drodze kontroli sądowej nieprawidłowości określonego działania

organów państwa, nie jest natomiast możliwe podważanie w tym zakresie mocy

wiążącej obowiązujących wówczas przepisów prawa wprowadzających normy

o charakterze nacjonalizacyjnym. Rozwiązania przyjęte w ustawie z dnia 12 marca

1958 r. nie wyłączały więc automatycznie możliwości dochodzenia roszczeń

windykacyjnych. Ich celem było, jak wskazuje tytuł ustawy, uporządkowanie

niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej. W tym wypadku

następcze zalegalizowanie nieprawidłowości polegających na objęciu przez Państwo

we władanie nieruchomości, które w świetle przepisów o przeprowadzeniu reformy

rolnej nie podlegały nacjonalizacji. Dla zastosowania art. 121 ust. 4 k.c. w zw. z art.

175 k.c. istotne byłoby to, czy decyzje administracyjne wydawane na podstawie tej

ustawy, którymi był związany sąd, podlegały kontroli gwarantującej usuniecie

orzeczeń podjętych w sprzeczności z prawem. Jedynie bowiem przez okres, kiedy

jakakolwiek bezstronna kontrola decyzji była niemożliwa, a tym samym mogły

funkcjonować decyzje wydane z rażącym pogwałceniem prawa, można mówić

o braku ochrony prawnej porównywalnemu z zawieszeniem działania wymiaru

sprawiedliwości.

Zważyć jednak należy, że wszystkie rozważania w tej kwestii są prowadzone

na wysokim szczeblu abstrakcji, ponieważ ustalenia faktyczne poczynione

przez sądy obydwu instancji nie pozwalają nawet poddać ocenie poglądu

Sądu Okręgowego, że sporna nieruchomość podpadała pod działanie art. 9 (16)

ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r. jako nieruchomość leśna, skoro cały czas

traktowano ją jako składnik nieruchomości rolnej. Nigdy nie została podjęta decyzja

o przejęciu tej nieruchomości na omawianej podstawie, ani nawet w toku

postępowania Skarb Państwa nie powoływał się na takie źródło swoich praw

do nieruchomości. Gdyby zaś takie przesłanki istniały i stosowna decyzja by zapadła,

byłaby

zgodna

z

prawem

i

nie

zachodziłaby

potrzeba

eliminowania

jej

z porządku prawnego.

Nie jest natomiast słuszny pogląd, że nieruchomość nie mogła być objęta

omawianym

przepisem,

ponieważ

została

zbyta

przez

Skarb

Państwa.

Z ustaleń wynika, że zbycie nieruchomości nie było skuteczne z powodu

nieprzesługiwania Skarbowi Państwa prawa własności, a w takim wypadku

omawiany przepis znajdowałby zastosowanie (por. wyrok Naczelnego Sądu

Administracyjnego z dnia 16 października 2008 r., II OSK 1217/07, nie publ. poza

zbiorem Lex nr 516743).

Nie można też pominąć jeszcze jednej okoliczności, na którą zwraca

się uwagę w orzecznictwie w kontekście oceny przesłanek do zastosowania art. 121

ust. 4 w zw. z art. 175 k.c. Konieczna indywidualizacja przyczyn braku aktywności

uprawnionych przez bardzo długi czas (w rozpatrywanej sprawie – przez bez mała

60 lat licząc od chwili przekazania nieruchomości przez Skarb Państwa Pawłowi

K. do

wystąpienia

z

powództwem

o

uzgodnienie

stanu

nieruchomości

ujawnionego w księdze wieczystej) musi także być wzięta pod uwagę przy ocenie

zasadności odwoływania się do wstrzymania biegu zasiedzenia. W uzasadnieniu

wyroku z dnia 30 października 2008 r. (II CSK 241/08, nie publ. poza bazą Lex nr

528222) Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na to, że całkowita bezczynność

właścicieli trwająca przez kilkadziesiąt lat, w tym także w okresie kiedy mogli już

skutecznie dochodzić zwrotu nieruchomości, może wskazywać, że to nie siła

wyższa w rozumieniu uwarunkowań politycznych uniemożliwiających odzyskanie

posiadania

na

drodze

sądowej

stanowiła

przyczynę

powstrzymania

się

z występowaniem z roszczeniami. Konieczne jest ponadto rozważenie, czy

właściciel rzeczywiście był pozbawiony możliwości skorzystania z drogi sądowej

w celu odzyskania swojej własności, ponieważ uwarunkowania polityczne

wprowadzające ograniczenia w skutecznym korzystaniu z ochrony prawnej

dotyczyły określonych kategorii osób. Skarżąca twierdziła wprawdzie, że jej ojciec

mógł obawiać się szykan z uwagi na służbę w wojsku niemieckim, jednak

okoliczność pełnienia takiej służby nie została objęta ustaleniami faktycznymi i nie

może stanowić przesłanki do jakichkolwiek wnioskowań. Z kolei opisywane przez

skarżącą zajście w niewiadomym urzędzie w P. trudno uznać za zdarzenie

wskazujące na istnienie trwałej, uzasadnionej przyczyny uniemożliwiającej

dochodzenie roszczeń przez cały okres aż do 2007 r., mimo zmieniającej się

w Polsce sytuacji politycznej i prawnej. W konsekwencji powoływanie się na

naruszenie art. 1 i art. 3 p.o.p.c., jak też naruszenie art. 2 k.p.c. z 1930 r. poprzez

nieuwzględnienie, że ojciec uczestniczki nie mógł dochodzić zwrotu bezprawnie

zawładniętej nieruchomości było nieuzasadnione.

Z

przytoczonych

względów

zarzuty

skarżącej

nie

zasługiwały

na uwzględnienie, a jej skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie

art. 39814 k.p.c.

Orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego wynika z treści art.

39821 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art. 520 § 3 k.p.c.