II CSK 14/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 14/05

POSTANOWIENIE

Dnia 14 lutego 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Iwona Koper (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Maria Grzelka

SSN Dariusz Zawistowski

Protokolant Anna Banasiuk

w sprawie z wniosku "E." Spółki Akcyjnej

przy uczestnictwie P.B.

o orzeczenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek

oraz pełnienia funkcji członka rady nadzorczej, reprezentanta lub pełnomocnika

w spółce handlowej, przedsiębiorstwie państwowym, spółdzielni, fundacji lub

stowarzyszeniu,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 14 lutego 2006 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od postanowienia Sądu Okręgowego w Ł.

z dnia 23 marca 2005 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu

w

Ł.

do

ponownego

rozpoznania

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

oraz

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 23 grudnia 2004 r. Sąd Rejonowy w Ł. orzekł, na

wniosek wierzyciela E. S.A., o pozbawieniu P.B. prawa prowadzenia działalności

gospodarczej na własny rachunek oraz pełnienia funkcji członka rady nadzorczej,

reprezentanta

lub

pełnomocnika

w

spółce

handlowej,

przedsiębiorstwie

państwowym, spółdzielni, fundacji lub stowarzyszeniu na okres trzech lat.

Sąd Rejonowy ustalił, że Firma „C.” sp. z o.o. powstała we wrześniu 1999 r.

Od daty powstania Spółki funkcję prezesa zarządu pełnił uczestnik P.B. Organem

uprawnionym do reprezentacji Spółki był każdy członek zarządu samodzielnie. W

dniu 30 września 2003 r. zarząd Spółki po raz pierwszy złożył wniosek o ogłoszenie

upadłości, który z uwagi na braki formalne został zwrócony w dniu 23 października

2003 r. W dniu 2 stycznia 2004 r. złożony został ponowny wniosek zarządu Spółki o

ogłoszenie upadłość, który także został zwrócony, jako nieodpowiadający

wymogom ustawy. Wniosek o upadłość Spółki złożył w dniu 5 września 2003 r.

wierzyciel - wnioskodawca i zarówno ten jego wniosek jak i następny z dnia 6

października 2003 r. zostały zwrócone. Kolejny wniosek o ogłoszenie upadłości

dłużnik złożył 30 stycznia 2004 r. Na skutek zażalenia dłużnika, zarządzenie o jego

zwrocie zostało uchylone postanowieniem z dnia 21 maja 2004 r. Postępowanie w

przedmiocie ogłoszenia upadłości dłużnika toczyło się w międzyczasie ze

skutecznego wniosku wierzyciela E., który złożył go 11 lutego 2004 r. Sąd połączył

obie sprawy o ogłoszenie upadłości do łącznego rozpoznania.

Upadłość Spółki C., obejmująca likwidację jej majątku, ogłoszona została

postanowieniem z dnia 29 czerwca 2004 r. W toku tego postępowania

wnioskodawca zgłosił wobec dłużnika wierzytelność w kwocie 3.883.561,72 zł.

Syndyk masy upadłości zgłosił wniosek o umorzenie postępowania upadłościowego

uzasadniając go brakiem majątku spółki C. wystarczającego na zaspokojenie

kosztów postępowania.

Za decydujące dla oceny zasadności wniosku uznał Sąd Rejonowy ustalenie

kiedy zaistniała podstawa ogłoszenia upadłości dłużnika oraz rozstrzygnięcie czy

wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony w ustawowym terminie, jak też czy

jeżeli nastąpiło to z opóźnieniem, to czy było ono zawinione przez członków

zarządu spółki C. Sąd Rejonowy ustalił, że Spółka stała się niewypłacalna (w

rozumieniu art. 10 i 11 Prawa upadłościowego i naprawczego - ustawa z dnia 28

lutego 2003 r. Dz.U. Nr 60, poz. 535 ze zm. - dalej jako pr.up. i n.) najpóźniej we

