II CSK 119/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 119/06

POSTANOWIENIE

Dnia 4 października 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący)

SSN Dariusz Zawistowski

SSN Tadeusz Żyznowski (sprawozdawca)

Protokolant Anna Banasiuk

w sprawie z wniosku "E." Spółki Akcyjnej

przy uczestnictwie M.J. i M.J.

o stwierdzenie nabycia przez zasiedzenie służebności gruntowej,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 4 października 2006 r.,

skargi kasacyjnej uczestnika postępowania

od postanowienia Sądu Okręgowego w Z.

z dnia 25 października 2005 r., sygn. akt [...],

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Uwzględniając wniosek E. S.A., Sąd Rejonowy stwierdził, że wnioskodawca

jako użytkownik wieczysty gruntu i właściciel budynków – nieruchomości położonej

w Ś., dla której Sąd Rejonowy w Ś. prowadzi księgę wieczystą Kw nr [...] nabył

przez zasiedzenie z dniem 15 sierpnia 1990 r. służebność gruntową, polegającą na

korzystaniu z posadowionych na nieruchomości położonej w C., mającej urządzoną

w Sądzie Rejonowym w Ś. księgę wieczystą, a stanowiącej własność uczestników

postępowania M. i M.J., trwałych oraz widocznych urządzeń energetycznych w

postaci dwóch słupów wraz ze stacją transformatorową oraz napowietrznej linii

średniego napięcia, wraz z prawem nieograniczonego dostępu do tych urządzeń w

celu bieżącej konserwacji i napraw. Z nie kwestionowanych istotnych ustaleń Sądu

Rejonowego wynika, że dnia 14 sierpnia 1970 r. nastąpił odbiór techniczny linii

energetycznej wzniesionej przez przedsiębiorstwo Elektryfikacji Rolnictwa na

zlecenie Zakładu Energetycznego. Urządzenia te wraz z dwoma słupami

energetycznymi

oraz

stacją

transformatorową

i

napowietrzną

linią

elektroenergetyczną średniego napięcia posadowione zostały na nieruchomości

położonej w C., stanowiącej obecnie własność uczestników postępowania M. i M.J.

Linia energetyczna prowadzi do Głównego Punktu Zasilania znajdującego się w

budynku położonym w Ś., stanowiącego własność wnioskodawcy E. S.A.,

będącego wieczystym użytkownikiem gruntu, dla którego prowadzona jest księga

wieczysta Kw nr [...]. Wyłącznym użytkownikiem oraz dysponentem urządzeń

energetycznych jest wnioskodawca, a wcześniej jego poprzednicy prawni Zakład

Energetyczny Przedsiębiorstwo Państwowe oraz Zakłady Energetyczne S.A.

Z powołaniem się na art. 285 i 292 k.c. oraz uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 17

stycznia 2003 r. III CZP 78/02 (OSNC 2003, nr 11, poz. 142) Sąd I instancji

stwierdził, że linie energetyczne są niezbędne do korzystania z nieruchomości

zabudowanej stacją energetyczną zgodnie ze społeczno-gospodarczym jej

przeznaczeniem. Ustanowienie służebności dostępu do słupa energetycznego

zwiększa użyteczność nieruchomości zabudowanej stacją energetyczną, z którą

połączona jest linia energetyczna obejmująca słup. Nie można zaprzeczyć istnieniu

trwałego związku fizycznego, czy funkcjonalnego pomiędzy nieruchomością a

słupami. Brak bezpośredniego sąsiedztwa obu nieruchomości nie stanowi

przeszkody

do

ustanowienia

służebności.

Nieruchomością

władnącą

jest

nieruchomość wchodząca w skład przedsiębiorstwa wnioskodawcy zabudowana

stacją energetyczną, której prawidłowe funkcjonowanie wymaga korzystania z linii

energetycznej,

której

część

posadowiona

jest

na

gruncie

uczestników

postępowania.

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Okręgowy oddalił apelację uczestników

postępowania M. i M.J. podzielając ustalenia oraz ocenę przesłanek warunkujących

zasiedzenia służebności gruntowej.

