II CSK 122/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 122/10

POSTANOWIENIE

Dnia 27 lipca 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jan Górowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Dariusz Dończyk

SSN Dariusz Zawistowski

w sprawie z wniosku R. M.

przy uczestnictwie Skarbu Państwa - Starosty X. i Naczelnika (…) Urzędu Skarbowego

w P. oraz Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w W., Miasta i Gminy

W., „T.(...)” Spółki Akcyjnej w likwidacji z siedzibą w W., Banku (…) Spółki Akcyjnej z

siedzibą w W. I Oddziału w W., Banku A.(…) Spółki Akcyjnej z siedzibą w K. i Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych I Oddziału w P. obecnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych II

Oddział w P.

o odłączenie i wpis prawa własności,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 27 lipca 2010 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Okręgowego w P. z dnia 7 sierpnia 2009 r., sygn. akt II Ca (…),

oddala skargę kasacyjną i zasądza od wnioskodawcy na rzecz Skarbu Państwa

zastępowanego przez Prokuratorię Generalną kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych

tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 23 lutego 2009 r., Dz. Kw. (...) Sąd Rejonowy w W.

założył księgę wieczystą KW P(...)/8 i wpisał w niej jako właściciela działek nr (...)/10,

(...)/11, (...)/12 i (...)/14 wnioskodawcę R. M., po odłączeniu ich z księgi wieczystej KW

P(...)/2.

Jako podstawę tego wpisu wskazał: decyzję Ministra Infrastruktury z dnia

14 listopada 2008 r., B(…)/08 o stwierdzeniu nieważności decyzji Wojewody X. z dnia

29 listopada 1991 G(...)/91, którą stwierdził on nabycie z dniem 5 grudnia 1990 r. przez

„T.(...)” S.A. we W. prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego we W. przy ul. D.

o pow. 13,0672 ha. objętego księgą wieczystą KW nr (...)7, w części działek nie

stanowiących własności Skarbu Państwa, wśród których wymienione zostały działki

objęte wnioskiem, decyzję Wojewody X. z dnia 29 sierpnia 2006 r RR. (...)/2002

orzekającą, że dawna działka katastralna nr 502 położona we W. nie podpadała pod

działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r., o przeprowadzeniu

reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm. - dalej: „dekret”), decyzję Wojewody

X. z dnia 12 lutego 2007 r., RR. (…)/2002, którą orzeczono, że dawne działki katastralne

nr (...)1/500 i (...)2/499 położone we W. nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e

dekretu, decyzję Wojewody X. z dnia 13 czerwca 2006 r., RR. (...)/2002, którą

orzeczono, że dawne działki katastralne nr (...)1/500, (...)2/500(...)4/500, (...)5/500,

(...)6/500, (...)7/500, (...)8/500, (…)0/500, (…)1/500, (…)3/500, (…)4/500, (…)5/500,

(…)9/482, (…)0/482, (…)1/482, (…)2/482, (…)3/482, (…)6/482, (…)0/482, (…)4/479,

(…)7/479, (…)4/479, (…)7/479, (…)8/481 i 5(…) położone w W. nie podpadały pod

działanie art. 2 ust. 1 lit e dekretu. W uzasadnieniu tych decyzji wyraził pogląd, że

nieruchomości nimi objęte nie stanowiły nieruchomości ziemskich w rozumieniu art. 2

dekretu, z tego względu, że były położone w granicy administracyjnej miasta. Ponadto

wnioskodawca do wniosku dołączył: wypis z rejestru gruntów prowadzonego przez

Starostę X. z dnia 11 grudnia 2008 r., postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 3 grudnia

1991 r., I Ns (…)/91 o stwierdzeniu nabycia spadku po G. M. w całości przez M. T.,

postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 29 czerwca 1992 r., I Ns (…)/92 o stwierdzeniu

nabycia spadku po S. M. przez G. M., R. M., I. M. po 1/3 części, postanowienie Sądu

Rejonowego z dnia 16 czerwca 1992 r. I Ns (…)/92 o stwierdzeniu nabycia spadku po H.

M. przez S. M. w całości, umowę w formie aktu notarialnego z dnia 18 czerwca 2001 r. o

częściowy dział spadku po S. M., oraz notarialną umowę darowizny i umowę o dział

spadku z dnia 29 lutego 1996 r. po S. M.

