II CSK 142/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 142/09

POSTANOWIENIE

Dnia 3 listopada 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Henryk Pietrzkowski

w sprawie z wniosku K.C.

przy uczestnictwie R.B. i H.B.

o wpis hipoteki przymusowej zwykłej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 3 listopada 2009 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni

od postanowienia Sądu Okręgowego w S.

z dnia 19 września 2008 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżone postanowienie i sprawę przekazuje Sądowi

Okręgowemu w S. do ponownego rozpoznania, pozostawiając

temuż

Sądowi

kasacyjnego.

rozstrzygnięcie

o

kosztach

postępowania

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w G. po rozpatrzeniu skargi na orzeczenie referendarza

sądowego postanowieniem z dnia 18 czerwca 2008 r. oddalił wnioski K.C. o wpis w

księgach wieczystych hipotek przymusowych zwykłych.

Sąd Rejonowy ustalił, że prawomocnymi orzeczeniami sądowymi zasądzono

od pozwanych R.B. i H.B. na rzecz powoda W.N. solidarnie kwotę 230.000 zł z

ustawowymi odsetkami, kwotę 20.315 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, kwotę

4.540 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania zabezpieczającego oraz koszty

postępowania klauzulowego. Wierzytelność, jaka przysługiwała pierwotnie W.N.

obecnie przysługuje wnioskodawczyni K.C. Wierzytelność ta została zabezpieczona

wpisem hipoteki przymusowej kaucyjnej do kwoty 200.000 zł w Kw nr [...[8 oraz

hipoteki przymusowej kaucyjnej do kwoty 30.000 zł w księdze wieczystej Kw nr

[...]1 na rzecz W.N.

Wskazał Sąd Rejonowy, że pozostawiając wpisy hipotek kaucyjnych bez

zmian obecny wierzyciel K.C. wniósł o wpis dziewięciu hipotek przymusowych

zwykłych w dziesięciu księgach wieczystych w celu zabezpieczenia odsetek

ustawowych i kosztów procesu wynikających z dołączonego do wniosku tytułu

wykonawczego. Zdaniem Sądu Rejonowego wnioski o wpis tychże hipotek

przymusowych zwykłych nie zasługiwały na uwzględnienie z następujących

względów. Artykuł 104 jako przepis szczególny wyłącza zastosowanie art. 69

ustawy o księgach wieczystych i hipotece, dotyczącego hipoteki w ogólności,

określając samodzielnie zakres zabezpieczenia hipoteką przymusową kaucyjną,

wpisaną na podstawie postanowienia sądu o udzieleniu zabezpieczenia, odsetek

oraz kosztów postępowania. W przedmiotowej sprawie odsetki za opóźnienie

i koszty postępowania korzystałyby z zabezpieczenia, gdyby mieściły się w kwocie

istniejących hipotek przymusowych kaucyjnych wpisanych w księgach wieczystych

Kw nr [...]8 i Kw nr [...]1. Ponieważ odsetki za opóźnienie i zasądzone koszty

postępowania nie mieszczą się w sumie najwyższej obu hipotek przymusowych

kaucyjnych, dlatego mogą być zabezpieczone, ale jedynie przez wpis nowej

hipoteki przymusowej kaucyjnej. Podstawą wpisu tej nowej hipoteki przymusowej

kaucyjnej będzie stanowił art. 102 ust. 2 i art. 109 ustawy o księgach wieczystych

i hipotece. Względnie,

figurujących

w

wnioskodawca

księgach

winien

wieczystych

doprowadzić

hipotek

do

wykreślenia

przymusowych

kaucyjnych

ustanowionych w celu zabezpieczenia roszczenia i wnieść o wpis hipoteki

przymusowej zwykłej, która zabezpieczałaby należność główną oraz odsetki

ustawowe i koszty postępowania.

Apelację wnioskodawczyni od powyższego orzeczenia Sąd Okręgowy w S.

oddalił postanowieniem z dnia 19 września 2008 r. Sąd Okręgowy powtórzył

stwierdzenie Sądu pierwszej instancji, że art. 104 ustawy o księgach wieczystych i

hipotece jako przepis szczególny odnoszący się do hipoteki kaucyjnej wyłącza

zastosowanie art. 69 tej ustawy, dotyczącego

hipoteki w ogólności. Artykuł 69

samodzielnie określa zakres zabezpieczenia hipoteką przymusową kaucyjną.

Określony tym przepisem zakres zabezpieczenia jest węższy od zakresu

zabezpieczenia hipoteką zwykłą. Hipoteka kaucyjna ma na celu zabezpieczenie

odsetek, tylko wtedy, gdy mieszczą się w wymienionej we wpisie sumie hipoteki.