Skargę kasacyjną wniósł uczest. postęp. M.J. w której zarzucił:

1) naruszenie prawa materialnego, przepisu art. 292 k.c. w związku z art. 285 k.c.,

art. 172 k.c., art. 352 k.c. i art. 49 k.c., poprzez błędną ich interpretację

i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że właścicielskie korzystanie

z trwałych i widocznych urządzeń posadowionych na nieruchomości obciążonej,

w stosunku do których nie jest wykonywane czynne władztwo, stanowi posiadanie

służebności (korzystanie z tych urządzeń w zakresie odpowiadającym treści

służebności gruntowej czynnej), i prowadzi do zasiedzenia służebności gruntowej,

a w konsekwencji przyznanie wnioskodawcy w treści zaskarżonego postanowienia

prawa do korzystania z własnej rzeczy (superfluum uprawnień właścicielskich),

2) naruszenie prawa materialnego, przepisu art. 292 k.c. w związku z art. 285 k.c.,

art. 172 k.c., art. 352 k.c. i art. 49 k.c., oraz art. 140 k.c., poprzez błędną ich

interpretację i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że treścią

służebności gruntowej podlegającej zasiedzeniu może być nieskonkretyzowane

uprawnienie do korzystania w dowolny sposób z nieruchomości obciążonej,

3) naruszenie prawa materialnego, przepisu art. 292 k.c. w związku z art. 285 § 1

k.c. i art. 140 k.c., poprzez błędne ich zastosowanie, polegające na stwierdzeniu

zasiedzenia

służebności

nieograniczonego

dostępu

do

urządzeń

elektroenergetycznych, pomimo że służebność ta nie polega na korzystaniu

z trwałego i widocznego urządzenia (a więc nie podlega nabyciu w drodze

zasiedzenia) oraz pomimo braku ustalenia, że wnioskodawca w taki sposób, stale

i nieprzerwanie korzystał z nieruchomości uczestników postępowania,

4) naruszenie prawa procesowego, przepisów art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art.

391 § 1 k.p.c. poprzez przyjęcie w uzasadnieniu postanowienia, że wnioskodawca

zasiedział służebność jako samoistny posiadacz gruntu, a zatem poprzez błędne

utożsamienie posiadania służebności z samoistnym posiadaniem gruntu, które to

naruszenie miało wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia.

Wskazując na powyższe, skarżący wnosił o:

uchylenie

zaskarżonego

postanowienia

oraz

postanowienia

Sądu

Rejonowego w Ś. z dnia 28 kwietnia 2005 roku w całości i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, oraz pozostawienie temu

sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego, w tym kosztach

zastępstwa procesowego.

A w razie przyjęcia, że podstawa naruszenia prawa procesowego jest

nieuzasadniona, wnosił o:

uchylenie

zaskarżonego

postanowienia

oraz

postanowienia

Sądu

Rejonowego w Ś. z dnia 28 kwietnia 2005 roku w całości oraz orzeczenie co do

istoty sprawy poprzez oddalenie wniosku w całości i zasądzenie od wnioskodawcy

na rzecz uczestników postępowania kosztów zastępstwa adwokackiego według

norm przepisanych.

Wnioskodawca E. S.A. wnosił o oddalenie skargi kasacyjnej, z zasądzeniem

kosztów procesu za instancję kasacyjną.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W myśl powołanego w skardze kasacyjnej art. 292 k.c. służebność gruntowa

może być nabyta przez zasiedzenie, jeżeli polega na korzystaniu z trwałego

i widocznego urządzenia; przepisy o nabyciu w drodze zasiedzenia stosuje się

odpowiednio. Urządzenie o którym mowa w tym przepisie ma odpowiadać treści

służebności pod względem gospodarczym. Oczywistym jest, że chodzi tu

o odpowiednie urządzenie materialne,

umożliwiające korzystanie z cudzej

nieruchomości w zakresie służebności, sporządzone na obcej nieruchomości lub

co najmniej wkraczające w jej sferę. Charakter tego urządzenia ma być trwały, a nie

chwilowy i musi być ono widoczne. Nie trzeba dowodzić, że urządzenie

zainstalowane

na

gruncie

aktualnie

stanowiącym

własność

uczestników

postępowania spełnia wymagania trwałego i widocznego urządzenia. Korzystanie

z takiego urządzenia znajdującego się na cudzej nieruchomości stanowi dla jej

właściciela – jak się powszechnie i zgodnie w doktrynie oraz judykaturze twierdzi –

wyraźne ostrzeżenie przed działaniem osób, które korzystając z takich urządzeń

mogą

doprowadzić

do

uzyskania

odpowiednich

służebności

gruntowych.