Apelację Skarbu Państwa - Starosty X. Sąd Okręgowy w P. postanowieniem z

dnia 7 sierpnia 2009 r. uwzględnił, tj. uchylił zaskarżone wpisy i wniosek oddalił. Ocenił,

że przedłożone do wniosku dokumenty nie stanowią wystarczającej podstawy do jego

uwzględnienia. Wskazał, że księga wieczysta KW nr P(...)/2 [dawne KW nr 3(…)] została

utworzona w dniu 4 października 2002 r. po odłączeniu działki (...)/4 o pow. 1,4514 ha z

księgi wieczystej KW nr (...)7. Do tak powstałej księgi wieczystej KW nr (...)3 został

wpisany jako właściciel Skarb Państwa bez wskazania podstawy nabycia, a jako

użytkownik wieczysty „T.(...)” S.A., na podstawie powołanej decyzji uwłaszczeniowej

Wojewody z dnia 29 listopada 1991 r. Z samej treści księgi wieczystej nie wynika zatem,

że

poprzednim

właścicielem

nieruchomości

(przed

Skarbem

Państwa)

była

poprzedniczka prawna wnioskodawcy H. M.

Z dołączonych dokumentów wynika natomiast, że objęte wnioskiem odłączenie i

ujawnienie prawa własności na rzecz wnioskodawcy działek nr (...)/10, (...)/11, (...)/12 i

(...)/14 (arkusz mapy 12 obręb W.) zapisanych w księdze wieczystej Kw nr P(...)/2

dotyczy działek katastralnych nr (...)5/500, (...)4/500, (...)2/499 (wykaz porównawczy z

dnia 6 grudnia 2008 r. k. 34 – 35), stanowiących część nieruchomości zapisanej w

dawnej księdze gruntowej (...) Tom 133 W., w której jako właściciel ujawniona była H. M.

i to aż do zastąpienia tego wpisu wpisem Skarbu Państwa dokonanym na wniosek

Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w P. z dnia 20 sierpnia 1946 r. na podstawie

zaświadczenia stwierdzającego, że nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit

b, c, d i e dekretu. Sąd drugiej instancji podkreślił przy tym, że tożsamość działek

objętych wnioskiem zapisanych w księdze wieczystej KW nr P(...)/2 z częścią

nieruchomości stanowiącej własność H. M. ujawnionych w dawnej księdze gruntowej

(...)wynikała z zaświadczenia Starosty X. wydanego na podstawie art. 217 k.p.a. z dnia

4 grudnia 2007 r. [k. (…) akt księgi wieczystej nr P(...)/2].

Sąd drugiej instancji podniósł, że z przedłożonych przez wnioskodawcę decyzji

administracyjnych wynika jedynie, że działki objęte wnioskiem nie podpadały pod

działanie art. 2 ust. 1 lit e dekretu, a tym samym, że wpis prawa własności na rzecz

Skarbu Państwa w miejsce H. M. nie mógł nastąpić na tej podstawie. Nacjonalizacja

gruntów należących do H. M. dokonana została jednak nie tylko na podstawie określonej

w art. 2 ust. 1 lit e dekretu, ale również w oparciu o unormowania zawarte w art. 2 lit. b,

c i d dekretu. Dołączone decyzje administracyjne nie dowodzą, że wpis Skarbu Państwa

został dokonany bez postawy prawnej i w związku z tym, że istnieje podstawa do

przywrócenia wpisu na rzecz następcy prawnego H. M.

Jednocześnie Sąd Okręgowy wyraził pogląd, że jeżeli poprzedniczka prawna

wnioskodawcy została bezpodstawnie, na podstawie dekretu pozbawiona własności

przedmiotowych nieruchomości, to zachodzi konieczność przeprowadzenia procesu o

uzgodnienie

treści

księgi

wieczystej

z

rzeczywistym

stanem

prawnym.

Sąd

wieczystoksięgowy w świetle art. 6268 § 2 k.p.c. nie jest uprawniony do rozstrzygania

sporów o prawo własności.

Odnosząc się do decyzji Ministra Infrastruktury B(...)/08 z dnia 14 listopada

2008 r., stwierdził, że nie może być ona przedmiotem ustaleń, albowiem nie wynika z

niej, czy jest ona prawomocna. W odniesieniu do niej służył stronom szczególny środek

zaskarżenia, tj. wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy (art. 127 § 3 k.p.a.), a

następnie prawo do wniesienia skargi do sądu administracyjnego.

