II CSK 139/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 139/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 lutego 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Maria Grzelka (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Józef Frąckowiak

SSA Krzysztof Strzelczyk

Protokolant Anna Banasiuk

w sprawie z powództwa J. P.

przeciwko "A." Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w P.

obecnie "A."

Spółka Akcyjna w P.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 24 lutego 2006 r.,

skargi kasacyjnej powoda

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 11 maja 2005 r.,

I. uchyla zaskarżony wyrok w punktach 1 i 2 (pierwszym

i drugim) i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu

i

do

ponownego

rozpoznania

rozstrzygnięcia o kosztach procesu za instancję

kasacyjną,

II. odrzuca

skargę

kasacyjną

odnośnie

do

pkt

zaskarżonego wyroku.

Uzasadnienie

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu Okręgowego w

P. z dnia 4 lutego 2004 r. i oddalił żądanie powoda domagającego się

wynagrodzenia za bezumowne korzystanie przez pozwaną z

nieruchomości

stanowiącej jego własność, polegające na utrzymaniu i konserwacji podziemnego

urządzenia wodociągowego wraz z komorą zasuw. Uznał, że pozwana nie jest

samoistną posiadaczką części nieruchomości powoda, wynoszącej 380 m 2, zajętej

na cele w/w urządzenia w związku z czym nie jest zobowiązana do płacenia

wynagrodzenia na podstawie art. 225 w zw. z art. 224 § 2 k.p.c.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, powyższe wynika z decyzji Prezydenta Miasta

P. z dnia 22 lutego 1980 r. zezwalającej na czasowe zajęcie nieruchomości na

prowadzenie robót związanych z budową magistrali wodociągowej wydanej na

podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie

wywłaszczania nieruchomości (jedn. tekst Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64). Mocą tej

decyzji nastąpiło częściowe wywłaszczenie poprzedniczki prawnej powoda

w zakresie obowiązku trwałego znoszenia umieszczonych na nieruchomości

przewodów oraz dostępu do nich ze stron odpowiednich osób trzecich, w wyniku

czego istnienie przedmiotowej magistrali nie narusza prawa własności powoda i nie

uprawnia go do jakichkolwiek pretensji finansowych z tytułu korzystania przez

pozwaną z nieruchomości i to tym bardziej, że w świetle art. 36 wymienionej ustawy

uszczuplenie prawa własności następowało z reguły za odszkodowaniem

przyznawanym, w razie sporu, w trybie administracyjnym. Sąd Apelacyjny nie zajął

stanowiska odnośnie do wysokości, wynagrodzenia zasądzonego w wyroku Sądu

pierwszej instancji; uznał to za zbędne w świetle prezentowanego poglądu co do

zasady.

W skardze kasacyjnej powód zarzucił powyższemu wyrokowi naruszenie

prawa materialnego – art. 35 i 36 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach

i trybie wywłaszczania nieruchomości oraz art. 225 w zw. z art. 224 § 2 k.c. przez

niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że pozwana nie jest zobowiązana do

uiszczenia powodowi wynagrodzenia za korzystanie z jego nieruchomości. Wnosił

o zmianę wyroku i zasądzenie od pozwanej kwoty 98.800,- złotych z odsetkami

ustawowymi od dnia 4 lutego 2004 r. lub o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy

Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy uznał skargę kasacyjną za usprawiedliwioną.

Wbrew stanowisku Sądu Apelacyjnego nie można uznać, że na podstawie

decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia 22 lutego 1980 r. doszło do częściowego

wywłaszczenia poprzedniczki prawnej powoda. Zaprzecza temu zarówno treść w/w

decyzji, wyrażająca zezwolenie na zajęcie przedmiotowej nieruchomości na czas

prowadzenia robót związanych z budową magistrali wodociągowej oraz wskazująca

na możliwość przyznania odszkodowania za straty spowodowane budową, jak i

treść art. 35 i 36 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie

wywłaszczania nieruchomości, stanowiących podstawę władczego działania

Państwa tylko w zakresie wstępu na nieruchomość niepaństwową z ewentualnością

jej wywłaszczenia nie zaś w zakresie trwałego i nieodpłatnego obciążenia

nieruchomości prawem korzystania z niej przez inną osobę (art. 296 k.c.).