Długotrwałe tolerowanie przez właścicieli takich działań, co zostało ustalone

w sposób nie budzący wątpliwości, usprawiedliwia usankcjonowanie - zaskarżonym

orzeczeniem – ukształtowanego i stabilnego stanu faktycznego – przez obciążenie

tej nieruchomości służebnością. Powołany w skardze kasacyjnej art. 172 w zw.

z art. 292 k. c. i dokonane ustalenia przesądzają, iż spełnione zostały potrzebne

do zasiedzenia przesłanki w postaci: posiadania, upływu czasu oraz korzystania

z trwałego i widocznego urządzenia. Posiadanie prowadzące do nabycia

służebności gruntowej w drodze zasiedzenia ma inny zakres, niż posiadanie

prowadzące do nabycia przez zasiedzenie własności, czego nie uwzględnia

skarżący M.J. Wnioskodawca i jego poprzednicy faktycznie korzystali z gruntu w

taki sposób, jak to czyni osoba, której przysługuje służebność. Korzystanie to –

wbrew odmiennym twierdzeniom skarżącego – polega na wykonywaniu takich

aktów władztwa w stosunku do nieruchomości, które normalnie wykonuje osoba

uprawniona z tytułu służebności. Musi mieć cechy z art. 352 k.c. a więc chodzi

o inny zakres niż posiadanie prowadzące do zasiedzenia.

Dalsze wymagania przytoczone w skardze kasacyjnej wskazujące na brak

po stronie wnioskodawcy przesłanki w postaci trwałego i nieprzerwanego

korzystania z nieruchomości uczestnika stanowią wynik błędnego rozumienia

wskazanych przepisów.

Posiadanie służebności nie musi być wykonywane w sposób ciągły, lecz

stosownie do potrzeb. Korzystanie przez wnioskodawcę z nieruchomości

obciążonej w

oznaczonym w orzeczeniu zakresie nie oznacza pozbawienia

właściciela nieruchomości obciążonej uprawnień wynikających z art. 140 k.c. Zarzut

naruszenia tego przepisu jest chybiony. Konfrontacja zarzutu naruszenia art. 49 k.c.

z wyjaśnieniem statusu prawnego przyłączonych do sieci urządzeń objętych treścią

powołanego art. 49 k.c. w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

z dnia 8 marca 2006 r., III CZP 106/05 (OSNC 2006, nr 10, poz. 159) wskazuje na

nieadekwatność tego zarzutu.

W odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisów postępowania tj. art. 328 § 2

w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., nawet przy pominięciu braku wskazania w skardze

elementów jakich – w ocenie skarżącego – nie zawiera zakwestionowane

uzasadnienie

wypada

zauważyć,

że

sporządzone

uzasadnienie

jest

odwzorowaniem wcześniejszych procesów myślowych i decyzyjnych wyrażonych

w treści sentencji wydanego orzeczenia. Uzasadnienie orzeczenia jest wytworem

następczym wobec samego zapadłego rozstrzygnięcia. Dlatego nawet w wypadku

błędnego uzasadnienia skarga kasacyjna ulega oddaleniu jeżeli zaskarżone

orzeczenie odpowiada prawu (art. 39814 k.p.c.).

Skoro zatem to, czy w istocie sprawa została wadliwie, czy też prawidłowo

rozstrzygnięta nie zależy od treści i zawartości sporządzonego uzasadnienia, to

szczególnego znaczenia nabiera wymaganie przewidziane w art. 3983 § 1 pkt 2

k.p.c. stwierdzające, że skuteczność zarzutów opartych na tej podstawie

uwarunkowana jest wykazaniem, iż wytykane przez skarżącego uchybienie mogło

mieć wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna nie zawiera także i tego elementu.

Z powyższego wynika, że skarga ta nie ma uzasadnionych podstaw i dlatego

podlega oddaleniu (art. 39814 k.p.c.).