Wnioskodawca R. M. skargę kasacyjną oparł na naruszeniu prawa materialnego ,

tj. art. 2 ust. 1 zd. 1 dekretu, art. 60 w zw. z art. 65 § 1 k.c., oraz na naruszeniu

przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a to art. 31 ust. 2

ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (jedn. tekst: Dz. U. z

2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm., dalej: „u.k.w.h.”), art. 3 ust. 1, art. 4 (a contrario) i art.

31 ust. 2 u.k.w.h. w zw. z art. 234 i art. 13 § 2 k.p.c.; art. 626 8 § 2 w zw. z art. 244 § 1 i

art. 234 oraz art. 13 § 2 k.p.c.; art. 6268 w zw. z art. 229 i art. 232 oraz art. 13 § 2 k.p.c.,

a także art. 6 k.c.; art. 178 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji oraz z art. 16 § 1 i art. 127 § 3

k.p.a., a także art. 61 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed

sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: „P.p.s.a.”), art. 60,

art. 108 § 1 i 2, art. 130 § 1, 2, 3 i 4, art. 135, art. 152 § 1, art. 159 § 1, art. 187 k.p.a.

i art. 61 § 2, 3 i 6, art. 127 § 3, art. 152 P.p.s.a.; art. 316 § 1 i art. 328 § 2 w zw. z art.

361 k.p.c.; art. 6299 k.p.c., art. 378 § 1 w zw. z art. 361 k.p.c. wniósł o uchylenie

zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego

rozpoznania, bądź ewentualnie o oddalenie apelacji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd rozpoznając wniosek o wpis w księdze wieczystej związany jest stanem

rzeczy istniejącym w chwili złożenia wniosku i kolejnością jego wpływu. Wynika to z art.

6268 k.p.c., który określa zawężony zakres kognicji sądu wieczystoksięgowego, w

stosunku do sądu rozpoznającego inne rodzaje spraw cywilnych. Według uchwały

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 2009 r., III CZP 80/09,

(BSN 2009, nr 12, s. 8), unormowanie zawarte w tym przepisie zawiera pełną regulację

przebiegu postępowania wieczystoksięgowego, a więc nie tylko dowodowego, ale i

podstaw orzekania, określonych w procesie odmiennie w art. 316 § 1 k.p.c. Jak wyjaśnił

Sąd Najwyższy w tej uchwale, przepis ten w sprawie nie ma zastosowania. Skoro

została jej nadana moc zasady prawnej, to przy rozpoznaniu skargi kasacyjnej Sąd

Najwyższy był nią związany.

Sąd w postępowaniu tym ocenia jako materiał dowodowy dokumenty dołączone

do wniosku, które mogą stanowić podstawę wpisów i innym materiałem dowodowym w

tym celu nie dysponuje oraz nie może się posłużyć, gdyż nie jest uprawniony do

przeprowadzania dalszych dowodów. Artykuł 626 8 § 2 k.p.c. wyznacza zakres kognicji

sądów merytorycznych obu instancji w sprawach o wpis (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 6 października 2006 r., V CSK 214/06, LEX nr 327887). Użyte w

tym przepisie wyrażenie „bada jedynie” wskazuje jednoznacznie na taki ograniczony

charakter rozstrzygania sądu wieczystoksięgowego. Kognicja ta sprowadza się do formy

i treści wniosku, dołączonych do wniosku dokumentów (ich skuteczności materialnej)

oraz treści księgi wieczystej, ale w zakresie tylko jego przedmiotu orzekania. Choć więc

dokument podlega badaniu, czy stanowi on materialną podstawę wpisu, to w tym

postępowaniu nie można stwierdzić, czy powstało i istnieje prawo, którego bezpośrednio

dokument mający stanowić podstawę wpisu nie dotyczy (por. np. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 19 października 2000 r., II CKN 451/00, Lex Polonica nr 386619).