Bezspornym jest, że do wywłaszczenia powoda ani jego poprzedniczki prawnej nie

doszło. Nieuprawnione było więc stwierdzenie Sądu apelacyjnego, że na mocy w/w

decyzji administracyjnej doszło do odjęcia właścicielowi prawa własności i

konsekwencji – prawa do domagania się wynagrodzenia za korzystanie z

nieruchomości skoro – poza wymuszeniem stanu znoszenia wstępu na

nieruchomość - decyzja ani przepisy stanowiące w tym zakresie podstawę jej

wydania nie regulowały stosunków pomiędzy właścicielem nieruchomości i

organami administracji państwowej, względnie instytucjami lub przedsiębiorstwami

państwowymi, uprawnionymi do zakładania określonych urządzeń technicznych.

Równocześnie, brak było podstaw do przyjęcia, iż co do zasady pozwana nie

posiadała statusu posiadacza w złej wierze. Poza sporem było, że, w części

obejmującej powierzchnię wykorzystaną na umieszczenie odcinka magistrali

wodociągowej oraz tzw. pas ochronny, pozwanej towarzyszyła świadomość, że nie

przysługują jej wobec właściciela żadne prawa rzeczowe ani obligacyjne. Co do

tego zaś, że pozwana była posiadaczką w rozumieniu art. 225 w

zw. z art. 224 §

2 k.c., to nie powinno budzić wątpliwości, iż korzystała z nieruchomości powoda w

zakresie odpowiadającym treści służebności gruntowej; zatem, do sytuacji

pozwanej powinny znaleźć zastosowanie przepisy art. 225 w zw. z art. 224 § 2 w

zw. z art. 352 k.c. (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 10

listopada 2005 r. III CZP 80/05 – dotychczas nie publ., wyrok SN z dnia 20 marca

2002 r. V CKN 1863/00 – nie publ., wyrok SN z dnia 11 maja 2005 r. III CK 556/04

– nie publ., uzasadnienie uchwały SN z dnia 17 czerwca 2005 r. III CZP 29/05 –

Biuletyn SN nr 7 – 8 z 2005 r. str. 5).

Z przedstawionych względów za zasadny należało uznać zarzut skarżącego

co do naruszenia w zaskarżonym wyroku art. 225 w zw. z art. 224 § 2 k.c. Nie był

zasadny zarzut dotyczący art. 35 i 36 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach

i trybie wywłaszczania nieruchomości, ponieważ tych przepisów Sąd Apelacyjny

nie stosował, jednakże nie wpływało to na ocenę skargi kasacyjnej jako

zasługującej na uwzględnienie z przyczyny dotyczącej przepisów wcześniej

wymienionych.

Mając to na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 398 15 § 1

k.p.c.).Odnośnie do pkt III zaskarżonego wyroku skarga kasacyjna podlegała

odrzuceniu jako niedopuszczalna (art. 3981 § 1 k.p.c.)

W tym miejscu można dodać, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego

utrwalony jest pogląd, iż roszczenie właściciela nieruchomości przeciwko

samoistnemu posiadaczowi w złej wierze może być dochodzone odrębnie,

niezależnie od roszczenia windykacyjnego lub negatoryjnego i podlega ocenie pod

kątem przedawnienia na podstawie art. 118 k.c. stosowanego łącznie z art. 229 k.c.

Oznacza to, że roszczenie powyższe przedawnia się z upływem 10 lat począwszy

od dnia, w którym uprawniony mógł się domagać zaspokojenia, jednak nie później

niż w ciągu roku od dnia zwrotu nieruchomości (por. wyrok z dnia 4.XII.1980 r.

II CR 501/80 – OSNC 1981, nr 9, poz. 171, wyrok z dnia 11 lutego 1998 r. III CKN

354/97 – nie publ., uzasadnienie uchwały z dnia 26 kwietnia 2002 r. III CZP 21/02 –

OSNC 2002, nr 12, poz. 149, wyrok z dnia 25 lutego 2004 r. II CK 32/03 – nie publ.,

uchwała z dnia 17 czerwca 20005 r. III CZP 29/05 – Biuletyn SN nr 7 – 8 z 2005,

str. 5).

O kosztach orzeczono na podstawie art. 108 § 2 k.p.c.

db