wrześniu 2003 r. Wówczas już dłużnik miał pewność niemożności spełnienia

swoich wymagalnych zobowiązań, których wysokość

wielokrotnie przekraczała

wartość jego aktywów. Tym samym - jak stwierdził - dłużnik, który pierwszy

skuteczny wniosek o upadłość zgłosił w dniu

30 stycznia 2004 r. przekroczył

ustawowy termin określony w art. 373 ust. 1 pkt 1. pr. up. i n. Winę za ten stan

rzeczy, w postaci niedbalstwa, ponosi uczestnik postępowania jako prezes zarządu

Spółki. Polegała ona na składaniu wniosków o ogłoszenie upadłości, które

z powodu braków formalnych nie mogły odnieść skutku. Nie usprawiedliwia tego

opóźnienia i nie może zwalniać z winy członków zarządu Spółki fakt wejścia w życie

od 1 października 2003 r. nowych uregulowań prawnych dotyczących upadłości

przedsiębiorców, tym bardziej, iż nowa ustawa uchwalona została 28 lutego 2003 r.

Stopień winy uczestnika ocenił Sąd Rejonowy jako niewielki z uwagi na stosunkowo

nieduże opóźnienie w złożeniu wniosku, co jednak - jak stwierdził - może mieć

wpływ jedynie na rozmiar sankcji zastosowanej wobec niego na podstawie art. 373

pr.up.i n. Jako przesłankę orzeczenia uwzględnił przy tym znaczny rozmiar

pokrzywdzenia wnioskodawcy związany z niezaspokojeniem jego uznawanej

wierzytelności szacowanej na kwotę 2 mln. zł i brakiem obecnie jakichkolwiek

widoków na choćby częściowe jej zaspokojenie. Wskazał, że późniejsze ogłoszenie

upadłości

obciążyło

dodatkowo

upadłego

zobowiązaniami

odsetkowymi,

biegnącymi co do zasady od daty ogłoszenia upadłości.

Na skutek apelacji uczestnika Sąd Okręgowy w Ł. uchylił zaskarżone nią

postanowienie Sądu Rejonowego i oddalił wniosek.

Sad Okręgowy podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, że spółka C.

stała się niewypłacalna najpóźniej we wrześniu 2003 r. Odmiennie jednak niż Sąd

Rejonowy uznał, iż pierwszy wniosek o ogłoszenie upadłości uczestnik złożył z

zachowaniem dwutygodniowego terminu określonego w art. 373 ust. 2 pkt 1 prawa

up. i n. W ocenie Sądu Okręgowego bez znaczenia jest fakt, że wniosek ten został

zwrócony z powodu braków formalnych, istotne jest bowiem samo działanie

uczestnika, mające na celu wywiązanie się przez niego z obowiązku zgłoszenia

wniosku w ustawowym terminie. Tym samym – jak stwierdził - nie została

spełniona przesłanka orzeczenia zakazu wobec uczestnika w postaci niezgłoszenia

we właściwym czasie wniosku o upadłość. Sąd Okręgowy przyznał rację

skarżącemu, iż zmiana stanu prawnego od dnia 1 października 2003 r. powodowała

trudności w prawidłowym sformułowaniu wniosku i zgromadzeniu stosownych

dokumentów oraz wyraził pozytywną

ocenę

postawy uczestnika w jego

konsekwentnych staraniach o wypełnienie swojego obowiązku. Wyraził przy tym

zapatrywanie, że przepis art. 373 pr. up. i n. daje możliwość orzeczenia zakazu

prowadzenia działalności gospodarczej, jednak nie nakłada na sąd takiego

obowiązku. Zakaz ten powinien być orzekany wobec osób, które z powodu

kwalifikacji zawodowych lub etycznych

powinny być pozbawione prawa

uczestniczenia w obrocie gospodarczym, a podstawy takie wobec uczestnika nie

zachodzą.

W skardze kasacyjnej wniesionej przez wnioskodawcę od postanowienia

Sądu Okręgowego skarżący zarzucił naruszenie art. 373 pr. up. i n. na skutek jego

błędnej wykładni poprzez przyjęcie, że czynienie starań przez uczestnika w celu

złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości stanowi wystarczającą przesłankę

powodującą brak podstaw do orzeczenia zakazu prowadzenia działalności

gospodarczej w stosunku do uczestnika.