Dołączona do wniosku decyzja Ministra Infrastruktury z dnia 14 listopada 2008 r.,

B(…)/08 stwierdziła nieważność decyzji Wojewody X. znak D(…)/91 z dnia 29 listopada

1991 r. o nabyciu z dniem 5 grudnia1990 r. przez „T.(...)” S.A. we W. prawa użytkowania

wieczystego gruntu Skarbu Państwa położonego we W. przy ul. D. o pow. 13,0672 ha

objętego księgą wieczystą KW (...)7. Bezpośrednio zatem decyzja ta dotyczy prawa

użytkowania wieczystego spółki akcyjnej, a nie prawa własności Skarbu Państwa, które

miało zostać nabyte ex lege na podstawie dekretu o reformie rolnej i wpisanego w

księdze wieczystej na podstawie zaświadczenia wojewódzkiego urzędu ziemskiego

wydanego na podstawie art. 1 ust. 1 dekretu z dnia z dnia 24 sierpnia 1945 r. o

wpisywaniu do ksiąg wieczystych (gruntowych) prawa własności nieruchomości

przejętych na cele reformy rolnej (Dz. U. Nr 34, poz. 204) lub art. 1 ust. 1 późniejszego

dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach wieczystych (gruntowych)

prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz. U. Nr 39, poz.

233, ze zm.; por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 sierpnia 2004 r., II CK

448/030, niepublikowane).

Wprawdzie, jako przesłankę nieważności w osnowie tej decyzji Minister

Infrastruktury wskazał „w zakresie działek nie stanowiących własności Skarbu Państwa”,

niemniej wynika z treści jej uzasadnienia, że rozstrzygnięcie to odnosi się tylko do

ostatecznych decyzji Wojewody X. z dnia 13 marca 2006 r., RR. (...)/2002, z dnia 29

sierpnia 2006 r. R(…)/2002 i z dnia 12 lutego 2007 r. RR.(…)/2002 stwierdzających,

że przedmiotowe działki nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit e dekretu., a nie do

możliwości nabycia własności przedmiotowych nieruchomości przez Skarb Państwa na

innych podstawach. Za decyzję administracyjną uznaje się tylko takie oświadczenie woli

organu

administracyjnego,

które

wywiera

skutki

prawne

w

sferze

stosunku

rozstrzyganego na drodze administracyjnej, polegające na jego ukształtowaniu zmianie

lub zniesieniu (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4

lutego 2009 r., II GSK 711/08, LEX nr 557037), a nie dotyczące sfery nie poddanej

kompetencji administracji.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego dominował wtedy pogląd

zgodny ze stanowiskiem Sądu Najwyższego (por. np. uchwałę Sądu Najwyższego z

dnia 27 września 1991 r., III CZP 90/91, OSNC 1992, nr 5, poz. 72 i wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 14 września 2006 r., III CSK 119/06, niepublikowany), że nie ma

przeszkód, aby została wydana decyzja na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra

Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN

z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10 poz. 51, ze

zm.; por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 listopada 1999 r., IV

S.A. 1369/99 i z dnia 19 marca 1998 r., IV S.A. 1045/97, niepublikowane oraz z dnia 17

listopada 2000 r., IV S.A. 1189/00, LEX 75556). Na gruncie orzecznictwa

administracyjnego utrwaliła to stanowisko uchwała 7 sędziów Naczelnego Sądu

Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2006 r., I OPS 2/06, (ONSA/WSA 2006, nr 5, poz.

123). Stwierdzono w niej, że przepis § 5 rozporządzenia może stanowić podstawę do

orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część

wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 pkt e dekretu.

Poza tym Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził w niej, „że orzekanie na podstawie §

5 rozporządzenia o tym, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów art. 2

ust. 1 lit. e dekretu nie było regułą, czy też warunkiem formalnym, w każdej sprawie.

Tryb ten był uruchamiany w sytuacjach spornych, kiedy właściciel nieruchomości

uważał, że jego nieruchomość z takich czy innych względów nie spełnia warunków

określonych w tym przepisie i w związku z tym powinna być wyłączona spod jego

działania, czyli nie powinna podlegać przejęciu na cele reformy rolnej w całości bądź

części” (por. też uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 27 września 1991 r., III CZP 90/01).

Pogląd o braku dopuszczalności drogi sądowej w takiej sprawie wyraził także

wielokrotnie Sąd Najwyższy np. w wyrokach z dnia 13 lutego 2003 r., III CKN 1492/00

(Rejent 2004 r. nr 8, s. 183), z dnia 7 czerwca 2006 r., III CSK 64/06, z dnia 16 listopada

2004 r., III CK 322/04. i z dnia 14 września 2006 r., III CSK 119/06 (niepublikowanych).