Z powyższego Sąd drugiej instancji wyciągnął wniosek, że prawidłowe jest

stanowisko Sądu Rejonowego, iż wnioskodawczyni nie może domagać się wpisu

hipotek przymusowych zwykłych celem zabezpieczenia odsetek oraz przyznanych

kosztów

postępowania,

które

uprzednio

zabezpieczono

wpisem

hipotek

przymusowych kaucyjnych. Pogląd taki, prowadziłby do sytuacji, w której wierzyciel

posiadałby zabezpieczenia hipoteczne w kwotach przewyższających istniejącą

wierzytelność.

Zatem,

zaistniałaby

sytuacja

wskazująca

na

uzyskanie

„nadzabezpieczenia” wierzytelności, co jest sprzeczne z prawem.

Sąd Okręgowy podzielił pogląd Sądu pierwszej instancji, że jedynym

trafnym rozwiązaniem byłoby wpisanie nowej hipoteki przymusowej kaucyjnej lub

wykreślenie istniejących hipotek kaucyjnych i wpisanie hipoteki przymusowej

zwykłej zabezpieczającej należność główną oraz odsetki i koszty postępowania.

W ocenie Sądu Okręgowego związanie wierzytelności z hipoteką nie pozwala na

korzystanie z raz ustanowionej hipoteki dla zabezpieczenia przez nią różnych

zmieniających się elementów wierzytelności.

W skardze kasacyjnej od wyroku Sądu Okręgowego wnioskodawczyni

zarzuciła naruszenie prawa materialnego: art. 104 i 109 ust. 1 ustawy o księgach

wieczystych i hipotece poprzez ich niewłaściwą wykładnię i uznanie przez Sąd,

że odsetki za opóźnienie i koszty postępowania sądowego w określonej wysokości

nie

mogą

być

ustanowienia

zabezpieczone

wnioskowanej

hipoteką

hipoteki

przymusową

doszłoby

do

zwykłą,

w

wyniku

uzyskania

przez

wnioskodawczynię zabezpieczenia przewyższającego wysokość wierzytelności.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Pogląd, że art. 14 ustawy o księgach wieczystych i hipotece jest przepisem

szczególnym w stosunku do art. 69 tej ustawy, oraz że samodzielnie określa zakres

zabezpieczenia hipoteką kaucyjną należy uznać za trafny. Zakres zabezpieczenia

hipoteką kaucyjną jest o tyle węższy od zabezpieczenia hipoteką zwykłą,

że hipoteka zwykła w granicach przewidzianych w kodeksie postępowania

cywilnego zabezpiecza także roszczenia o odsetki nie przedawnione oraz

przyznane koszty postępowania, zaś hipoteka kaucyjna zabezpiecza odsetki

i koszty postępowania wówczas tylko jeżeli mieszczą się w sumie wymienionej we

wpisie hipoteki.

Jednakże stanowisko Sądów obu instancji, że zabezpieczenie roszczenia

hipoteką kaucyjną powoduje, że w razie zasądzenia prawomocnym wyrokiem kwoty

wyższej od maksymalnej sumy oznaczonej w hipotece, niedopuszczalnie staje się

zabezpieczenie nadwyżki hipoteką zwykłą jest nieuprawnione. Stanowiska tego nie

da się logicznie wywieść z wzajemnego stosunku art. 104 i 69 ustawy o księgach

wieczystych i hipotece, a nadto pozostaje ono w oczywistej niezgodności z treścią

art. 109 ust. 1 tej ustawy.

W konkretnej sprawie zabezpieczono w toku procesu hipotekami kaucyjnymi

roszczenie do kwoty 230.000 złotych, następnie prawomocnym wyrokiem

zasądzono tę kwotę jako należność główną, a nadto zasądzono odsetki i koszty

postępowania. Oczywistym jest więc, że odsetki i koszty postępowania nie są

objęte hipotekami kaucyjnymi. Zatem, w zakresie odsetek i kosztów postępowania

jest tytuł wykonawczy stwierdzający wierzytelność. Wierzytelność ta nie jest

zabezpieczona hipoteką. Wobec treści art. 109 ust. 1 ustawy o księgach

wieczystych i hipotece nie było podstaw do odmowy wpisu hipoteki przymusowej.

Nieprzekonujące są wywody Sądu drugiej instancji, że zabezpieczenie

zasądzonych odsetek i kosztów postępowania prowadziłoby do sytuacji, w której

wierzyciel posiadałby zabezpieczenia hipoteczne w kwotach przewyższających

istniejącą wierzytelność, skoro oczywistym jest, że ustanowione dotychczas

hipoteki kaucyjne ze względu na wymienione w nich maksymalne sumy i treść art.

104 ustawy o księgach wieczystych i hipotece nie mogą w żadnej części

obejmować zasądzonych odsetek ani kosztów postępowania.

Z powyższych względów - na mocy art. 39815 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł

jak w sentencji postanowienia.