Wnosił o zmianę postanowienia i uwzględnienie wniosku w całości

ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Na podstawie art. 373 ust. 1 pkt pr. up. i n., sąd może orzec pozbawienie

prawa prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek oraz pełnienia

funkcji członka rady nadzorczej, reprezentanta lub pełnomocnika w spółce

handlowej, przedsiębiorstwie państwowym, spółdzielni, fundacji lub stowarzyszeniu

w stosunku do osób wymienionych w art. 21 pr. up. i n. Przesłankę zastosowania

sankcji określonej tym przepisem stanowi wina osoby, która, będąc do tego

zobowiązana z mocy ustawy opóźniła się ze złożeniem wniosku o ogłoszenie

upadłości nie składając go w terminie dwóch tygodni od dnia powstania podstawy

do ogłoszenia upadłości. Podstawę pozbawienia prawa

stanowi zarówno wina

umyślna (dolus) jak i niedbalstwo, polegające na niedołożeniu należytej staranności

wymaganej przez prawo.

Kwestia winy uczestnika

w niedochowaniu terminu do złożenia wniosku

o upadłość nie była przedmiotem rozważań Sądu Okręgowego, a to wobec

przyjęcia, że uczestnik złożył taki wniosek w ustawowym terminie. Stanowisko to

zasadnie kwestionuje wnioskodawca w skardze kasacyjnej. Stosownie do art. 130 §

2 k.p.c. w zw. z 35 pr. up. i n. pismo procesowe, które zostało zwrócone nie

wywołuje skutków związanych z jego wniesieniem. Nie można więc - jak czyni to

Sąd Okręgowy - łączyć skutku w postaci zachowania terminu z wnioskiem

o ogłoszenie upadłości złożonym przez dłużnika w dniu 30 września 2003 r.

Trafnie podnosi też skarżący, że w tym stanie rzeczy samo tylko czynienie

starań przez uczestnika w celu zgłoszenia wniosku o upadłość, tak pozytywnie

ocenione przez Sad Okręgowy, nie jest w świetle art. 373 ust. 1 pkt 1 pr. up. i n.

wystarczające dla jego ekskulpacji. Stosunek uczestnika do podejmowanych w tym

celu działań pozwala wykluczyć jedynie jego winę umyślną. Wadliwe sporządzenie

dwóch kolejnych wniosków o ogłoszenie upadłości, które okazały się bezskuteczne

i w następstwie tego przekroczenie ustawowego terminu dla dopełnienia tej

czynności, nawet przy uwzględnieniu utrudnień wynikających ze zmiany przepisów

prawa upadłościowego, ocenić należy jako niedochowanie należytej staranności

wymaganej od profesjonalnego uczestnika obrotu gospodarczego, wyczerpującej

znamiona winy nieumyślnej w postaci niedbalstwa.

Samo

tylko

stwierdzenie

winy

w

działaniu

nie

ma

znaczenia

przesądzającego dla orzeczenia zakazu. Poza przesłanką zawinionego działania

osoby, wobec której ma zostać orzeczone pozbawienie praw, o których jest mowa

w art. 373 pr. up. i n.,

sąd

bierze pod uwagę także skutki podejmowanego

działania w szczególności obniżenie wartości ekonomicznej przedsiębiorstwa

upadłego i rozmiar pokrzywdzenia wierzycieli (ust. 2 art. 373 pr.u.i n.). Skutek

w postaci pokrzywdzenia wierzyciela najczęściej nie nastąpi w razie nieznacznego

przekroczenia terminu do złożenia wniosku o ogłoszenia upadłości. Kwestia ta

podnoszona w apelacji uczestnika pozostała bez ustosunkowania się Sądu

Okręgowego z uwagi na przyjęte w zaskarżonym postanowieniu motywy

rozstrzygnięcia.

Kierując się powyższym Sąd Najwyższy w uwzględnieniu skargi kasacyjnej

uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu do

ponownego rozpoznania w zakresie obejmującym także pozostałe uprzednio

nierozpoznane zarzuty apelacji uczestnika (art. 39815 § 1 k.p.c.).