Można więc było przyjąć, że wskazane wyżej decyzje Wojewody X. zapadły w

sprawach przynależnych do drogi administracyjnej, a nie budzi wątpliwości pogląd, że

problem związania sądu powszechnego decyzją administracyjną wynika z zasady

podziału i równowagi władz, której pochodną jest zasada autonomii orzecznictwa

sądowego i administracyjnego, będąca implikacją przyporządkowania kompetencyjnego

określonych

spraw

do

orzekania

na

drodze

postępowania

sądowego

bądź

administracyjnego. Oznacza to, że dla określonych spraw jedyną dopuszczalną drogą

ich rozstrzygnięcia jest postępowanie przed organami funkcjonującymi w odrębnych

strukturach ustrojowo organizacyjnych. Z zasady związania sądu powszechnego

decyzjami administracyjnymi jako indywidualnymi normami prawnymi wynika nakaz

respektowania treści rozstrzygnięcia zawartego w decyzji oraz zakaz ingerowania w tę

treść, rozumiany jako możliwość pominięcia lub modyfikacji materialnoprawnych

skutków

wynikających

z

decyzji.

Przedmiotem

jednak

rozstrzygnięcia,

żadnej

ze wskazanych wyżej decyzji dołączonych do wniosku, co wynika z ich treści, nie była

kwestia, czy sporne działki stanowiły nieruchomość ziemską w rozumieniu art. 2 b, c i d.

dekretu. W żadnej z nich organ administracyjny nie orzekał, czy sporne działki przeszły

bądź nie, na własność Skarbu Państwa ze względu na to, że stanowiły np. własność

obywatela polskiego narodowości niemieckiej, osoby skazanej za zdradę stanu, za

dezercję lub uchylanie się od służby wojskowej, za pomoc prawną udzielaną okupantom

ze szkodą dla państwa lub miejscowej ludności lub inne przestępstwa określone w

omawianym przepisie, bądź skonfiskowane z jakichkolwiek innych prawnych przyczyn.

Zresztą, organy wydające te decyzje postąpiły zgodnie z wtedy przyjmowanym

podziałem kompetencji administracji i sądownictwa, gdyż w okresie ich podejmowania poza przedstawionym wyjątkiem - nie budziła wątpliwości zasada domniemania drogi

sądowej dla spraw cywilnych dotyczących dekretu o reformie rolnej. Przykładowo,

Kolegium kompetencyjne przy Sądzie Najwyższym w postanowieniu z dnia 6 listopada

1997 r., III KKO 7/97 (OSNAPUS 1998, nr 18, poz. 554) stanęło na stanowisku, że

spadkobierca osoby wymienionej w art. 2 ust. 1 lit. b dekretu ma interes prawny w

ustaleniu przez sąd nieistnienia przejścia z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa

nieruchomości stanowiącej własność tej osoby. Obalenie stanu powstałego z mocy

prawa nie może, np. gdy przesłanką przejęcia była własność obywatela Rzeszy

Niemieckiej, nastąpić w drodze decyzji administracyjnej, lecz w drodze ewentualnego

procesu cywilnego o ustalenie nieistnienia przejścia nieruchomości z mocy prawa na

rzecz Skarbu Państwa. Kolegium stwierdziło wyraźnie, że podejmowanie przez dawnych

właścicieli ziemskich lub ich spadkobierców w takich sprawach czynności na drodze

postępowania administracyjnego nie może zakończyć się pozytywnym rozpatrzeniem

sprawy.

Bez rozstrzygnięcia do tej pory nierozpoznanego sporu, że przedmiotowe

nieruchomości nie przeszły ex lege na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2

ust. 2 lit. b, c i d dekretu brak podstawy do wpisu jako właściciela wnioskodawcy.

Przyjęta przez Wojewodę X. w dołączonych do wniosku decyzjach definicja

nieruchomości ziemskiej nie stanowiła rozstrzygnięcia, skoro została zawarta w ich

uzasadnieniach, a ponadto została przyjęta jedynie dla stwierdzenia, że między innymi

objęte wnioskiem nieruchomości nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Poza tym postanowieniem z dnia 1 marca 2010 r. P 107/08 Trybunał

Konstytucyjny

umorzył

postępowanie

w

sprawie

stwierdzenia

niezgodności

z Konstytucją § 5 ust. 1 rozporządzenia, ze względu na utratę mocy obowiązującej tego

aktu normatywnego przed wydaniem orzeczenia. W uzasadnieniu wyraził pogląd, że z

dniem 5 kwietnia 1958 r. doszło z mocy prawa na podstawie art. 9 ustawy o sprzedaży

państwowych

nieruchomości

rolnych

oraz

uporządkowaniu

niektórych

spraw

związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz.

71 ze zm.) do przejścia własności nieruchomości rolnych i leśnych, objętych we

władanie państwa do dnia wejścia w życie tej ustawy niezależnie od ich obszaru oraz,

że poza tym unormowaniem znalazły się wadliwie przejęte na podstawie dekretu o

reformie rolnej nieruchomości nie będące nieruchomościami rolnymi. W związku z tym

stwierdził, że w aktualnym stanie prawnym do orzekania o prawach rzeczowych osób

pozbawionych nieruchomości w ramach reformy rolnej właściwe są sądy powszechne

zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 1 k.p.c. Wyraził pogląd, że art. 5 ust. 1

rozporządzenia nie ma mocy obowiązującej od chwili zakończenia prowadzonych do lat

50 XX wieku działań związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i nie stanowi

regulacji szczególnej, o jakiej mowa w art. 2 § 3 k.p.c., na podstawie której orzekanie w

przedmiocie podpadania nieruchomości pod działanie dekretu o reformie rolnej mogłoby

zostać przekazane organom administracji.

Postępowanie wieczystoksięgowe nie może służyć do rozstrzygania jakichkolwiek

sporów o prawo, ani w charakterze przesłanki rozstrzygnięcia, ani samego

rozstrzygnięcia, gdyż właściwa do tego jest droga procesu. Tryb sporny z natury rzeczy

lepiej jest przystosowany do rozstrzygania sporów, a powództwo unormowane w art. 10

u.k.w.h. jest w tym wypadku sposobem do doprowadzenia stanu prawnego ujawnionego

w księdze wieczystej do zgodności z rzeczywistym stanem prawnym. Jego skutkiem jest

bowiem właśnie doprowadzenie księgi do stanu aktualnego, a więc uwzględnia dalsze

zdarzenia prawne, które stanowiły podstawę wpisów. Kryterium prawnym jest tu zawsze

obecny stan , a nie stan istniejący w przeszłości (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z

dnia 24 listopada 1997 r., II CKN 110/97, Prok. i Pr. 1998 nr 5, s. 28). Z tego względu w

stanach granicznych, priorytet należy dać trybowi procesowemu chociażby dlatego,

że stanowi

on

podstawowy

sposób

rozstrzygania

spraw

cywilnych

(por.

np.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2009 r., II CSK 209/09,

niepublikowane).

Z zasygnalizowanych względów, nie mogły być uznane za trafne zarzuty

kasacyjne. Wpis potrzebny do usunięcia niezgodności między treścią księgi wieczystej a

rzeczywistym stanem prawnym wprawdzie może nastąpić gdy niezgodność zostanie

wykazana, nie tylko orzeczeniem sądu ale innymi odpowiednimi dokumentami, np.

ostateczną decyzją administracyjną (art. 31 ust. 2 u.k.w.h.; por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 23 lutego 2005 r., III CSK 537/04, BSN 2005 nr 5, s. 10), niemniej

wbrew zarzutowi skarżącego z decyzji Ministra Infrastruktury z dnia 14 listopada 2008 r.

BO2e-784-R-473/08 nie wynika, że Skarb Państwa nie nabył nigdy przedmiotowej

nieruchomości na podstawie jakiegokolwiek tytułu, skoro bezpośrednio tego prawa

dokument ten nie dotyczy.

Dołączone do wniosku decyzje administracyjne nie obaliły domniemania

wynikającego z wpisu w księdze wieczystej, jako właściciela przedmiotowych działek

Skarbu Państwa (art. 3 ust. 1, art. 4 i art. 31 ust. 2 u.k.w.h. w zw. z art. 234 i 13 § 2

k.p.c.), skoro przedmiotem ich rozstrzygnięcia nie był, nie należący do drogi

administracyjnej spór nabycia przez Skarb Państwa ex lege prawa własności

przedmiotowych działek na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b, c i d dekretu. Tylko na drodze

procesu cywilnego, sąd jest kompetentny do rozstrzygnięcia tego sporu i jego

przesłanki, tj. czy przedmiotowe działki stanowiły nieruchomości ziemskie.

Wbrew zarzutowi skarżącego Sąd Okręgowy oddalając wniosek o wpis badał

jedynie treść i formę wniosku, treść księgi wieczystej oraz dołączonych do wniosku

dokumentów (art. 6268 § 2 w zw. z art. 244 § 1 i art. 234 oraz art. 13 § 2 k.p.c.) a zatem

nie naruszył zasad ograniczonej kognicji sądu wieczystoksięgowego.

Nie dopuścił się też obrazy art. 6268 § 2 k.p.c. w zw. z art. 229 i art. 232 oraz art.

13 § 2 k.p.c., a także art. 6 k.c., gdyż jak wynika to z powyższych uwag ewentualne

„przyznanie” przez Ministra Infrastruktury, że będące przedmiotem żądania wniosku

nieruchomości nie stanowiły własności Skarbu Państwa dotyczyło tylko podstawy

nabycia przewidzianej w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, i wbrew zarzutowi skarżącego nie

obejmowało żadnych innych tytułów prawnych. Poza tym nie można pominąć, że

stronami postępowania zakończonego decyzją Ministra Infrastruktury z dnia 14 listopada

2008 r. B(…)/08 były inne podmioty, które musiałyby także przyznać i to w odpowiedniej

formie tę okoliczność, co nie nastąpiło.

Zarzut naruszenia art. 178 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji już z tego

względu jest nietrafny, że jak wynika z powyższych uwag, skarżący ma otwartą drogę do

dochodzenia swych praw na drodze procesu. Zarzuty dotyczące wskazanych przepisów

kodeksu postępowania administracyjnego i Prawa o postępowaniu przed sądami

administracyjnymi nie miały wpływu na wynik sprawy. W powyższych rozważaniach

prawnych założono bowiem, że dołączona do wniosku decyzja Ministra Infrastruktury z

dnia 14 listopada 2008 r. B(…)3/08 korzystała „z ostatecznej ostateczności”. Z kolei

zarzut obrazy art. 378 § 1 w zw. z art. 361 k.p.c. nie został w ogóle uzasadniony.

Zarzut obrazy art. 2 ust. 1 zd. 1 dekretu jest nietrafny z tego względu, że

w postępowaniu wieczystoksięgowym sąd nie może rozstrzygać, ze względu na

ograniczoność jego kognicji, czy objęta wnioskiem nieruchomość była nieruchomością

ziemską w rozumieniu dekretu o reformie rolnej, natomiast stanowisko zawarte przez

Wojewodę X. w przedmiotowych decyzjach nie stanowiło rozstrzygnięcia i służyło tylko

jako zawarta w uzasadnieniu przesłanka ich wydania (por. np. uchwałę Sądu

Najwyższego z dnia 27 kwietnia 1994 r., III CZP 54/94, OSNC 1994 nr 11, poz. 215,

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 stycznia 2006 r.,

IV Sa/Wa 1656/05, LEX nr 196471, wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 10 lipca

1997 r., OSAŁ 1997, nr 3, poz. 141, uzasadnienie postanowienia Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 1 marca 2010 r., P 107/08).

Decyzja

administracyjna

podlega

ocenie

sądu

zarówno

co

do

formy,

autentyczności jak i treści w niej zawartej. Jeżeli z decyzji administracyjnej wyprowadza

się treści składające się na oświadczenie woli w rozumieniu prawa cywilnego, to do

ustalenia rzeczywistego kształtu tego oświadczenia stosuje się odpowiednio art. 60 i 65

k.c. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 2006 r., I CSK 272/06, LEX nr

233055). Nie oznacza to jednak jakoby Sąd Okręgowy dopuścił się ich obrazy. Z

przyczyn zasygnalizowanych powyżej nie można z decyzji Ministra Infrastruktury z dnia

14 listopada 2008 r. B(…)/08 wywieść wniosku, stosując reguły w nich zawarte, jakoby

zostało złożone w niej oświadczenie, że Skarb Państwa nigdy nie nabył własności

gruntów stanowiących przedmiot sporu.

Z tych względów skarga kasacyjna uległa oddaleniu (art. 39814 k.p.c.).